Είναι κοινό μυστικό ότι ο Ρήγας της Θεσσαλονίκης ήταν, μακράν, η δεξιότερη οργάνωση της νεολαίας του ΚΚΕ εσωτερικού. Ήταν επόμενο, λοιπόν, η λίστα των 200 Ρηγάδων υποστηριχτών του «ναι» στο δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου να βρίθει Θεσσαλονικέων. Ένα από τα πιο ηχηρά ονόματα της λίστας, που έδωσε και την αφορμή για το παρακάτω κείμενο, ήταν του εκδότη Πέτρου Παπασαραντόπουλου.
Στις αρχές του Μάη, έγινε στην Θεσσαλονίκη η 12η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου. Με το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (Ε.ΚΕ.ΒΙ.) να έχει πέσει θύμα των μνημονίων και με ελλειπή χρηματοδότηση, η Έκθεση έχει χάσει την παλιότερη αίγλη της. Παρ’ όλα αυτά παραμένει πάντα μια ευχάριστη βόλτα για τους βιβλιόφιλους, που έχουν την ευκαιρία να ενημερωθούν για τις τρέχουσες κυκλοφορίες και να παρακολουθήσουν ποικίλες εκδηλώσεις και παρουσιάσεις βιβλίων. Φέτος είχα την ευκαιρία να παρουσιάσω στην Έκθεση και το δικό μου βιβλίο, μια επιλογή κειμένων από την δεκάχρονη παρουσία της στήλης «Δαιμονικά» στην «Εποχή», με τίτλο «Ο δικηγόρος του διαβόλου». Στο τέλος της παρουσίασης είχα σκοπό να διαβάσω ένα κείμενο του βιβλίου με τίτλο «Μια παρουσίαση βιβλίου ως κολυμβήθρα του Σιλωάμ», που γράφηκε με αφορμή την έκθεση βιβλίου του 2011. Το θέμα του κειμένου ήταν η επανεμφάνιση ενός εκδότη της Θεσσαλονίκης, παλιού στελέχους του Ρήγα Φεραίου ο οποίος, αφού μεσουράνησε στην πόλη για αρκετά χρόνια, έκλεισε έναν εκδοτικό οίκο, ένα βιβλιοπωλείο και δύο ραδιοσταθμούς, άφησε απλήρωτους κι άνεργους όλους τους εργαζόμενους κι εξαφανίστηκε στο εξωτερικό. Παραθέτω ένα απόσπασμα του εν λόγω κειμένου:
«Στην ιδιαίτερα προβεβλημένη παρουσίαση του βιβλίου του, στο πλαίσιο της Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης, το πάνελ των παρουσιαστών που ανακοινώθηκε ήταν ιδιαίτερα αντιπροσωπευτικό και δείχνει την διεισδυτικότητα του επιχειρηματία και την αποδοχή του από ποικίλους πολιτικούς χώρους και φορείς της πόλης, που φαίνεται να έχουν επιλεκτική μνήμη. Ένας πρωτοκλασάτος υπουργός (Ε. Βενιζέλος), που σημαίνει ότι οι σχέσεις με την κυβέρνηση είναι σε καλό δρόμο οπότε νέοι ορίζοντες για δουλειές ανοίγουν. Ένας αρχηγός αριστερού κόμματος (Φ. Κουβέλης), που δηλώνει ότι η αριστερά επιθυμεί διακαώς να συναντήσει την επιχειρηματικότητα ξεχνώντας εύκολα το παρελθόν. Ο Δήμαρχος της πόλης (Γ. Μπουτάρης), δείχνοντας ότι ο εν λόγω επιχειρηματίας έχει πλέον προσβάσεις και στη νέα δημοτική αρχή. Ένας αριστερός καθηγητής του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου (Γ. Τσιάκαλος), ενισχύοντας με την ακαδημαϊκή παρουσία του το προφίλ του επιχειρηματία. Και τέλος ένας, αριστερής προέλευσης, διευθυντής τοπικής εφημερίδας που ανήκει σε μεγάλο εκδοτικό συγκρότημα (Τρ. Χατζηδημητρίου), υποδηλώνοντας ίσως νέες κι αποδοτικές εκδοτικές επαφές. Ευτυχώς, όμως, το κίνημα έχει μνήμη και πολλές φορές καλά αντανακλαστικά. Πριν ξεκινήσει η παρουσίαση, μέλη του Συλλόγου Υπαλλήλων Βιβλίου Χάρτου αποδοκίμασαν τον Πέτρο Παπασαραντόπουλο για τις πρακτικές του ως εκδότη, κατόπιν τον Ευάγγελο Βενιζέλο και τελικά η βιβλιοπαρουσίαση δεν έγινε ποτέ».
Πού να το φανταστώ, όμως, ότι αμέσως μετά την δική μου παρουσίαση ακολουθούσε, σύμφωνα με το πρόγραμμα, η παρουσίαση ενός βιβλίου από τις νέες εκδόσεις του αλήστου μνήμης εκδότη; Όπως τα έφερε η συγκυρία, η υπενθύμιση του παρελθόντος του Πέτρου Παπασαραντόπουλου με το διάβασμα του κειμένου μου λίγο πριν την έναρξη της δικής του εκδήλωσης, θα ξανάφερνε το θέμα, ίσως και με ένταση λόγω της παρουσίας του εκδότη, στην επικαιρότητα. Τι θα έφταιγε, όμως, ο συγγραφέας του οποίου το βιβλίο παρουσιαζόταν αμέσως μετά; Άσε που κάποιοι, πιθανά, να θεωρούσαν ότι όλο το σκηνικό ήταν στημένο για επικοινωνιακούς λόγους. Αν, βέβαια, ήμουν σκληρός αριστεριστής δεν θα είχα τέτοια διλήμματα. Τελικά, ευτυχώς ή δυστυχώς, η αργοπορημένη έναρξη της δικής μου παρουσίασης κι η πίεση των διοργανωτών να ολοκληρωθεί η εκδήλωση, λόγω του γεμάτου προγράμματος που ακολουθούσε, δεν άφησαν χρόνο για την ανάγνωση του εν λόγω κειμένου κι όλα κύλισαν «ομαλά». Κι επειδή η μνήμη και τ’ αντανακλαστικά του κινήματος ξεθωριάζουν με το πέρασμα του χρόνου, ο εκδότης που διατηρεί ισχυρές προσβάσεις στο οικονομικό και πολιτικό κατεστημένο της πόλης θα συνεχίσει ανεμπόδιστα τη νέα του καριέρα, απόλυτα συμβατή με την φιλοσοφία του ΝΑΙ στο δημοψήφισμα.
Υ.Γ. Μια και μιλάμε για εκδότες και βιβλία, συνάντησα πρόσφατα μια συντρόφισσα, από τους τελευταίους απολυμένους του βιβλιοπωλείου «Ιανός». Ακούγοντας την περιγραφή του αδιεξόδου της, θυμήθηκα μια άλλη περιγραφή, παραδεισένιων εργασιακών συνθηκών, από μια άλλη συντρόφισσα που εργάζεται στο εν λόγω «ευαγές ίδρυμα». Πώς συμβιβάζεται, ενώ γνωρίζουν οι πάντες τι συμβαίνει στον «Ιανό», κάποιοι «του κινήματος» να επιμένουν να αβαντάρουν την εργοδοσία; Αν δεν μπορούν να αντιπαρατεθούν, καλύτερα να σιωπήσουν. Για τους απολυμένους συναδέλφους-συντρόφους τους…
Ο δικηγόρος του διαβόλου
