Τρία χρόνια συμπληρώνονται από την πύρινη κόλαση που κατέστρεψε τον μεγάλο πυρήνα του Δάσους της Δαδιάς. Όταν και καταγράφηκε ως η μεγαλύτερη πυρκαγιά στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία κατέκαψε 942.000 στρέμματα, από τα οποία τα 810.000 ήταν δασικές εκτάσεις.
Οι στιγμές εκείνες είναι ακόμη βαθιά χαραγμένες στη σκέψη των Εβριτών, οι πληγές χαραγμένες στο εμβληματικό οικοσύστημα του Έβρου, που αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους βιότοπους αρπακτικών πτηνών στην Ευρώπη. Δοκιμάστηκε σκληρά –είχε προηγηθεί μεγάλης έκτασης πυρκαγιά και το 2021– με μεγάλο αντίκτυπο όχι μόνο τη βλάστηση αλλά και τον πυρήνα της βιοποικιλότητας. Χιλιάδες στρέμματα πευκοδάσους και μικτών οικοσυστημάτων κάηκαν, ενώ επηρεάστηκαν κρίσιμες περιοχές φωλεοποίησης και τροφοληψίας για σπάνια είδη, όπως οι γύπες και οι αετοί.
Σημάδια ανάκαμψης
Ωστόσο, το τελευταίο διάστημα το Εθνικό Πάρκο Δαδιάς – Λευκίμης – Σουφλίου παρουσιάζει σταδιακά σημάδια ανάκαμψης, τα οποία γεννούν συγκρατημένη αισιοδοξία. Σε πολλές καμένες εκτάσεις καταγράφεται φυσική αναγέννηση… Στο Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς – Λευκίμης – Σουφλίου η άνοιξη έχει πρασινίσει τις καμένες εκτάσεις. Το πέπλο της χαμηλής βλάστησης και η ανοιξιάτικη ανθοφορία μετριάζει την καταθλιπτική εικόνα των χιλιάδων κομμένων κορμών που άφησε πίσω της η πυρκαγιά του 2023, η οποία κατέκαψε 942.000 στρέμματα, από τα οποία τα 810.000 ήταν δασικές εκτάσεις.
Η παραμονή και η σταδιακή ανάκαμψη σημαντικού μέρους της ορνιθοπανίδας στο δάσος της Δαδιάς, η σταθερή εμφάνιση και σε αρκετές περιπτώσεις με ελαφρώς αυξημένους ρυθμούς, αρκετών κοινών δασικών ειδών πουλιών όπως ο σπίνος, ο καλόγερος, η γαλαζοπαπαδίτσα, το κοτσύφι και ο φλώρος, συνθέτουν την εικόνα που παρουσιάζει σήμερα το οικοσύστημα του Εθνικού Πάρκου, ενός δάσους που βρίσκεται πλέον σε μια ουσιαστική φάση αναγέννησης. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι το 2025 καταγράφηκαν 1.540 άτομα από 62 είδη πτηνών.
Τα προαναφερθέντα στοιχεία της παρουσίας των διαφόρων ειδών μικρόπουλων, κατέγραψε η Εταιρεία Προστασίας Βιοποικιλότητας Θράκης, η οποία ξεκίνησε ένα πρόγραμμα ενίσχυσης των πληθυσμών τους, τοποθετώντας τεχνητές φωλιές και ταΐστρες που χρησιμοποιούν πολλά από τα εν λόγω είδη μετά την απώλεια μέρους των φυσικών χώρων φωλιάσματος εξαιτίας της μεγάλης πυρκαγιάς του 2023. Από τις φωλιές που τοποθετήθηκαν, ένα σημαντικό ποσοστό χρησιμοποιήθηκε και μάλιστα σημειώθηκαν αρκετές επιτυχημένες αναπαραγωγές, κυρίως από είδη παπαδίτσας.
Η αύξηση σε χρήση, η οποία έφτασε στο 25% του συνόλου των φωλιών σε σχέση με το 2024, ήταν αναμενόμενη, καθώς τα πουλιά συνήθως χρειάζονται ένα διάστημα εξοικείωσης πριν αξιοποιήσουν συστηματικά τις τεχνητές φωλιές. Οι φωλιές σε περιοχές χαμηλότερης δριμύτητας καύσης εμφάνισαν τα καλύτερα αποτελέσματα, κάτι που συνδέεται με τη μεγαλύτερη παρουσία ζωντανής βλάστησης και εντόμων.
