Εκλογές στο Ισραήλ

φωτογραφία: https://hadash.org.il/

Η ενίσχυση της Κοινής Λίστας, στην οποία συμμετέχει το Κομμουνιστικό Κόμμα Ισραήλ μέσω του μετώπου Χαντάς, αποτελεί ένα από τα σημαντικά στοιχεία των εκλογών της 27ης Οκτωβρίου. Τα δύο βασικά πολιτικά στρατόπεδα παραμένουν κάτω από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία και η στάση τους απέναντι στους εκπροσώπους των Παλαιστινίων πολιτών του Ισραήλ μπορεί να καθορίσει τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Η εκλογική αναμέτρηση έχει μια θεμελιώδη ανισότητα: περίπου τρία εκατομμύρια ενήλικοι Παλαιστίνιοι στη Δυτική Όχθη, στην Ανατολική Ιερουσαλήμ και στη Γάζα δεν έχουν δικαίωμα ψήφου για την ισραηλινή Βουλή, παρότι οι αποφάσεις της ισραηλινής κυβέρνησης καθορίζουν κρίσιμες πλευρές της ζωής τους. Αντίθετα, οι Ισραηλινοί έποικοι στα κατεχόμενα ψηφίζουν κανονικά.

Τι δείχνει η καταμέτρηση

Στην πρωινή αναλυτική ενημέρωση του ισραηλινού ειδησεογραφικού δικτύου Ινέτ της 28ης Οκτωβρίου, με καταμετρημένο το 51,5% των ψήφων, η προσωρινή αναγωγή δίνει 55 έδρες στο μπλοκ Νετανιάχου, 49 στην αντιπολίτευση υπό τον Γκάντι Άιζενκοτ και 16 στην Κοινή Λίστα και στη Ράαμ.

Υπενθύμιση: Η πλειοψηφία στην Κνεσέτ, την ισραηλινή Βουλή των 120 μελών, είναι 61 έδρες.

Πόσο ανέβηκε η Κοινή Λίστα;

Οι δώδεκα προσωρινές έδρες αντιστοιχούν σε επτά περισσότερες από τις πέντε που είχαν κερδίσει οι Χαντάς–Τάαλ το 2022. Ωστόσο, οι σημερινές συνιστώσες της Κοινής Λίστας δεν είχαν κατέβει τότε όλες μαζί.

Το Χαντάς και το Τάαλ είχαν κοινό ψηφοδέλτιο, με 3,75% και πέντε βουλευτές. Το Μπάλαντ είχε συμμετάσχει χωριστά, συγκεντρώνοντας 2,91%, και είχε μείνει εκτός Βουλής επειδή δεν πέρασε το όριο του 3,25%. Οι τρεις δυνάμεις είχαν συνολικά περίπου 6,66%, αλλά εκπροσωπούνταν μόνο από πέντε βουλευτές. Φέτος επανενώθηκαν. Η αύξηση των εδρών συνδέεται, επομένως, και με την κοινή κάθοδο, που αποτρέπει την απώλεια ψήφων κάτω από το εκλογικό όριο.

Η Ράαμ παραμένει χωριστό ψηφοδέλτιο. Βρίσκεται προσωρινά στις τέσσερις έδρες, από πέντε το 2022. Αθροιστικά, οι δύο σημερινές λίστες εμφανίζονται στις 16 έδρες, έναντι δέκα το 2022.

Πού βρίσκεται το Κομμουνιστικό Κόμμα;

Το Μακί, δηλαδή το Κομμουνιστικό Κόμμα Ισραήλ, αποτελεί τη βασική συνιστώσα του Χαντάς — Δημοκρατικού Μετώπου για την Ειρήνη και την Ισότητα. Το Χαντάς είναι ευρύτερο αριστερό μέτωπο, με Εβραίους και Άραβες, που υποστηρίζει τα εργατικά δικαιώματα, την κοινωνική ισότητα, τον τερματισμό της κατοχής και τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους δίπλα στο Ισραήλ.

