Τα 28 σημεία του σχεδίου του αμερικανού προέδρου για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, το οποίο φέρεται να καταρτίστηκε μετά από «μυστικές διαπραγματεύσεις» με τη Ρωσία, θα είναι και αυτή την εβδομάδα στο επίκεντρο του διπλωματικού, και όχι μόνο, ενδιαφέροντος. Σύμφωνα με διαρροές σε Financial Times, New York Times και Axios, τα βασικότερα από αυτά είναι:
• Η Ουκρανία παραχωρεί στη Ρωσία όσα εδάφη ελέγχει ακόμη στο Ντονμπάς, τα οποία καθίστανται «αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη».
• Στη Χερσώνα και τη Ζαπορίζια το μέτωπο του πολέμου «παγώνει», με τη Ρωσία να κρατά όσα εδάφη έχει καταλάβει εκεί.
• Αναγνωρίζεται η ντε φάκτο κυριαρχία της Ρωσίας στην Κριμαία και το Ντονμπάς. Η Ρωσία παραιτείται από άλλα εδάφη που ελέγχει.
• Ο ουκρανικός στρατός μειώνεται στους 600.000 οπλίτες, από 850.000 σήμερα.
• Η Ουκρανία δεσμεύεται να μην ενταχθεί στο ΝΑΤΟ.
• Η Ρωσία δεσμεύεται να μην επιτεθεί στην Ουκρανία και σε ευρωπαϊκή χώρα, και το ΝΑΤΟ δεσμεύεται να μην επεκταθεί περαιτέρω.
• Η Ρωσία επιστρέφει στους G8, αίρονται οι σε βάρος της κυρώσεις και αμνηστεύονται τα εγκλήματα πολέμου εκατέρωθεν.
Μπροστά στο ενδεχόμενο ο ουκρανός πρόεδρος να υποχρεωθεί σε μια μοιραία για τον ίδιο στροφή 180 μοιρών εάν περάσουν κάποιοι κρίσιμοι όροι, όπως οι εδαφικές διεκδικήσεις, ουκρανοί αξιωματούχοι συναντήθηκαν στη Γενεύη με αμερικανούς ομολόγους τους, για να προλάβουν τα χειρότερα για τους ίδιους. Σύμφωνα με το Reuters, το Κίεβο πέτυχε τη μερική αναδιατύπωση του σχεδίου Τραμπ, παραπέμποντας τα σημεία που αφορούν τις εδαφικές βλέψεις της Ρωσίας, τις σχέσεις ΝΑΤΟ-Ρωσίας-ΗΠΑ και το πλαφόν των 600.000 ουκρανών ενστόλων, σε μια συνάντηση των προέδρων Τραμπ και Ζελένσκι στο άμεσο μέλλον. Mετατέθηκε, ως εκ τούτου, για την ερχόμενη εβδομάδα, η προθεσμία της Πέμπτης 27 Νοεμβρίου για την επίτευξη μιας συμφωνίας που είχε θέσει ο Ντόναλντ Τραμπ.
Σύμφωνα πάντα με το Reuters, η Γαλλία, η Γερμανία και η Βρετανία κατέθεσαν πρόταση αναδιατύπωσης του σχεδίου Τραμπ, παράλληλη με τις ουκρανικές θέσεις, διεκδικώντας ρόλο συνδιαμορφωτή, που όμως η αμερικανική πλευρά τους αμφισβητεί, όπως ήταν ήδη ορατό –για όσους ήθελαν να το δουν– από τη σύνοδο Τραμπ-Πούτιν στην Αλάσκα τον Αύγουστο.
Είναι το αποτέλεσμα της επιλογής των Βρυξελλών να στηρίξουν το Κίεβο χωρίς μακροπρόθεσμο στρατηγικό σχεδιασμό, και της υποτίμησης της διάρκειας και της έντασης του πολέμου, θεωρώντας ότι η Μόσχα θα καμφθεί γρήγορα και ότι η Ουάσινγκτον δεν θα αλλάξει γραμμή πλεύσης επί προεδρίας Τραμπ.
Αλλά οι επιλογές της κυβέρνησης Τραμπ και εκείνες της κυβέρνησης Μπάιντεν αναφορικά με τις προκλήσεις στην Ευρασία μάλλον συγκλίνουν παρά αποκλίνουν όπως φαίνεται να νομίζουν ακόμα πολλοί. Καιρός, άρα, να αναθεωρήσει τις βεβαιότητές της η άποψη ότι ο Τραμπ είναι αλλοπρόσαλλος.
