Πηγή: ΕFFIS – European Forest Fire Information System
Οι πυρκαγιές, συνοδεύουν απαράλειπτα, σαν τα πανηγύρια, την καλοκαιρινή περίοδο στην Ελλάδα. Μισό εκατομμύριο καμένα στρέμματα άφησαν πίσω τους 57 μεγάλες φωτιές μέχρι το τέλος του Αύγουστου. Εάν η κατάσταση δεν διαφοροποιηθεί στο υπόλοιπο της χρονιάς, οι καμένες εκτάσεις θα έχουν αυξηθεί κατά +12%, συγκριτικά με το 24, ενώ ο αριθμός των πυρκαγιών θα έχει μειωθεί κατά -34%.
Το 2025 καταγράφεται για τη χώρα, μέχρι αυτή τη στιγμή, ως μία από τις χειρότερες χρονιές (τρίτη χειρότερη την τελευταία δεκαετία, πέμπτη στην εικοσαετία), με κριτήριο τις καμένες εκτάσεις. Ο αριθμός των πυρκαγιών φέτος ήταν μικρότερος σε σχέση με την περσινή χρονιά (57 έναντι 86), αλλά έκαψαν μεγαλύτερες εκτάσεις, 460.837 στρ. έναντι 410.948 στρ. Στο σύνολο των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης χάθηκαν 9 εκατ. στρ. που είναι η χειρότερη επίδοση της τελευταίας εικοσαετίας.
Προφανώς οι 18.000 πυροσβέστες (εκ των οποίων 2.500 εποχικοί), οι 20 νεοσύστατες ομάδες δασοκομάντο, τα 80 drones δεν ήταν αρκετά μέσα και/η ο συντονισμός τους για να αποτρέψουν τις πυρκαγιές, που αυτή την φορά «επισκέφτηκαν» και μεγάλες πόλεις!
Το «κολλημένο» πρόγραμμα αντιπυρικού εξοπλισμού «Αιγίς» προϋπολογισμού πάνω από 2 δισ. έχει καλυφθεί μόνο κατά 53%, όσον αφορά τις συμβάσεις αγορών μέσων. Ο στρατηγικός και επιχειρησιακός σχεδιασμός για την πρόληψη και αντιμετώπιση των πυρκαγιών «υποφέρει» εκ γενετής, σε αναποτελεσματικότητα, επίπεδο συνεργασίας μεταξύ οργανισμών, υπηρεσιών. Σε αυτό το περιβάλλον η αναζήτηση και απόδοση ευθυνών στους πολίτες για την επικάλυψη της κυβερνητικής ανεπάρκειας ξεπέρασε τα όρια.
Χωρίς να υποτιμηθεί η συμβολή των διαρκώς επιδεινούμενων κλιματικών συνθηκών, το τοπογραφικό αποτύπωμα και η φυτική ύλη, το κύριο χαρακτηριστικό της αποτελεσματικότητας (έγκαιρο σβήσιμο της πυρκαγιάς) των παρεμβάσεων εστιάζεται στη σχέση αριθμού πυρκαγιών προς τις καμένες εκτάσεις.
Σύμφωνα με τα αναλυτικά στοιχεία του EFFIS[1], το 2024 στην Ελλάδα ξέσπασαν 86 μέτωπα φωτιάς αφήνοντας 41.985 εκτάρια καμένης γης, δηλαδή, κατά μέσο όρο, 488 εκτάρια ή 4880 στρέμματα ανά πυρκαγιά. Την τρέχουσα χρονιά (σε εξέλιξη) ο δείκτης είναι 822 εκτάρια ανά φωτιά, ενώ ο μέσος όρος της δεκαετίας (2025-2025) είναι 784 εκτάρια.
Στο πρώτο ήμισυ της δεκαετίας ο δείκτης ήταν 325, στο δεύτερο ήμισυ εκτινάχτηκε στο 1191 (καθοριστική η αρνητική συμβολή των ετών 2021 (130.744 εκτάρια) και 2023 (174.733 εκτάρια). Από τα διαθέσιμα στοιχεία καταγράφεται επιδείνωση του δείκτη, η δε αναφορά σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες (έτος 2024) είναι συντριπτική σε βάρος της Ελλάδας (προτελευταία θέση): Ιταλία 104 ha/fire, Γαλλία 156, Ισπανία 219, Πορτογαλία 789, Τουρκία 182, Γερμανία 91, Ελλάδα 488.
Μελέτη του 2024, στο περιοδικό Science, αποκαλύπτει ότι οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα από τις δασικές πυρκαγιές, αυξήθηκαν παγκόσμια κατά 60% (έναρξη καταγραφής 2001), ενώ σχεδόν τριπλασιάστηκαν σε μερικά από τα πιο ευαίσθητα στο κλίμα βόρεια αρκτικά δάση.
Οι αυξημένες εκπομπές συνδέθηκαν με την αύξηση των ευνοϊκών για τις πυρκαγιές καιρικών συνθηκών, όπως οι ζεστές, ξηρές συνθήκες που παρατηρούνται κατά τη διάρκεια κυμάτων καύσωνα και ξηρασίας, καθώς και με αυξημένους ρυθμούς «βιομηχανικής» ανάπτυξης δασών. Και οι δύο τάσεις υποβοηθούνται από την ταχεία αύξηση της θερμοκρασίας στα υψηλά βόρεια γεωγραφικά πλάτη (δύο φορές πιο γρήγορα από τον παγκόσμιο μέσο όρο).
Η μελέτη αποκαλύπτει μια ανησυχητική αύξηση όχι μόνο στην έκταση των δασικών πυρκαγιών τις τελευταίες δύο δεκαετίες, αλλά και στην ένταση τους. Καθώς οι πυρκαγιές αυξάνουν το θερμικό φορτίο (καίγονται θερμότερα), τα δάση καίγονται πληρέστερα απελευθερώνοντας 50% περισσότερο άνθρακα ανά μονάδα καμένης έκτασης από ό,τι στις αρχές της δεκαετίας του 2000.
Τα δάση διαδραματίζουν σημαντικό ρολό στην αποθήκευση του άνθρακα, συμβάλλοντας στην απομάκρυνση του από την ατμόσφαιρα και στη μείωση του ρυθμού υπερθέρμανσης του πλανήτη. Η αποτελεσματικότητα της αντισταθμιστικής ροής του άνθρακα των δασών εξαρτάται από τη σταθερή αποθήκευση άνθρακα στα δάση και οι πυρκαγιές απειλούν κάτι τέτοιο. Οι πυρκαγιές έξω από τις τροπικές περιοχές εκπέμπουν ήδη μισό δισεκατομμύριο τόνους περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα από ό, τι πριν από δύο δεκαετίες και οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις εξαρτώνται από το πώς ανακάμπτουν τα δάση.
Για την Ελλάδα, μελέτες δείχνουν, για μέση πυκνότητα βιομάζας, εκπομπές CO2 2,81 kg/m² για τα μεσογειακά δάση και 2,40 kg/m² για τις θαμνώδεις εκτάσεις. Η μάζα του εκπεμπόμενου άνθρακα υπολογίζεται ως και το 45% της καμένης βιομάζας, ενώ οι συνολικές εκπομπές αερίων όπως CO2, CH4 και NOx εξαρτώνται από τους συντελεστές εκπομπών για συγκεκριμένες ενώσεις και την συνολική ποσότητα άνθρακα που εκλύεται.
Σημείωση
1. ΕFFIS – European Forest Fire Information System