Στην Κοινή Λίστα συνεργάζεται με το Τάαλ, το Αραβικό Κίνημα Αλλαγής του Άχμαντ Τίμπι, και το Μπάλαντ, που εκφράζει το παλαιστινιακό εθνικό δημοκρατικό ρεύμα. Συνεπώς, οι δώδεκα έδρες ανήκουν σε ολόκληρη τη συμμαχία.

Ποιος είναι ο Γιούσεφ Τζαμπαρίν;

Επικεφαλής της Κοινής Λίστας είναι ο Γιούσεφ Τζαμπαρίν, Παλαιστίνιος πολίτης του Ισραήλ, γεννημένος το 1972 στην Ουμ αλ Φαχμ. Είναι νομικός και πανεπιστημιακός, με ειδίκευση στο συνταγματικό δίκαιο, στα ανθρώπινα δικαιώματα και στα δικαιώματα των μειονοτήτων.

Έχει διδακτορικό από το Πανεπιστήμιο Τζόρτζταουν των ΗΠΑ, δίδαξε στο Πανεπιστήμιο της Χάιφα και στο Κολέγιο Τελ Χάι και συνίδρυσε το αραβικό κέντρο δικαίου και δημόσιας πολιτικής Ντιρασάτ στη Ναζαρέτ. Διετέλεσε βουλευτής από το 2015 έως το 2021 και πρόεδρος της κοινοβουλευτικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Τον Μάιο του 2026 εξελέγη επικεφαλής του Χαντάς με 82%, διαδεχόμενος τον Αϊμάν Οντέχ, και προώθησε την επανασυγκρότηση της Κοινής Λίστας.

Τι είναι η Ράαμ και πώς διαφέρει από την Κοινή Λίστα;

Η Ράαμ — Ενωμένη Αραβική Λίστα, με επικεφαλής τον Μανσούρ Αμπάς, είναι διαφορετικό κόμμα από την Κοινή Λίστα. Ιδρύθηκε το 1996 και προέρχεται από τον νότιο κλάδο του Ισλαμικού Κινήματος στο Ισραήλ. Έχει μουσουλμανικές θρησκευτικές ρίζες και κοινωνικά συντηρητικές θέσεις. Τον Δεκέμβριο του 2025 ο Αμπάς ανακοίνωσε πρόθεση οργανωτικής αποσύνδεσής της από το Ισλαμικό Κίνημα και το θρησκευτικό συμβούλιό του· η ανακοίνωση αυτή δεν αρκεί για να θεωρηθεί η διαδικασία ολοκληρωμένη.

Δίνει ιδιαίτερο βάρος σε άμεσα αιτήματα των Παλαιστινίων πολιτών του Ισραήλ: χρηματοδότηση των κοινοτήτων τους, εκπαίδευση, υποδομές και αντιμετώπιση των κοινωνικών ανισοτήτων. Υποστηρίζει επίσης τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους και τον τερματισμό της κατοχής. Η βασική στρατηγική διαφορά της από την Κοινή Λίστα είναι η προθυμία συμμετοχής σε κυβερνητικούς συνασπισμούς με σιωνιστικά κόμματα για την επίτευξη συγκεκριμένων παραχωρήσεων. Το 2021 εντάχθηκε στον συνασπισμό Μπένετ–Λαπίντ, αποτελώντας το πρώτο ανεξάρτητο αραβικό κόμμα που συμμετείχε επισήμως σε κυβερνητικό συνασπισμό στο Ισραήλ.

