Ελσίνκι, τέλος Σεπτέμβρη-αρχές Οκτώβρη. Η πολυσυζητημένη σκανδιναβική σκοτεινιά δεν είναι ακόμα εδώ. Είναι, όμως, η φθινοπωρινή ψύχρα, ο αέρας ,όλο και πιο κρύος, τα υπέροχα χρυσαφιά και χάλκινα των φύλλων που χορεύουν σ όλη την πόλη.
Μια πόλη πεντακάθαρη, με ποδηλάτες και υπέροχες πλανόδιες μουσικές, με θέα σχεδόν κινηματογραφική από τα μεγάλα παράθυρα και τα αίθρια των καφέ, όπου ήδη αποζητάς τη ζεστή σοκολάτα- και κάπου εκεί είναι που γλιστράς σε μελαγχολικές συγκρίσεις….
Μια πρωτεύουσα του βορά που θα μπορούσε να αποτελεί την επιτομή του επί τόσα χρόνια διαφημιζόμενου καπιταλισμού με κοινωνικό πρόσωπο, εκτός αν προσέξεις λίγο καλύτερα ή -ακόμη περισσότερο- αν αρχίσεις να μιλάς με τον κόσμο γύρω σου.
Τέσσερις μέρες στο Ελσίνκι μιλήσαμε πολύ και για πολλά: για την ελεύθερη πτώση της φινλανδικής οικονομίας, η οποία ουδέποτε ανέκαμψε ουσιαστικά μετά τη σοβαρή κρίση της δεκαετίας του ‘90. Για το περίφημο κοινωνικό μοντέλο, που και εδώ, όπως παντού στη Σκανδιναβία, κατέρρευσε με θόρυβο μόλις οι δείκτες ανάπτυξης σταμάτησαν να έχουν θετικό πρόσημο και η ανεργία έπαψε να είναι όρος στη διδακτέα ύλη των φοιτητών πολιτικών και κοινωνικών επιστημών και πέρασε στην καθημερινότητα όλο και περισσότερων οικογενειών, των λαϊκών κυρίως τάξεων. Ανεργία και επισφάλεια, καλπάζουσα μείωση αποδοχών, μαζικές απολύσεις, επιδείνωση των εργασιακών σχέσεων, εκμηδένιση μεγάλου αριθμού κοινωνικών παροχών και επιδομάτων, κλιμακούμενη αβεβαιότητα για το μέλλον των νέων. Ο πολυμακαρισμένος Βοράς δεν απέχει και τόσο πολύ από τον απαξιωμένο Νότο.
Η επέλαση του νεοφιλελευθερισμού
Η φινλανδική κοινωνία αναπροσανατολίζεται ακολουθώντας την ταλάντωση του εκκρεμούς: Από τη μια, η ολοένα και πιο ορατή αποτυχία των σοσιαλδημοκρατικών δυνάμεων να παρουσιάσουν μια πειστική αφήγηση για τις αιτίες της κρίσης και την επέλαση του νεοφιλελευθερισμού και η πλήρης αμηχανία τους απέναντι στην εκπόνηση μιας στρατηγικής διεξόδου, που θα συγκρατούσε έστω τη δυναμική των μεσαίων στρωμάτων και επιχειρήσεων. Η κυβερνητική σύμπλευση με την εθνικιστική -ρατσιστικών αποχρώσεων- ακροδεξιά των «True Finns» ( Γνήσιων Φιλανδών) σόκαρε πολλούς στην αρχή, μόνο που πλέον η διολίσθηση σε όλο και πιο αντιλαϊκές, αντικοινωνικές, αμιγώς νεοφιλελεύθερες πολιτικές, παίρνει το χαρακτήρα μιας νέας (και άκρως επικίνδυνης) κανονικότητας, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται δυναμικά ένα ακόμη πιο σκληρό φασιστικό μόρφωμα, το οποίο αποκόπτεται από το κυρίως σώμα των «Γνήσιων Φιλανδών» και επιχειρεί να αναβιώσει γνησιότερα τις εθνικοσοσιαλιστικές πρακτικές, που η χώρα επί δεκαετίες προσπαθούσε να ξεχάσει. Ο αιμόφυρτος περαστικός που ξεψυχάει από τα χτυπήματα, είναι ο δικός τους Φύσσας.