Το άνοιγμα, επί προεδρίας Μπάιντεν, του πολεμικού μετώπου στα σύνορα της Ευρώπης με τη Ρωσία, έστειλε στα αζήτητα το ιδρυτικό όραμα μιας Ευρώπης από το Γιβραλτάρ ως τα Ουράλια. Το κλείσιμό του, επί προεδρίας Τραμπ, θα αφήσει μια Ευρώπη διχοτομημένη ιστορικά και γεωπολιτικά, απόλυτα εξαρτημένη ενεργειακά από μια Αμερική που θα της υπαγορεύει τα όριά της στο διεθνές πεδίο.
Μια πρόγευση αυτής της νέας(;) πραγματικότητας είχαν, ωστόσο, όσοι στην Ευρώπη δήλωναν στις 10 Φεβρουαρίου δυσάρεστα έκπληκτοι από την τηλεφωνική επικοινωνία, την ημέρα εκείνη, του Τραμπ με τον Πούτιν. Μάλλον δεν είχαν αξιολογήσει επαρκώς το προφανές. Ότι στην τηλεφωνική εκείνη επικοινωνία ήταν σαφής η συμφωνία των δύο για την ανάγκη άμεσης εκκίνησης των διαπραγματεύσεων για τη λήξη του πολέμου, παραμερίζοντας προσκόμματα όπως η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, ιδέα την οποία σε ανάρτησή του ο πρόεδρος Τραμπ είχε χαρακτηρίσει «μη ρεαλιστική».
Στο ερώτημα γιατί η Ουάσινγκτον εμφανίζεται επισπεύδουσα, η απάντηση «συνοψίζεται σε δύο λέξεις: ορυκτός πλούτος».[1]
Σε συνέντευξή του, θυμίζουμε, στις 7 Φεβρουαρίου, τρεις μέρες πριν από το τηλεφώνημα με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε καταλογίσει την ευθύνη για τη ματαίωση της διαπραγμάτευσης με τη Ρωσία τους πρώτους μήνες του πολέμου στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, από τον οποίο αξίωνε να προχωρήσει έμπρακτα σε ανταλλάγματα για τη βοήθεια της Ουάσιγκτον στο Κίεβο, εκχωρώντας ως «εγγύηση» τα δικαιώματα εκμετάλλευσης των ουκρανικών κοιτασμάτων σε κρίσιμες πρώτες ύλες και σπάνιες γαίες, όπως το λίθιο, αξίας κοντά στο 1 τρισεκατομμύριο δολάρια.
Σύμφωνα με εμπειρογνώμονες του ΝΑΤΟ, η Ουκρανία μπορεί να γίνει βασικός προμηθευτής πολλών κρίσιμων ορυκτών, απαραίτητων στην αεροδιαστημική βιομηχανία, την ιατρική, την αυτοκινητοβιομηχανία, τη ναυπηγική, την παραγωγή ημιαγωγών, μπαταριών για ηλεκτρικά οχήματα και πλήθος άλλων εφαρμογών.
Τρεις μήνες αργότερα, η Ουκρανία υπέγραφε με τις ΗΠΑ μια συμφωνία που, σύμφωνα με το Reuters, αναγνωρίζει στις ΗΠΑ «προνομιακή θέση σε σχέση με τα συμβόλαια που θα υπογραφούν στο μέλλον για την εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου της Ουκρανίας». Χωρίς να εκχωρούνται δικαιώματα κυριότητας, προβλέπεται «η δημιουργία ενός κοινού αμερικανο-ουκρανικού ταμείου ανασυγκρότησης, στο οποίο θα εισρέει το 50% των κερδών και των δικαιωμάτων του ουκρανικό κράτος από τις νέες άδειες εκμετάλλευσης φυσικών πόρων της χώρας».
Στην παραγωγή, επεξεργασία και διάθεση σπάνιων γαιών παγκοσμίως, πρωταγωνιστεί με μεγάλη διαφορά η Κίνα. Υπεύθυνη για το 90% της παγκόσμιας «επεξεργασίας» σπανίων γαιών, καλύπτει το 70% των αμερικανικών αναγκών σε σπάνιες γαίες.
Αλλά η πρόκληση δεν είναι μόνο η Κίνα. Είναι επίσης το γεγονός ότι μεγάλο μέρος των κοιτασμάτων κρίσιμων πρώτων υλών στην Ουκρανία έχει καταληφθεί από τη Ρωσία, που ελέγχει ήδη το 40% των ορυκτών της Ουκρανίας, στα εδάφη της οποίας προελαύνει αργά αλλά σταθερά.
Δύο επαρκέστατοι λόγοι για ένα σχέδιο ειρήνης στα μέτρα της ανάγκης των ΗΠΑ να απεξαρτηθούν από το μονοπώλιο άλλων σε σπάνια ορυκτά.
1. «Σπάνιες γαίες, επείγουσες ανάγκες», Η Εποχή, Σάββατο 15 Φεβρουαρίου 2025.
Φωτο: The White House / Flickr
