Συμπληρώθηκαν κιόλας είκοσι χρόνια. Και δεν πρέπει να περάσει έτσι για όλους τους λόγους που θα εκθέσω παρακάτω. Το εκπαιδευτικό κίνημα για την υπεράσπιση του άρθρου 16 ανήκει πλέον στην ιστορία, αποτελεί –και αυτό– έναν γενεακό τόπο μνήμης, ένα σημείο αναφοράς για μια γενιά, και μια πηγή έμπνευσης δίπλα σε τόσες άλλες. Κάνω την αρχή, και περιμένω τη γενιά μου να μιλήσει για όλα αυτά στο φιλόξενο site της Εποχής τις επόμενες εβδομάδες.
Το αντιπαγκοσμιοποιητικό κίνημα που είχε ήδη αναπτυχθεί, το φοιτητικό κίνημα του 2006-2007 («οι Ούνοι του Μάη και του Ιούνη», όπως έλεγε το γνωστό σύνθημα), η εξέγερση του Δεκέμβρη 2008, το κίνημα των πλατειών και της αντιλιτότητας, το δημοψήφισμα του 2015, αποτέλεσαν ιστορικά ορόσημα για τους νέους και τις νέες της εποχής που τράκαραν διαδοχικά μέσω αυτών με την Ιστορία. Η μικρή χρονική απόσταση που τα χωρίζει δημιούργησε μια αντινεοφιλελεύθερη γενιά. Όμως κάθε επιμέρους κύμα δημιουργούσε μια μικρο-γενιά. Το παρόν σημείωμα είναι αφιερωμένο στη «γενιά του άρθρου 16». Τη μικρο-γενιά του αντιπαγκοσμιοποιητικού την ονόμαζαν πολλοί «γενιά του Κλικ», «γενιά του Πέτρου Κωστόπουλου». Τους διέψευσε. Την αμέσως επόμενη μικρο-γενιά τη χαρακτήριζαν «γενιά του καναπέ», «γενιά του Μάκη Τριανταφυλλόπουλου». Καθότι όμως «γενιά των 700 ευρώ», τους διέψευσε και αυτή. Είναι σημαντικό να το θυμόμαστε αυτό, όπως και τη συνεχή κινηματική δραστηριότητα αυτής της μικρο-γενιάς για μια ολόκληρη δεκαετία.
Το κίνημα του άρθρου 16 τροφοδοτήθηκε από ένα μείγμα απειλών και ευκαιριών. «Η γενιά των 700 ευρώ» κατανόησε ότι η νεοφιλελεύθερη μεταρρύθμιση επιχειρούσε να μειώσει τη δυνατότητα των νέων των μεσαίων και των λαϊκών στρωμάτων να παίρνουν το ασανσέρ της εκπαίδευσης και να διεκδικούν να ζήσουν μια καλύτερη ζωή από τους γονείς τους. Το κεκτημένο της Μεταπολίτευσης κινδύνευε και τα «καναρίνια», στην πλάτη των οποίων δοκιμάζονταν όλες οι νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις, το κατάλαβαν αμέσως. Όμως, το δημόσιο πανεπιστήμιο προσέφερε τις δομές μιας μαζικής κινητοποίησης, ενώ η κοινή γνώμη δεν ήταν διατεθειμένη να βλέπει τα παιδιά της να δέρνονται από ένστολους. Η δημοκρατική ταυτότητα και η οργανωμένη Αριστερά, εντός και εκτός κοινοβουλίου, συνέδραμαν σε κρίσιμο βαθμό τους φοιτητές, τις φοιτήτριες και τους/τις πανεπιστημιακούς της ΠΟΣΔΕΠ που θέλησαν να αντισταθούν στη δημιουργία ιδιωτικών πανεπιστημίων. Οι καταλήψεις των πανεπιστημίων και οι μαζικές διαδηλώσεις της Πέμπτης εξέπληξαν τους πάντες, τόσο τα κόμματα του δικομματισμού, όσο και τις φοιτητικές τους παρατάξεις. Βέβαια, τη στιγμή που η ΔΑΠ-ΝΔΦΚ υφίσταται ένα μεγάλο πολιτικό πλήγμα, η ΠΑΣΠ συγκρούεται με το ΠΑΣΟΚ, με αποτέλεσμα η ηγεσία Γ. Παπανδρέου να υπαναχωρήσει από την αρχική της συμφωνία με την πρόταση της κυβέρνησης Καραμανλή για αναθεώρηση του άρθρου 16.
