Αυτή δεν αποτελεί μια συνηθισμένη περίπτωση δολοφονίας ή ατυχήματος. Ο κούρδος δικηγόρος έχασε τη ζωή του σε μία χώρα στην οποία δημοσιογράφοι γίνονται, σχεδόν καθημερινά, στόχοι ξυλοδαρμών και συλλήψεων.
Της Αθηνάς Σκούρτα*
«Ο Ταχίρ Έλτσι αναφέρθηκε σε ζητήματα που κανείς δεν τόλμησε να αγγίξει πριν. Ποτέ δεν εγκατέλειψε (τον αγώνα) παρά την προσπάθεια σπίλωσης του ονόματος του και τις απειλές που είχε δεχτεί τους τελευταίους μήνες. Ονειρευόταν μία Τουρκία ειρηνική και ελεύθερη. Υπερασπίστηκε τα ανθρώπινα δικαιώματα με όλη του την ψυχή. Και πλήρωσε ένα βαρύ τίμημα για όλα αυτά», είπε ο πρόεδρος του δικηγορικού συλλόγου της περιοχής Βαν στην ανατολική επαρχία Ντιγιάρμπακιρ, Μουράτ Τιμούς, μιλώντας εκ μέρους όλων των δικηγόρων που είχαν συγκεντρωθεί για να πραγματοποιήσουν παράσταση διαμαρτυρίας, έξω από το δικαστικό μέγαρο, για τη δολοφονία του κούρδου δικηγόρου και ακτιβιστή Ταχίρ Έλτσι.
Η δράση και η προσφορά
Ο Ταχίρ Έλτσι υπήρξε επικεφαλής του δικηγορικού συλλόγου της Ντιγιάρμπακιρ και ένας από τους γνησιότερους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία. Αγωνίστηκε για ένα κράτος δικαίου που να διέπεται από τις αρχές της δημοκρατίας, της ισότητας και της δικαιοσύνης. Ο Έλτσι έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην υπεράσπιση των θυμάτων παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ήταν ιδιαίτερα επικριτικός στις καταχρηστικές τακτικές που προέρχονταν είτε από το κράτος είτε από διάφορες ένοπλες ομάδες. Είχε εργαστεί σκληρά ως δικηγόρος, από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, και η δράση του στην εξιχνίαση υποθέσεων που αφορούσαν σε ύποπτες εξαφανίσεις και παράνομες εκτελέσεις από κυβερνητικούς πράκτορες υπήρξε ιδιαίτερα σημαντική. Ο ίδιος ήταν θύμα βασανιστηρίων και αυθαίρετης κράτησης, ενώ ηγήθηκε διερευνητικών αποστολών για τις πρόσφατες απαγορεύσεις της κυκλοφορίας που επιβλήθηκαν σε διάφορες πόλεις της νοτιοανατολικής Τουρκίας, και στις οποίες τεκμηριώθηκαν παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τις δυνάμεις ασφαλείας εναντίον πολιτών. Στην πρόσφατη αναζωπύρωση της βίας μεταξύ των ανταρτών του Εργατικού Κουρδικού Κόμματος (ΡΚΚ) και των τουρκικών δυνάμεων ασφαλείας, τάχθηκε υπέρ της άμεσης επιστροφής στο διάλογο και στις διαπραγματεύσεις για την ειρήνη, ενώ υπήρξε επικριτικός απέναντι στις τακτικές του ΡΚΚ που έχουν κοστίσει τη ζωή σε δεκάδες αμάχους.
