Την Τρίτη 4 Φεβρουαρίου, σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στον Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών, παρουσιάστηκε η έκθεση που διενεργήθηκε για τρίτη χρονιά στο πλαίσιο του ετήσιου ελέγχου των εθνικών συστημάτων από τις ανεξάρτητες οργανώσεις Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ), Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕλΕΔΑ), HIAS Ελλάδος, Homo Digitalis, Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA), Reporters United, Solomon και Vouliwatch, για τα αποτελέσματα της οποίας στάλθηκε από τις παραπάνω οργανώσεις αναφορά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Τα ευρήματα συντονίζονται σε ανησυχητικές διαπιστώσεις για τη λειτουργία του κράτους δικαίου, της εμπιστοσύνης των πολιτών στους δημοκρατικούς θεσμούς και εν τέλει στη δημοκρατία. Αυτό το έλλειμμα εμπιστοσύνης καλλιεργείται συστηματικά από κυβερνητικές επιλογές ή παραλείψεις που δημιουργούν ένα ασφυκτικό περιβάλλον για την ισονομία και τη νομιμότητα. Όπως χαρακτηριστικά αναγνωρίζει και ο τίτλος της έκθεσης, ζούμε σε μια δημοκρατία χωρίς οξυγόνο.
Πιο συγκεκριμένα, παρουσιάζοντας τα αποτελέσματα της έκθεσης, εγγράφεται έλλειμα στη δικαιοσύνη, λόγω απουσίας λογοδοσίας και απόδοσης ευθυνών σε κρατικά όργανα, αφού η δικαστική εξουσία:
- Δεν βρήκε καμία ένδειξη παρανομίας της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (ΕΥΠ) ή οποιουδήποτε άλλου δημοσίου υπαλλήλου, στο σκάνδαλο των υποκλοπών.
- Αρνήθηκε, κατά πλειοψηφία, να ελέγξει τη νομιμότητα της αλλαγής στη σύνθεση των συνταγματικά κατοχυρωμένων ανεξάρτητων αρχών ΑΔΑΕ και ΕΣΡ, που αποφασίστηκε το 2023.
- Δεν έχει ασκήσει ούτε μία ποινική δίωξη κατά κρατικών οργάνων, έχοντας την τελευταία πενταετία αρχειοθετήσει πάνω από 200 έρευνες για καταγγελίες επαναπροωθήσεων και άλλων παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε βάρος προσφύγων και μεταναστών από κρατικά όργανα.
- Άργησε αδικαιολόγητα (σχεδόν 2 χρόνια) στην αναζήτηση κρίσιμων στοιχείων για τις συνθήκες του δυστυχήματος των Τεμπών.
- Δεν κάλεσε για εξηγήσεις τους υπαλλήλους του Ενιαίου Κέντρου Συντονισμού Έρευνας και Διάσωσης (ΕΚΣΕΔ) και του Κέντρου Επιχειρήσεων (ΚΕΠΙΧ) ή την ηγεσία του Λιμενικού Σώματος, κατά την προκαταρκτική εξέταση του ναυαγίου της Πύλου, παρότι από τα στοιχεία της δικογραφίας προκύπτουν σαφώς ευθύνες των ανωτέρω.
Παράλληλα με τα παραπάνω, χρόνια και συστημική παθογένεια της δικαστικής εξουσίας αποτελούν και οι καθυστερήσεις στη διεκπεραίωση δικαστικών υποθέσεων, με την Ελλάδα να κατατάσσεται τελευταία στην ΕΕ στην ταχύτητα επίλυσης αστικών υποθέσεων σε πρώτο βαθμό και με το Συμβούλιο της Επικρατείας να αποτελεί με διαφορά το πιο αργό ανώτατο διοικητικό δικαστήριο της ΕΕ, παρότι ο αριθμός των δικαστών στη χώρα (37,3 ανά 100.000 κατοίκους το 2022) υπερβαίνει κατά πολύ τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (17,6) σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του Συμβουλίου της Ευρώπης (CEPEJ).
Σοβαρές «αντινομίες» στη νομοθέτηση
Την ίδια στιγμή, όσον αφορά το νομοθετικό έργο, τόσο η εκτελεστική όσο και η νομοθετική εξουσία εξακολουθούν να παραβλέπουν συστηματικά τους κανόνες της καλής νομοθέτησης. Το 41,67% των σχεδίων νόμων που ψηφίστηκαν εντός του 2024 τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση για χρονικό διάστημα συντομότερο των προβλεπόμενων δύο εβδομάδων. Περαιτέρω, στη συντριπτική πλειονότητα των εξεταζόμενων περιπτώσεων (44 από τους 48 νόμους) το σχέδιο που κατατέθηκε στη Βουλή περιείχε περισσότερες διατάξεις σε σχέση με το αντίστοιχο σχέδιο νόμου που τέθηκε σε διαβούλευση. Έτσι, παραπάνω από 300 άρθρα φαίνεται να ψηφίστηκαν χωρίς να έχουν περάσει από το στάδιο της δημόσιας διαβούλευσης.
Συστηματική κακή πρακτική στη νομοθέτηση παραμένει η κατάθεση και ψήφιση εκπρόθεσμων και άσχετων τροπολογιών. Περισσότερες από τις μισές τροπολογίες του περασμένου έτους –43 σε σύνολο 76– κατατέθηκαν την ημέρα ή την παραμονή της συνεδρίασης στην Ολομέλεια της Βουλής για την ψήφιση του νομοσχεδίου, ενώ σχεδόν όλες –73 σε σύνολο 76– περιείχαν διατάξεις που δεν σχετίζονταν με το κύριο θέμα του νομοσχεδίου.
(Αν)ελευθερία του Τύπου
Η Ελλάδα κατατάσσεται για τρίτη συνεχόμενη χρονιά στην τελευταία θέση στην ΕΕ σε θέματα ελευθερίας του Τύπου, καθώς ενισχύεται το μοντέλο της συγκέντρωσης ιδιοκτησίας ΜΜΕ από μεγάλους επιχειρηματίες, σε συνδυασμό με τον έλεγχο αθλητικών ομάδων και ναυτιλίας, ενώ σημαντικά στοιχεία για την ιδιοκτησία ΜΜΕ λείπουν από τη δημόσια βάση δεδομένων του ΕΣΡ. Παράλληλα, εξακολουθούν να αναφέρονται περιστατικά κρατικής παρέμβασης ή έλλειψης αντικειμενικότητας στην ΕΡΤ, καθώς και επιθέσεις και καταχρηστικές αγωγές (SLAPPs) κατά δημοσιογράφων.
Όπως σημείωσε κατά την παρουσίαση της έκθεσης ο πρόεδρος του Vouliwatch, Στέφανος Λυκόπουλος, «όταν όλα αυτά συμβαίνουν συγχρόνως, τότε το πρόβλημα δεν είναι απλώς συγκυριακό, είναι βαθιά συστημικό καθόλου συμπτωματικό και καταλυτικό για τη συνεχιζόμενη διάβρωση της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. Όλα αυτά δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως μεμονωμένα και ασύνδετα περιστατικά. Αποτελούν συμπτώματα μιας παρακμάζουσας δημοκρατίας».