Ποιοι είναι οι Άραβες Ισραηλινοί και γιατί ψηφίζουν;

Ο όρος «Άραβες Ισραηλινοί» χρησιμοποιείται συνήθως για τους Άραβες πολίτες του Ισραήλ. Πολλοί αυτοπροσδιορίζονται ως Παλαιστίνιοι πολίτες του Ισραήλ, διατηρώντας την παλαιστινιακή εθνική τους ταυτότητα μαζί με την ισραηλινή υπηκοότητα. Πρόκειται κυρίως για όσους παρέμειναν εντός των συνόρων του Ισραήλ μετά το 1948 και τους απογόνους τους. Η διατύπωση «παλαιστινιακής καταγωγής» δεν αποδίδει αναγκαστικά τον αυτοπροσδιορισμό τους: η παλαιστινιακή ταυτότητα δεν αφορά μόνο την καταγωγή, αλλά και τη σημερινή εθνική τους ταυτότητα.

Χρειάζεται προσοχή στους αριθμούς. Οι ισραηλινές στατιστικές καταγράφουν περίπου 2,17 εκατομμύρια Άραβες, αλλά στον αριθμό αυτόν περιλαμβάνουν και κατοίκους της Ανατολικής Ιερουσαλήμ που δεν είναι Ισραηλινοί πολίτες. Οι Άραβες εκλογείς που κατοικούν στο Ισραήλ υπολογίζονται περίπου σε 1,2 εκατομμύρια, σχεδόν στο 18% των εκλογέων που διαμένουν στη χώρα.

Ψηφίζουν επειδή έχουν ισραηλινή υπηκοότητα και έχουν συμπληρώσει το 18ο έτος. Η υπηκοότητα αποτελεί τη νομική βάση του δικαιώματος, όχι η θρησκεία ή η εθνική τους ταυτότητα. Δεν ψηφίζουν όλοι τα ίδια κόμματα και η πολιτική τους εκπροσώπηση δεν περιορίζεται αυτομάτως στην Κοινή Λίστα ή στη Ράαμ.

Ποιοι Παλαιστίνιοι δεν ψηφίζουν — και γιατί;

Περίπου τρία εκατομμύρια ενήλικοι Παλαιστίνιοι στα κατεχόμενα εδάφη παραμένουν εκτός των ισραηλινών εκλογών. Ο αριθμός είναι κατά προσέγγιση και αφορά ενηλίκους, όχι το σύνολο του παλαιστινιακού πληθυσμού. Η βασική νομική αιτία του αποκλεισμού είναι ότι δεν διαθέτουν ισραηλινή υπηκοότητα.

Στη Δυτική Όχθη, οι Παλαιστίνιοι ζουν υπό κατοχή και δεν εκλέγουν την ισραηλινή κυβέρνηση που ασκεί στρατιωτική εξουσία στην περιοχή. Οι Ισραηλινοί έποικοι ψηφίζουν επειδή διατηρούν την ισραηλινή υπηκοότητά τους. Η εγκατάστασή τους σε κατεχόμενο έδαφος δεν τους στερεί το εκλογικό δικαίωμα. Έτσι, στον ίδιο γεωγραφικό χώρο, ο έποικος συμμετέχει στην ανάδειξη της κυβέρνησης, ενώ ο Παλαιστίνιος γείτονάς του αποκλείεται.

Στην Ανατολική Ιερουσαλήμ, οι περισσότεροι Παλαιστίνιοι έχουν καθεστώς μόνιμου κατοίκου, που διαφέρει από την υπηκοότητα. Μπορούν να ψηφίζουν στις δημοτικές εκλογές της Ιερουσαλήμ, αλλά όχι στις βουλευτικές εκλογές του Ισραήλ. Εξαίρεση αποτελούν όσοι έχουν αποκτήσει ισραηλινή υπηκοότητα.

Στη Γάζα, οι Παλαιστίνιοι επίσης δεν διαθέτουν ισραηλινή υπηκοότητα και δεν ψηφίζουν για την Κνεσέτ. Δεν επιλέγουν, επομένως, την κυβέρνηση που αποφασίζει για τις ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις και για κρίσιμους περιορισμούς στην πρόσβαση και στην κίνησή τους.