Παρόλα αυτά, τον περασμένο μήνα, είχαν ασκηθεί ποινικές διώξεις εναντίον του από την Εισαγγελία Κωνσταντινούπολης, εξαιτίας μίας δήλωσής του πως το ΡΚΚ στην πραγματικότητα δεν αποτελεί τρομοκρατική οργάνωση –όπως υποστηρίζει η τουρκική κυβέρνηση- αλλά μία ένοπλη πολιτική οργάνωση, που κατά καιρούς διαπράττει τρομοκρατικές ενέργειες. Ο Ταχίρ Έλτσι κατηγορήθηκε για «διάδοση προπαγάνδας προς όφελος τρομοκρατικής οργάνωσης» και με αυτήν την κατηγορία θα δικαζόταν τον Απρίλιο του 2016. Στις 28 Νοεμβρίου, πυροβολήθηκε και έπεσε νεκρός στην πόλη Ντιγιάρμπακιρ, κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου, ενώ ένας τούρκος αστυνομικός σκοτώθηκε επίσης σε κοντινή απόσταση. Ο πρωθυπουργός της Τουρκίας, Αχμέτ Νταβούτογλου, δήλωσε πως αυτό το περιστατικό είτε είναι αποτέλεσμα των πυρών που αντάλλασσαν εκείνη την ώρα οι αστυνομικές δυνάμεις με τους κούρδους αντάρτες, είτε πρόκειται για δολοφονία που προέρχεται από μέλη του ΡΚΚ και τόνισε πως θα γίνουν όλες οι απαραίτητες ενέργειες, ώστε να διαλευκανθεί η υπόθεση. Παρόλα αυτά, είναι βέβαιο πως η δολοφονία Έλτσι έρχεται σε μια πολύ σκοτεινή για τα ανθρώπινα δικαιώματα εποχή στην Τουρκία.
Το αμφιλεγόμενο της δολοφονίας
Τα τουρκικά φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν πως η δολοφονία του Έλτσι προέρχεται από μέλη του ΡΚΚ, τα οποία επιδιώκουν να επιτύχουν τους στόχους τους μέσω της κλιμακούμενης αστάθειας στη χώρα. Οι απαγορεύσεις της κυκλοφορίας σε ορισμένα μέρη της Ντιγιάρμπακιρ και οι συγκρούσεις με τις τουρκικές δυνάμεις ασφαλείας εντάθηκαν ήδη από την επόμενη μέρα της δολοφονίας, ενώ σημαντικές διαδηλώσεις διαμαρτυρίας πραγματοποιήθηκαν στη Σμύρνη, την Κωνσταντινούπολη και την Άγκυρα, δημιουργώντας ξανά ένα πολωμένο κλίμα στο εσωτερικό. Το επιχείρημα το οποίο διατυπώνεται από τις φιλοκυβερνητικές πηγές είναι πως μετά την επιτυχία εδραίωσης των Κούρδων στη βορειοανατολική Συρία, το ΡΚΚ αποφάσισε ότι έχει έρθει η ώρα να προωθήσει τα αποσχιστικά του σχέδια στη νοτιοανατολική Τουρκία.
Στην αρχή, το τουρκικό κράτος φάνηκε υποτονικό στην αντιμετώπιση αυτής της απειλής αλλά οι τουρκικές δυνάμεις κατάφεραν τελικά να κερδίσουν έδαφος. Έτσι, και με δεδομένο ότι οι κούρδοι αντάρτες είχαν αρχίσει να χάνουν κάποιες από τις περιοχές που ήλεγχαν, οι συγκρούσεις με τις δυνάμεις ασφαλείας εντάθηκαν και μέσα στο πλαίσιο μιας επιχείρησης της αστυνομίας που είχε ξεκινήσει από την προηγούμενη μέρα, ο Έλτσι δολοφονήθηκε από σκοπευτή του ΡΚΚ με την ευκαιρία του γενικότερου κλίματος αναβρασμού ή έπεσε θύμα ατυχήματος, αφού βρισκόταν τυχαία στο μέρος που ανταλλάχθηκαν τα πυρά. Σύμφωνα με την πρώτη άποψη, σκοπός του ΡΚΚ ήταν να δημιουργήσει την εικόνα ότι ο Έλτσι σκοτώθηκε από τις τουρκικές αστυνομικές δυνάμεις, οι οποίες θα ήταν εντεταλμένες της κυβέρνησης εξαιτίας της πρόσφατης δήλωσής του και εφόσον είναι γνωστό πως η τουρκική κυβέρνηση δε δείχνει την παραμικρή ανέχεια απέναντι στη δράση και τα σχέδια του ΡΚΚ. Επιπλέον, πρέπει να σημειωθεί πως οι κούρδοι αντάρτες αρνήθηκαν στους εισαγγελείς να παρευρεθούν στο χώρο, ώστε να συλλέξουν στοιχεία για τη διερεύνηση της δολοφονίας, κάτι το οποίο για τα φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης επιβεβαιώνει την ενοχή.
