Στο οπισθόφυλλο του τελευταίου φύλλου της Εποχής το θέμα ήταν ο διπλασιασμός των θανατηφόρων εργατικών δυστυχημάτων το 2025. Πάνω από 200 άνθρωποι που ξεκίνησαν τη μέρα τους –ή τη νύχτα τους– φτάνοντας στον τόπο της δουλειάς, δεν γύρισαν ποτέ στο σπίτι. Δυστυχώς, αποδείχτηκε προφητικό λίγες ώρες αργότερα, με τον θάνατο πέντε γυναικών στο εργοστάσιο της Βιολάντα.
Και μόνο στο άκουσμα του αριθμού διακόσια θα έπρεπε να είχε σημάνει συναγερμός. Σε άλλες περιπτώσεις με τόσους άδικους θανάτους – από πλημμύρες, πυρκαγιές, τυφώνες, τσουνάμι– οι αρχές που έχουν την ευθύνη για την ασφάλεια των πολιτών, ακόμα κι όταν δεν είναι σε θέση να την εξασφαλίσουν, προσπαθούν να προειδοποιήσουν για τον κίνδυνο, ώστε να αποτρέψουν ή να μειώσουν την απειλή και το πολιτικό κόστος. Ηχούν κάθε τόσο στα αφτιά μας οι ύμνοι για την καθιέρωση της προειδοποίησης μέσω του 112, που έχει σώσει πολλές φορές ανθρώπινες ζωές. Και δικαιολογημένα. Γιατί ένα από τα στοιχειώδη καθήκοντα μιας ευνομούμενης πολιτείας είναι παροχή συνθηκών ασφάλειας στους πολίτες.
Η ασφάλειά τους έχει κόστος, η ζωή τους;
Το ερώτημα είναι γιατί δεν θεωρείται στοιχειώδες καθήκον της και η διασφάλιση ανάλογων συνθηκών στους χώρους εργασίας, στα εργοτάξια και τα εργοστάσια. Γιατί δεν έχει καθιερωθεί ένα πλέγμα κανόνων και ελέγχων για την πρόληψη και την αποτροπή των απειλών κατά της ζωής για τους εργαζόμενους.
Η αυθόρμητη απάντηση είναι ότι δεν είναι το ίδιο: η ΕΜΥ μπορεί να προβλέψει τις καιρικές συνθήκες που αυξάνουν τον κίνδυνο, αλλά στον χώρο δουλειάς δεν μπορεί να γίνει τέτοια πρόβλεψη και σχετική προειδοποίηση. Η αλήθεια, ωστόσο, είναι ότι θα μπορούσαν να υπάρξουν ανάλογα μέτρα, εάν δεν υπήρχε κάτι βαθύτερο, κάτι πιο σημαντικό που δεν το επιτρέπει.
Για τις καταστροφές που σχετίζονται με τα στοιχεία της φύσης, το σύγχρονο καπιταλιστικό κράτος υπό την αιγίδα της νεοφιλελεύθερης ΝΔ νιώθει την ανάγκη να αποφύγει το πολιτικό κόστος από την επίρριψη της ευθύνης για τις απώλειες από καταστροφές, ενώ για τις απώλειες στους χώρους εργασίας έχει φροντίσει νομικά, επικοινωνιακά, ιδεολογικά και ηθικά να εκτρέψει την ευθύνη από τα όργανά του και ουσιαστικά να την ιδιωτικοποιήσει. Στην πραγματικότητα, ο θάνατος την ώρα της δουλειάς δεν θεωρείται αδικαιολόγητος και αδόκητος. Αποτελεί τμήμα του τρέχοντος κόστους.
Η κυβέρνηση δεν αισθάνεται την ευθύνη
Κανόνες για την ασφάλεια και την υγιεινή στους χώρους εργασίας έχουν θεσπιστεί. Όμως η τήρησή τους δεν θεωρείται υποχρέωση της κυβέρνησης. Η Επιθεώρηση Εργασίας από υπηρεσία του αρμόδιου υπουργείου έχει μετατραπεί σε «ανεξάρτητη αρχή», που οι δυνατότητές της για άσκηση πραγματικών ελέγχων είναι εκκωφαντικά αναντίστοιχες με τις ανάγκες. Στην πραγματικότητα, η αλλαγή του στάτους δηλώνει τη διάθεση της κυβέρνησης να απαλλαγεί από μια θεμελιακή υποχρέωσή της έναντι των εργαζομένων. Ουσιαστικά νίπτει τας χείρας της. Γιατί το θέμα δεν είναι να κινηθεί ο μηχανισμός της ποινικής δίωξης αφού συμβεί το κακό, αλλά να εξασφαλιστεί ο έλεγχος πολιτείας και συνδικάτων που θα το προλαβαίνει.