Αξιοσημείωτο είναι ότι οι μεταβολές στο τοπίο μετά τη φωτιά, με την αύξηση της χαμηλής βλάστησης και τη δημιουργία πιο ανοιχτών ενδιαιτημάτων, προσελκύουν και νέα είδη που αξιοποιούν αυτές τις διαφορετικές συνθήκες, όπως το σιρλοτσίχλονο, το βλαχοτσίχλονο και ο αετομάχος. Η παρουσία τους, σημειώνει η Εταιρεία Προστασίας Βιοποικιλότητας Θράκης, αποτελεί ένα φυσιολογικό και αναμενόμενο στάδιο της μεταπυρικής εξέλιξης του οικοσυστήματος.
Συμπερασματικά, σύμφωνα με την ΕΠΒΘ, τα στοιχεία δείχνουν ότι το δάσος της Δαδιάς βρίσκεται πλέον σε μια ουσιαστική φάση αναγέννησης, με τα μέχρι σήμερα δεδομένα να αποτυπώνουν ότι «η ορνιθοπανίδα έχει αρχίσει να επανέρχεται και το δάσος προχωρά, αργά αλλά σταθερά προς την αποκατάσταση (…) Η συνολική εικόνα που προκύπτει από τη διετία 2024-2025 είναι θετική. Η αφθονία και η ποικιλότητα των μικρόπουλων, εμφανίζουν μια ήπια αλλά σταθερή αύξηση, ενώ το δάσος ανακάμπτει σταδιακά. Η βλάστηση πυκνώνει, η εντομοπανίδα επανέρχεται και διαμορφώνονται νέες οικολογικές θέσεις, τις οποίες εκμεταλλεύονται διαφορετικά είδη. Τα μικρόπουλα παραμένουν στο δάσος παρά τις δυσκολίες, προσαρμόζονται στις νέες συνθήκες και αξιοποιούν τις τεχνητές θέσεις φωλιάσματος που προσφέρθηκαν για να υποστηρίξουν τη μεταπυρική περίοδο. Ίσως οι μοναδικοί χαμένοι είναι τα είδη τα οποία έχουν μεγάλη εξειδίκευση σε κλειστές μορφές δάσους, με αποτέλεσμα να έχουν περιοριστεί σε λίγες θέσεις μέχρι ως ότου ανακάμψει το δάσος».
Στοχευμένες παρεμβάσεις, ενίσχυση της πρόληψης
Καθοριστική είναι, ωστόσο, και η συμβολή των οργανωμένων παρεμβάσεων. Υπηρεσίες του κράτους, σε συνεργασία με επιστημονικούς φορείς και περιβαλλοντικές οργανώσεις, υλοποιούν ένα πλέγμα δράσεων που περιλαμβάνει αντιδιαβρωτικά έργα, τοποθέτηση κορμοδεμάτων, δημιουργία φραγμάτων για τη συγκράτηση εδαφών και υδάτων, καθώς και στοχευμένες αναδασώσεις όπου η φυσική αναγέννηση δεν επαρκεί. Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αποκατάσταση των μικροενδιαιτημάτων που είναι απαραίτητα για την επιβίωση της άγριας ζωής.
Την ίδια στιγμή, η ενίσχυση της πρόληψης νέων πυρκαγιών αποτελεί προτεραιότητα. Καθαρισμοί δασικών εκτάσεων, δημιουργία και συντήρηση αντιπυρικών ζωνών, καθώς και η αυξημένη επιτήρηση κατά τους θερινούς μήνες, εντάσσονται σε ένα ευρύτερο σχέδιο θωράκισης της περιοχής. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι χωρίς συνεχή επαγρύπνηση, οι κόποι της αποκατάστασης μπορεί να ανατραπούν μέσα σε λίγες ώρες.
Νέο περιβαλλοντικό έγκλημα
Ωστόσο, πέρα από τις φυσικές απειλές, ένα παλαιό αλλά εξαιρετικά επικίνδυνο φαινόμενο επανέρχεται στο προσκήνιο: η χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων. Τα πρόσφατα περιστατικά θανάτωσης άγριων ζώων στην ευρύτερη περιοχή έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, με περιβαλλοντικές οργανώσεις να κάνουν λόγο για «περιβαλλοντικό έγκλημα».