Οι ευθύνες της τουρκικής κυβέρνησης
Ωστόσο, αυτή δεν αποτελεί μια συνηθισμένη περίπτωση δολοφονίας ή ατυχήματος. Ο κούρδος δικηγόρος έχασε τη ζωή του σε μία χώρα στην οποία δημοσιογράφοι γίνονται, σχεδόν καθημερινά, στόχοι ξυλοδαρμών και συλλήψεων. Σε μια χώρα στην οποία η κρατική καταστολή, η διαφθορά, η αυθαιρεσία, και η καταπίεση των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχει φθάσει στο ζενίθ. Πολλοί κατηγορούν την τουρκική κυβέρνηση ότι φέρει τις βασικές ευθύνες για τον φαύλο κύκλο βίας. Αρκετοί, επίσης, είναι εκείνοι που υποστηρίζουν ότι η ίδια καθοδήγησε αυτήν την εσωτερική αστάθεια με απώτερο σκοπό την επίτευξη αυτοδύναμης κυβέρνησης υπό το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) που θα προωθούσε τα φιλόδοξα σχέδια του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Προεδρία, κατά τις επαναληπτικές εκλογές της 1ης Νοεμβρίου.
Είναι δεδομένο πως η στάση που τήρησε το ΑΚΡ, από τις εκλογές του προηγούμενου Ιουνίου, δεν έδειξε κανένα σημάδι προσπάθειας συναίνεσης με τα υπόλοιπα κόμματα και εξομάλυνσης της εσωτερικής αστάθειας, η οποία με τη σειρά της προκάλεσε πλήγματα και στην ήδη εύθραυστη τουρκική οικονομία. Επιπλέον, η κατάρρευση της ειρηνευτικής διαδικασίας με τους Κούρδους και η σκληρή στάση της Άγκυρας απέναντι στο ΡΚΚ, οδήγησε στην επικίνδυνη ανάδυση των εθνικιστικών τάσεων της κοινωνίας, τις οποίες το ΑΚΡ εκμεταλλεύτηκε ψηφοθηρικά. Εξάλλου, το ίδιο το νεοοθωμανικό μοντέλο που προωθήθηκε συστηματικά μέσα από το Δόγμα Νταβούτογλου, καλλιέργησε τις εθνικιστικές τάσεις της τουρκικής κοινωνίας, δημιουργώντας αβέβαιες συνθήκες τόσο για την εικόνα της Άγκυρας στο εξωτερικό, όσο και για την ύπαρξη δημοκρατικών διαδικασιών στο εσωτερικό. Καταλήγοντας, είναι σαφές πως η σφαίρα που σκότωσε τον Ταχίρ Έλτσι ήταν μία, υπό την έννοια ότι δε βρήκε κανέναν άλλον από τους παρευρισκομένους, παρά μόνον αυτόν. Τον άνθρωπο που συμπτωματικά ήταν ο πρόεδρος του δικηγορικού συλλόγου της Ντιγιάρμπακιρ, ένα σύμβολο για το κίνημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εκφραστής της κουρδικής μειονότητας στην Τουρκία, υπερασπιστής της δημοκρατίας και πρόσφατα στόχος των τουρκικών εθνικιστικών ομάδων και των φιλοκυβερνητικών μέσων ενημέρωσης.
*Διεθνολόγος – Απόφοιτη του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πολιτικές, Οικονομικές και Διεθνείς Σχέσεις στη Μεσόγειο», του Πανεπιστημίου Αιγαίου.