Στη χώρα μας, αντίθετα, έχει γίνει κάθε τι που θα μπορούσε να πολλαπλασιάσει τους θανάτους –και, παράλληλα με αυτούς, τους τραυματισμούς και τις αναπηρίες, καθώς και τις «επαγγελματικές» βλάβες και ασθένειες. Εκτός από την υποβάθμιση των κρατικών ελεγκτικών μηχανισμών στους τόπους δουλειάς, έχουν επιβληθεί ωράρια εργασίας εξαντλητικά, βλέπε 13ωρο, και ρυθμίσεις που καταστρατηγούν τον χρόνο ανάπαυσης, καθώςκαι αμοιβές που ωθούν πιεστικά σε αναζήτηση δεύτερης και τρίτης δουλειάς και επιβάλλουν κάθε είδους υποχωρήσεις απέναντι σε παραβιάσεις των ελάχιστων συλλογικών συμβάσεων με την επιβολή των ατομικών.
Η εργατική νομοθεσία, που δέχεται σχεδόν κάθε εβδομάδα κι από ένα χτύπημα, μεθοδικά προγραμματισμένο ή έκτακτο με νυχτερινές τροπολογίες, έχει διαβρωθεί σε τέτοιο βαθμό, που χρειάζονται ηρωικές προσπάθειες, συχνά με δυσβάσταχτο κόστος, από όσους παίρνουν το θάρρος να αντισταθούν στον κατήφορο.
Για να μη μιλήσουμε για τους αυταρχικούς περιορισμούς που έχουν μειώσει τις δυνατότητες πρόσβασης των συνδικάτων στους χώρους δουλειάς και έχουν πολλαπλασιάσει τα εμπόδια στη συνδικαλιστική δράση ιδίως των γνήσιων εργοστασιακών σωματείων και όχι των ψευδεπίγραφων εργοδοτικών.
Η καταπίεση που σκοτώνει
Σε όλα αυτά πρέπει να προσθέσουμε την ιδιαιτερότητα της διπλής εκμετάλλευσης και καταπίεσης των γυναικών. Φθηνότερα αμειβόμενη και συχνά νυχτερινή εργασία, με γυναίκες που κάνουν τη νύχτα μέρα, για να συνεχίσουν χωρίς διακοπή πρωί πρωί τη δεύτερη βάρδια στο σπίτι, για τις δουλειές της φροντίδας του σπιτιού και των ενοίκων του, για το δεύτερο μέρος της μη αμειβόμενης εργασίας με σκοπό την αναπαραγωγή της εργατικής δύναμης. Ποια εγρήγορση, ποια αντανακλαστικά αυτοάμυνας να περιμένει κανείς από αυτές τις κατάκοπες γυναίκες;
Πρόσφατα, πρωτοσέλιδο άρθρο εφημερίδας που θαυμάζει τον Τραμπ, δικαιολογούσε την «πατριωτική» δράση του με σκοπό να κάνει ξανά μεγάλη την Αμερική, υποστηρίζοντας ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν να ανταγωνιστούν αυταρχικά καθεστώτα όπως της Κίνας, αν δεν τους μοιάσουν, καθώς οι δημοκρατικές ευαισθησίες –λέει- υπονομεύουν τη δυναμική της οικονομίας. Δεν μπορούμε να έχουμε γνώμη για τις ΗΠΑ ίσως, αλλά στην Ελλάδα θα έπρεπε να φυσάει η οικονομία με τον αυταρχικό νεοφιλελευθερισμό που επικρατεί. Ο έλεγχος, η διαφάνεια, η λογοδοσία δεν περνούν την πύλη του εργοστάσιου και του εργοτάξιου. Και δεν είναι ο ρυθμός μεγέθυνσης του ΑΕΠ που εντυπωσιάζει, είναι ο ρυθμός αύξησης των θανάτων την ώρα της δουλειάς.
Φωτο: Θανάσης Καλιάρας / Eurokinissi