Οι Παλαιστίνιοι των κατεχόμενων εδαφών ούτε ψηφίζουν για την ισραηλινή κυβέρνηση, ούτε έχουν μπορέσει επί είκοσι χρόνια να ανανεώσουν με γενικές εκλογές τη δική τους πολιτική ηγεσία. Η μεγάλη πλειοψηφία των ενήλικων Παλαιστίνιων δεν έχουν ψηφίσει ποτέ σε εκλογές, δεν τους έχει επιτραπεί.

Η αυξημένη συμμετοχή αφορά όσους έχουν δικαίωμα ψήφου

Η συμμετοχή στο κλείσιμο των καλπών καταγράφηκε στο 77,7%, από περίπου 70,6% το 2022: αύξηση κατά 7,1 ποσοστιαίες μονάδες. Καταγράφηκε επίσης ισχυρή προσέλευση σε πολλές αραβικές κοινότητες. Αυτό το ποσοστό αφορά το ισραηλινό εκλογικό σώμα· δεν περιλαμβάνει τα εκατομμύρια των Παλαιστινίων που δεν έχουν δικαίωμα συμμετοχής.

Ποια είναι τα δύο μπλοκ και τι δηλώνουν μετά την κάλπη;

Το μπλοκ Νετανιάχου περιλαμβάνει το δεξιό Λικούντ, τα υπερορθόδοξα Σας και Ενωμένο Ιουδαϊσμό της Τορά, καθώς και την Ακροδεξιά των Μπεν Γκβιρ, Σμότριτς και Φέιγκλιν.

Το στρατόπεδο Άιζενκοτ συγκεντρώνει το κεντρώο Γιασάρ, το Μαζί των Μπένετ και Λαπίντ, την κοσμική εθνικιστική Δεξιά του Λίμπερμαν και τους Δημοκράτες του Γκολάν από τη σιωνιστική Αριστερά. Τα κόμματα κατέβηκαν χωριστά, με κοινό στόχο την αντικατάσταση του Νετανιάχου.

Προεκλογικά, ο Άιζενκοτ είχε αποκλείσει συνεργασία με τον Νετανιάχου. Είχε επίσης δηλώσει ότι η Ράαμ δεν θα συμμετείχε σε κυβέρνησή του, θέτοντας προϋποθέσεις που περιλάμβαναν την αποδοχή του Ισραήλ ως εβραϊκού και δημοκρατικού κράτους, την καθολική υποχρέωση υπηρεσίας και τη διάλυση της Χαμάς. Υποστήριζε ότι τα αραβικά κόμματα δεν πληρούσαν τους όρους του. Ο Νετανιάχου παρουσίαζε, παράλληλα, την πιθανή συνεργασία της αντιπολίτευσης με αραβικές δυνάμεις ως λόγο συσπείρωσης γύρω από το Λικούντ.

Μετά το κλείσιμο της κάλπης, ο Γιούσεφ Τζαμπαρίν χαρακτήρισε την ημέρα ιστορική. Δήλωσε ότι η κυβέρνηση, την οποία περιέγραψε ως αιματοβαμμένη, πρέπει να αποχωρήσει και υπογράμμισε ότι η Κοινή Λίστα απέδειξε πως αποτελεί πολιτική δύναμη που δεν μπορεί να παρακαμφθεί. Όπως είπε: «Δεν μπορεί να οικοδομηθεί εδώ μέλλον χωρίς τη φωνή μας». Η δήλωση έγινε το βράδυ των εκλογών, με φόντο τις πρώτες δημοσκοπήσεις εξόδου.

Η θέση αυτή δεν ισοδυναμεί με ανεπιφύλακτη στήριξη στον Άιζενκοτ. Ήδη πριν από την ψηφοφορία, ο Τζαμπαρίν είχε διευκρινίσει ότι η Κοινή Λίστα θα συζητούσε κοινοβουλευτική στήριξη μιας εναλλακτικής κυβέρνησης με συγκεκριμένους όρους: χρηματοδοτημένο σχέδιο κατά του εγκλήματος στις αραβικές κοινότητες και πολιτική προοπτική προς την παλαιστινιακή κρατική υπόσταση.