Από τις 11 Μαρτίου έχουν εντοπιστεί νεκροί εννιά μαυρόγυπες, τέσσερις γερακίνες, τέσσερις κόρακες, ένας λύκος, πέντε αλεπούδες και δύο κουνάβια. Τρεις μαυρόγυπες εντοπίστηκαν εγκαίρως ζωντανοί, με συμπτώματα δηλητηρίασης.
Φόλες – υπολείμματα από ζαρκάδι εντοπίστηκαν διάσπαρτες σε στρατηγικά επιλεγμένα σημεία, στην «καρδιά» του Εθνικού Πάρκου. Περιβαλλοντικές οργανώσεις απ’ όλη τη χώρα καλούν για την άμεση, αποτελεσματική εξιχνίαση του περιστατικού και την αντιμετώπιση αυτού ως οργανωμένου εγκλήματος.
Πρόκειται για ένα από τα σοβαρότερα περιστατικά μαζικής δηλητηρίασης άγριας ζωής των τελευταίων ετών. Ωστόσο, αποτελεί μόνο την κορυφή του παγόβουνου, τονίζουν οι οργανώσεις. Κάθε χρόνο καταγράφονται πολλά δεκάδες περιστατικά δηλητηρίασης άγριων ζώων (μεταξύ των οποίων αυστηρά προστατευόμενα είδη, όπως το όρνιο και ο χρυσαετός) σε όλη την Ελλάδα. Ενδεικτικά, μεταξύ 1995-2025, στο Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς έχουν βρεθεί 22 δηλητηριασμένοι μαυρόγυπες. Σε καμία περίπτωση, όμως, δεν έχουν εντοπιστεί και τιμωρηθεί οι δράστες του εγκλήματος.
Το νέο περιστατικό αποτελεί «θλιβερή επιβεβαίωση πως η ατιμωρησία και η περιφρόνηση των δραστών για τους θεσμούς έχει φτάσει στο απροχώρητο», τονίζουν οι οργανώσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, καλούν την πολιτεία να κινήσει όλα τα μέσα που έχει στη διάθεσή της για την εξιχνίαση κακουργημάτων, να διεξαχθούν άμεσα εξονυχιστικές και πλήρεις επιτόπιες έρευνες, τοξικολογικές εξετάσεις στα ευρήματα και νεκροψίες, όπως και να αναλάβει αποφασιστικά τον συντονισμό όλων των εμπλεκόμενων φορέων και υπηρεσιών για τη βέλτιστη επικοινωνία και αποτελεσματική συνεργασία τους στη διαλεύκανση της υπόθεσης.
Εξάλλου, οι οργανώσεις ΑΝΙΜΑ, Αρκτούρος, Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσης, Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, Εταιρεία Προστασίας Βιοποικιλότητας Θράκης, Καλλιστώ, Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης και WWF θα ζητήσουν έκτακτη συνάντηση με την ηγεσία του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, για να συζητηθεί εκτενώς το ζήτημα και τα επόμενα βήματα που πρέπει να γίνουν.
«Αν και αυτό το έγκλημα μείνει ατιμώρητο θα είναι η πιο κραυγαλέα παραδοχή της αποτυχίας μας να προστατεύσουμε τη φύση από την απειλή των δηλητηρίων», υπογραμμίζουν οι οργανώσεις.
Παράλληλα, καλούν όποιον εντοπίσει νεκρό ζώο ή ζωντανό με εμφανές πρόβλημα στην περιοχή του Εθνικού Πάρκου Δάσους Δαδιάς – Λευκίμης – Σουφλίου, να καλέσει τη Δασική Υπηρεσία (1591) και την τοπική Μονάδα Διαχείρισης του ΟΦΥΠΕΚΑ. «Με την ενεργή συμμετοχή των πολιτών, κάποια θύματα μπορούν να σωθούν εγκαίρως και να αποφευχθούν περαιτέρω απώλειες», καταλήγουν.
Φωτογραφία: Μάρκος Χουζούρης / Eurokinissi