Κι εδώ, όπως κι αλλού, αιχμή του δόρατος της φασιστικής ρητορικής είναι το προσφυγικό ζήτημα, γεγονός που προκαλεί θυμηδία σε κάθε ελάχιστα ενημερωμένο Νότιο, τη στιγμή που οι υπάρχοντες πρόσφυγες στη χώρα δύσκολα ξεπερνούν τις εβδομαδιαίες αφίξεις ανθρώπων στα ελληνικά νησιά! Παρ’ όλα αυτά, τα προβλήματα ακούγονται γνώριμα: εξαιρετικά αργός ο ρυθμός της εξέτασης αιτήσεων ασύλου, αυξανόμενη δυσανεξία απέναντι στους πρόσφυγες, ελάχιστη διάθεση πόρων για τη βελτίωση των συνθηκών της καθημερινότητας και της κοινωνικής τους ενσωμάτωσης. Ο κοινωνικός αυτοματισμός ενισχύεται, με το δάχτυλο του φτωχοποιούμενου γηγενή να δείχνει τον πρόσφυγα σαν υπαίτιο για το άδοξο τέλος του καπιταλισμού των θαυμάτων….
Στην άλλη πλευρά της ταλάντωσης, η προσπάθεια ενδυνάμωσης της Αριστεράς: Η αποχώρηση της «Left Alliance» (Αριστερής Συμμαχίας) από το κυβερνητικό σχήμα και η κριτική που ασκεί πλέον με σαφή αριστερή κατεύθυνση (αντιρατσιστικές πρωτοβουλίες, προσπάθειες κοινωνικής αυτοοργάνωσης στο αυτοδιοικητικό επίπεδο, επαναπροσέγγιση της βάσης των κοινωνικών κινημάτων, ευθεία αμφισβήτηση της στρατηγικής της κυβέρνησης αλλά και της ΕΕ), έκαναν μικρότερα αριστερά κόμματα να προσβλέπουν σε μια δυνατότητα συσπείρωσης και συνεργασίας, αρχικά στο κοινωνικό πεδίο, με ανοιχτές όλες τις προοπτικές.
Προσπάθεια συμπόρευσης της Αριστεράς
Στο πλαίσιο αυτό, η πρόσκληση από το Κομμουνιστικό Κόμμα Φιλανδίας, τόσο στην «Αριστερή Συμμαχία» όσο και στον ΣΥΡΙΖΑ να συμμετάσχουν στο τριήμερο Φεστιβάλ που διοργανώθηκε, με κύριο άξονα τις εναλλακτικές προσεγγίσεις και προτάσεις της Αριστεράς απέναντι στο νεοφιλελευθερισμό και την κοινωνική κρίση στην Ευρώπη, κίνησε το ενδιαφέρον ενός ακροατηρίου που δεν περιορίστηκε στα κομματικά μέλη, τους συνδικαλιστές και τους κοινωνικά ενεργούς νέους . Και μπορεί η ενδιαφέρουσα παρέμβαση της νεοεκλεγείσας αντιπροέδρου της «Αριστερής Συμμαχίας», Βερόνικας Χονκάσαλο, να μην περιελάμβανε σαφή δείγματα συμπόρευσης με τους κομμουνιστές -ή η έκφραση της πάγιας άποψης της Φιλανδικής (και σκανδιναβικής γενικώς) Αριστεράς που θεωρεί τη διάλυση της ΕΕ ως βασικό πλαίσιο κοινωνικής ανασυγκρότησης να μην ταυτίζεται με την οπτική του ΣΥΡΙΖΑ-, η ελληνική εμπειρία ωστόσο της συνένωσης πολλών και διαφορετικών ρευμάτων και δυνάμεων της Αριστεράς και τελικώς η κοινή κομματική τους έκφραση που οδήγησε στην εκλογική τους επικράτηση, ήταν στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος, χωρίς να λείπει η κριτική απέναντι σε πτυχές της αριστερής διακυβέρνησης στην Ελλάδα.
Οι φινλανδοί κομμουνιστές θα επιδιώξουν κατ’ αρχήν μια ουσιαστική συμπόρευση με την Αριστερή Συμμαχία, με αιχμή το αντιρατσιστικό-αντιφασιστικό μέτωπο, τους συνδικαλιστικούς αγώνες, αλλά και τις θέσεις του Κόμματος Ευρωπαϊκής Αριστεράς (ΚΕΑ) του οποίου και τα δύο κόμματα είναι μέλη, ως κοινή πλατφόρμα πολιτικής συζήτησης.
Κάν’ το όπως ο ΣΥΡΙΖΑ αλά Φιλανδικά; Ίσως όχι ακριβώς. Οπωσδήποτε, όμως, η ελληνική εμπειρία αποδεικνύεται οδοδείκτης τόσο στο Νότο όσο και στο Βορά. Υπό την προϋπόθεση, όπως επέμειναν οι φινλανδοί σύντροφοι, η δική μας πυξίδα να δείχνει αριστερά, αταλάντευτα.
Ολγα Αθανίτη
Εκπρόσωπος του ΣΥΡΙΖΑ στο τριήμερο Φεστιβάλ για τις εναλλακτικές προτάσεις της Αριστεράς, που διοργάνωσε το ΚΚΦ στο Ελσίνκι 29 /09 – 1 /10