Ο Άιζενκοτ, μιλώντας μετά τις πρώτες εκλογικές εκτιμήσεις, υποστήριξε ότι οι πολίτες απέρριψαν τη συνέχιση της πρωθυπουργίας Νετανιάχου και τον κάλεσε να αποχωρήσει από την πολιτική. Παρουσίασε την ψήφο ως εντολή αλλαγής, παρότι οι προβλέψεις δεν του εξασφάλιζαν πλειοψηφία. Προειδοποίησε επίσης τον πρωθυπουργό να μη χρησιμοποιήσει ζητήματα εθνικής ασφάλειας για πολιτικούς σκοπούς.

Ο Νετανιάχου επέμεινε στην πρωτιά του Λικούντ και κάλεσε στη συγκρότηση ισχυρής δεξιάς κυβέρνησης. Ισχυρίστηκε ότι η Δεξιά διαθέτει αποφασιστική πλειοψηφία μεταξύ του εβραϊκού και σιωνιστικού κοινού — διατύπωση διαφορετική από την εξασφάλιση πλειοψηφίας στο σύνολο της Βουλής. Επανέλαβε ότι δεν πρέπει να σχηματιστεί κυβέρνηση εξαρτώμενη από αραβικά κόμματα, τα οποία χαρακτήρισε αντισιωνιστικά και εχθρικά προς την ύπαρξη του Ισραήλ. Πρόκειται για δικούς του χαρακτηρισμούς απέναντι στους εκλεγμένους εκπροσώπους συμπολιτών του.

Από την πλευρά της Ράαμ, ο Μανσούρ Αμπάς εξέφρασε μετεκλογικά την ελπίδα ότι το κόμμα του και η αντιπολίτευση θα συγκέντρωναν μαζί τις 61 έδρες. Αναγνώρισε, όμως, ότι με τους τότε διαθέσιμους αριθμούς δεν προέκυπτε κυβέρνηση και παρέπεμψε τις διαφωνίες με Μπένετ και Λίμπερμαν στις διαπραγματεύσεις μετά τις εκλογές.

Με την προσωρινή κατανομή του παραπάνω πίνακα, οι 49 έδρες της αντιπολίτευσης και οι 16 των δύο αραβικών ψηφοδελτίων δίνουν αριθμητικά 65. Για να μετατραπεί αυτό σε κυβερνητική δυνατότητα, απαιτείται πολιτική συμφωνία. Ο Άιζενκοτ καλείται να εξηγήσει πώς συμβιβάζεται η εξαγγελία αλλαγής με τους προεκλογικούς αποκλεισμούς του. Ο Νετανιάχου επιχειρεί να αποτρέψει αυτή τη συνεννόηση, αμφισβητώντας τη νομιμοποίηση της αραβικής στήριξης. Ο Τζαμπαρίν αντιπαραθέτει τη διεκδίκηση πολιτικού λόγου και συγκεκριμένων δεσμεύσεων.

Η επόμενη ημέρα θέτει, επομένως, δύο συνδεδεμένα ζητήματα: αν η ψήφος των Παλαιστινίων πολιτών του Ισραήλ θα γίνει αποδεκτή ως ισότιμη βάση κυβερνητικής στήριξης και πώς μπορεί να περιγράφεται η πολιτική αντιπροσώπευση όταν περίπου τρία εκατομμύρια ενήλικοι Παλαιστίνιοι στην Ανατολική Ιερουσαλήμ, στη Δυτική Όχθη και στη Γάζα παραμένουν χωρίς ψήφο στην ανάδειξη μιας κυβέρνησης που καθορίζει τη ζωή τους.