Ο Χρήστος Αστερίου είναι από τους συγγραφείς με έντονη παρουσία στον χώρο. Έχει δημοσιεύσει μυθιστορήματα, διηγήματα και νουβέλες. Επιμελήθηκε τις επιστολές του Δ. Π. Παπαδίτσα προς τον Ε. Χ. Γονατά, Να μου γράφεις έστω και βαδίζοντας (Εκδόσεις Πατάκη, 2001) και μετέφρασε βιβλία λογοτεχνίας από τα γερμανικά (Κρίστα Βoλφ, Χανς-Γκέοργκ Γκάνταμερ, Κλέμενς Ζετς κ.ά.). Κείμενά του έχουν συμπεριληφθεί σε διάφορες θεματικές ανθολογίες κι έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, τα γερμανικά, τα ιταλικά και τα σερβικά.
Από τις εκδόσεις Πόλις κυκλοφορούν τα βιβλία του Ίσλα Μπόα (2012), Το ταξίδι του Ιάσονα Ρέμβη (2013, πρώτη έκδοση: εκδ. Πατάκη, 2006) και Η θεραπεία των αναμνήσεων (2019), Μικρές αυτοκρατορίες – Muratti, Ένας αποχαιρετισμός (2021). Επίσης έχει συνυπογράψει το σενάριο τού Queen of the Deuce, έχοντας αναλάβει και το ερευνητικό μέρος.
Έχει λάβει, μεταξύ άλλων, την υποτροφία λογοτεχνίας της Ακαδημίας Τεχνών του Βερολίνου, την καλλιτεχνική υποτροφία του Ιδρύματος Fulbright και την υποτροφία λογοτεχνίας της Γερουσίας του Βερολίνου. Υπήρξε μέλος της επιτροπής του προγράμματος Litrix του Ινστιτούτου Goethe και από το 2025 είναι αντιπρόεδρος της Εταιρείας Συγγραφέων.
Με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου του Εγγαστρίμυθη φάλαινα (εκδ. Πατάκη, 2025) συζητάμε για τη λογοτεχνία, ειδικά και γενικά, καθώς και για το Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας, που αναμένουμε τον Μάρτιο του 2026.
Πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο σας Εγγαστρίμυθη φάλαινα, που περιέχει μια νουβέλα κι έξι διηγήματα. Πώς θα περιγράφατε εσείς αυτή τη δουλειά σας;
Πρόκειται για ένα βιβλίο με κείμενα διαφορετικής αφηγηματικής τεχνικής, έκτασης και θερμοκρασίας που έχουν να κάνουν με μια σειρά από ζητήματα όπως για παράδειγμα η δύναμη της ιστορίας και της θρησκείας, η απολυταρχία και το έργο τέχνης. Ύστερα από την υβριδική νουβέλα Μικρές αυτοκρατορίες, του 2021, η οποία και είχε ρεαλιστικό υπόβαθρο, η Εγγαστρίμυθη φάλαινα είναι καθαρή μυθοπλασία.
Έχω την εντύπωση πως όλες τις ιστορίες διαπερνά το αίσθημα του απωθημένου, του καθήκοντος απέναντι στον εαυτό, πρωτίστως, και της αναζήτησης νοήματος στη ζωή. Πιστεύετε ότι οι αναγνώστες, στη σημερινή εποχή της αποξένωσης και της εικονικής πραγματικότητας, έχουν τέτοιες αναζητήσεις;
Κρίνοντας από τις πωλήσεις και τη δημοφιλία κάποιων βιβλίων θα έλεγα πως μια μεγάλη μερίδα των σύγχρονων αναγνωστών αναζητά είτε προσωπικές ιστορίες με τις οποίες μπορεί να ταυτιστεί εύκολα, είτε άμεσες ή έμμεσες συμβουλές αυτοβελτίωσης. Αυτό που δεν θα πάψουν, ελπίζω, ποτέ να αναζητούν οι αναγνώστες είναι οι αφηγήσεις καλών ιστοριών.
Όταν παρέλθει ένα διάστημα από τη συγγραφή μιας ιστορίας, νιώθετε να δημιουργείται απόσταση απ’ όσα αφηγηθήκατε;
Το αίσθημα της απόστασης δημιουργείται αμέσως μετά την παράδοση του αρχείου στον επιμελητή και το «τυπωθήτω». Ο αποχωρισμός είναι αναγκαίος για να μπορέσει κανείς να προχωρήσει, να αποστασιοποιηθεί και να γράψει κάτι εντελώς διαφορετικό.
Με τους χαρακτήρες που δημιουργείτε συνδέεστε;
Είναι αναπόφευκτη η σύνδεση με τους χαρακτήρες των βιβλίων είτε πρόκειται για ήρωες διηγημάτων είτε για πρωταγωνιστές μυθιστορημάτων, αλλά μόνο κατά το διάστημα της συγγραφής.