Αυτή ακριβώς ήταν και η άμεση επίδραση του εκπαιδευτικού κινήματος του 2006-7 που καταδεικνύει τις δυνατότητες της συλλογικής δράσης. Η αναθεώρηση του άρθρου 16 καθυστέρησε είκοσι χρόνια. Ήταν αναμφίβολα μία νίκη. Το γεγονός όμως ότι επετράπη τελικά η ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων θέτει και το ερώτημα αναφορικά με τα όρια της κινηματικής δράσης και της ανάγκης ισχυρών θεσμικών συμμάχων ώστε να προστατεύεται αποτελεσματικά και να προωθείται το δημόσιο συμφέρον. Σε κάθε περίπτωση, το κίνημα του άρθρου 16 είχε ευρύτερη επίδραση στο πολιτικό σκηνικό της εποχής εκείνης. Αφενός, ο ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ αναδείχθηκε στον πιο μαχητικό εκπρόσωπο της νεολαίας στο κοινοβούλιο, βάζοντας τις βάσεις ώστε σε δεύτερο χρόνο να μετατραπεί από κόμμα της νεολαίας σε κόμμα του λαού, όπως πολύ σωστά έχει επισημάνει ο Γ. Κατσαμπέκης. Αφετέρου, η ενότητα στη δράση, που είχε ήδη κάνει την εμφάνισή της στις δράσεις του αντιπαγκοσμιοποιητικού κινήματος και στη συγκρότηση του Ελληνικού Κοινωνικού Φόρουμ, εμπεδώθηκε ως αποτελεσματική, και γι’ αυτό προήχθη σε βασικό χαρακτηριστικό της συλλογικής δράσης για τα επόμενα πολλά χρόνια. Συγκεκριμένα, η κινηματική συμμαχία μεταξύ διαφόρων οργανώσεων/ομάδων/κομμάτων της Αριστεράς που δοκιμάστηκε επιτυχώς από την αρχή του αιώνα μέχρι το 2007 αποτέλεσε την οργανωτική ραχοκοκκαλιά της κινηματικής εποποιίας που ακολούθησε.
Ποια είναι η σημασία όμως του εν λόγω κινήματος για τη σημερινή πολιτική κατάσταση; Το δημόσιο πανεπιστήμιο κινδυνεύει, όπως και οτιδήποτε άλλο δημόσιο. Η ΝΔ δούλεψε ακατάπαυστα τα τελευταία είκοσι χρόνια προκειμένου να στρώσει το έδαφος για την ιδιωτικοποίηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, φτάνοντας στο σημείο να καταπατήσει το σύνταγμα της χώρας. Ο αγώνας ενάντια στον αποκλεισμό, στις αυξανόμενες ανισότητες και στην πλήρη εμπορευματοποίηση της γνώσης αντιμετωπίστηκε τότε μέσα από τη ριζοσπαστικοποίηση μιας ολόκληρης γενιάς, καθώς και της Αριστεράς, αλλά και μέσα από την ενότητα απέναντι σε έναν αντίπαλο που ήταν υπέρτερος. Όπως και τότε, έτσι και τώρα. Το γνωστό σύνθημα δηλώνει αυτή τη δυνατότητα μεταβίβασης κινηματικής τεχνογνωσίας και διαγενεακής έμπνευσης: «Κεραμέως άκου/ τον πόνο της Γιαννάκου/ και ρώτα τον Αρσένη/ τι σε περιμένει».
Φωτο: Κώστας Παπαδόπουλος/ Eurokinissi