Πόσο εύκολο είναι ένας συγγραφέας να βρει τη δική του ταυτότητα, κρατώντας ισορροπία με τις επιρροές που έχει δεχθεί, ιδίως όταν είναι μεταφραστής και έχει εντρυφήσει στο ύφος συγκεκριμένων συγγραφέων;
Στον δρόμο της αναζήτησης προσωπικής συγγραφικής ταυτότητας οι πειρασμοί είναι πολλοί: υπάρχουν θεματικές και αφηγηματικές πεπατημένες που αρκετοί συγγραφείς αποφασίζουν να ακολουθήσουν επειδή τους προσφέρουν μια σχετική σιγουριά ή θεωρούν πως θα τους οδηγήσουν στην αναγνώριση. Για άλλους η προσπάθεια χειραφέτησης από τα διαβάσματά τους είναι μια συνειδητά χαμένη μάχη αφού κανείς δεν βγαίνει από εκεί αλώβητος. Γράφουμε γνωρίζοντας πως μόνο ίσως εδώ κι εκεί στα γραπτά μας καταφέρνουμε να πρωτοτυπήσουμε πραγματικά.
Συμμερίζεστε την άποψη πως η διαδικασία συγγραφής είναι ένα σύνολο διαισθητικών παρορμήσεων, σκέψεων που δεν έχουν αιτίες;
Περιγράφετε μάλλον ένα είδος «αυτόματης γραφής» που δεν υπηρετώ. Νομίζω πως η συγγραφή, στη δική μου περίπτωση τουλάχιστον, έχει πάντοτε κάποια αιτία.
Ο Μπόρχες είχε πει σε μια συνέντευξη του ότι «η λέξη έμπνευση είναι υπερβολικά φιλόδοξη». Ποια η δική σας άποψη;
Αν τον ερμηνεύω σωστά, νομίζω πως έχει δίκιο. Εννιά φορές στις δέκα η αρχική έμπνευση για κάποιο κείμενο αποδεικνύεται αδύναμη, ο αρχικός ενθουσιασμός αποδεικνύεται υπερβολικός, υποχωρεί, και η ιδέα απορρίπτεται.
Μπορείτε να περιγράψετε τη διαδικασία γέννησης της καθοριστικής στιγμής, την αφετηρία των διεργασιών σύλληψης μιας ιδέας, και στη συνέχεια την επέκταση αυτής της στιγμής σε μια ευρύτερη σκηνή μέχρι την τελική μορφή της;
Πολύ θα ήθελα να γνωρίζω πώς γεννιούνται οι ιδέες αλλά δεν έχω, δυστυχώς, αυτή την ικανότητα. Μπορώ μόνο να βεβαιώσω πως η όποια αξιόλογη αρχική ιδέα χρειάζεται πολύ χρόνο για να ωριμάσει, να συνδυαστεί, να βρει τις λέξεις που θα την κάνουν αξιανάγνωστη. Με λίγα λόγια: μεσολαβεί κόλαση πριν τον παράδεισο του έτοιμου κειμένου.
Νιώσατε κάποια στιγμή πως δουλεύετε πάνω σε «λάθος» μυθιστόρημα/διήγημα; Πώς αλλάζει κανείς πορεία και τι ορίζει τον «σωστό» δρόμο, αν υπάρχει κάτι τέτοιο;
Τις περισσότερες φορές η πορεία είναι «λάθος» και μόνο σπάνια μπαίνει ένα κείμενο εξαρχής στις σωστές ράγες. Για κάθε διήγημα της Εγγαστρίμυθης φάλαινας, για παράδειγμα, υπάρχει άλλο ένα που δεν ολοκληρώθηκε ή δεν κρίθηκε αρκετά καλό για να δημοσιευτεί. Η καλύτερη μέθοδος για να σιγουρευτεί κανείς αν βρίσκεται σε σωστό δρόμο, είναι να αφήσει το κείμενο να «ξεκουραστεί» και να το ξαναδεί μετά από καιρό με φρέσκο μάτι.
Είστε ένας από τους καλλιτεχνικούς διευθυντές του νεοσύστατου Διεθνούς Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας (AILF), το οποίο διοργανώνεται για πρώτη φορά τον Μάρτιο του 2026. Ποιοι οι κύριοι στόχοι αυτής της πρωτοβουλίας;
Το αθηναϊκό μας φεστιβάλ στην Τεχνόπολη θέλουμε να είναι pop αλλά όχι ελαφρύ, σοβαρό αλλά όχι ακαδημαϊκό, ένα φεστιβάλ που θα δημιουργεί στον επισκέπτη την αίσθηση πως ανήκει σε μια κοινότητα ανθρώπων με κοινά ενδιαφέροντα. Φιλοδοξούμε να φέρουμε κοντά σημαντικούς ξένους συγγραφείς με τους έλληνες και τις ελληνίδες ομοτέχνους τους, να δημιουργήσουμε σχέσεις που θα έχουν συνέχεια.
Τι το διαφορετικό να περιμένει το κοινό από αυτή τη διοργάνωση;
Το φεστιβάλ στην Τεχνόπολη, τουλάχιστον την πρώτη χρονιά, δεν θα έχει πάνω από 25 εκδηλώσεις συνολικά. Με άλλα λόγια, θα είναι ένα μικρό αλλά πολύ ποιοτικό φεστιβάλ. Θα περιλαμβάνει κατά κύριο λόγο συζητήσεις, ενώ δεν θα έχει καμία απολύτως μεμονωμένη βιβλιοπαρουσίαση. Θα υπάρξουν ακόμα masterclasses και άλλες εκπλήξεις που θα ανακοινωθούν εν καιρώ.
