QNTM, «Δεν υπάρχει Υποδιεύθυνση Αντιμιμιδίων», μετάφραση: Δέσποινα Κανελλοπούλου, εκδόσεις Δώμα, 2026
Από την πρώτη σελίδα του μυθιστορήματος αποκαλύπτεται στον αναγνώστη η ύπαρξη μέσα σε έναν μυστικό οργανισμό ενός τμήματος που κανείς δεν γνωρίζει γι’ αυτό. Ή, για να είμαστε ακριβέστεροι, κανείς δεν είναι σε θέση να θυμάται την ύπαρξή του. Από εκείνο το σημείο και μετά, το βιβλίο του Σαμ Χιουζ, γνωστού με το ψευδώνυμο QNTM, αρχίζει να αφηγείται μια από τις πιο ευρηματικές και ευφάνταστες ιδέες που έχουν εμφανιστεί στη σύγχρονη επιστημονική φαντασία: τι θα συνέβαινε αν υπήρχαν πληροφορίες που ο ανθρώπινος εγκέφαλος ήταν αδύνατον να συγκρατήσει; Κι αυτό όχι επειδή είναι υπερβολικά πολύπλοκες, αλλά επειδή η ίδια τους η φύση εμποδίζει την απομνημόνευσή τους. Αν ήταν απλές πληροφορίες, που συνήθως διαγράφουμε έτσι κι αλλιώς από τη μνήμη μας, δεν θα υπήρχε λόγος ανησυχίας. Πώς αντιμετωπίζεις, όμως, έναν εχθρό τον οποίο ξεχνάς τη στιγμή που σταματάς να τον κοιτάζεις; Πώς διεξάγεις έρευνα πάνω σε κάτι που διαγράφεται από το μυαλό σου λίγα δευτερόλεπτα αφού το ανακάλυψες; Και, κυρίως, πώς προστατεύεις την ανθρωπότητα από απειλές που είναι βιολογικά αδύνατο να γίνουν αντιληπτές;
Το Δεν υπάρχει υποδιεύθυνση Αντιμιμιδίων, υιοθετώντας τη φόρμα μυθιστορήματος τρόμου και επιστημονικής φαντασίας, πραγματεύεται τα όρια και τους περιορισμούς της ανθρώπινης σκέψης. Ίσως το πιο πρωτότυπο στοιχείο του είναι ότι δεν δημιουργήθηκε σε κάποιον εκδοτικό οίκο ούτε γεννήθηκε στη φαντασία ενός συγγραφέα αλλά αποτελεί προϊόν συλλογικό αφού προέκυψε εντός μιας διαδικτυακής κοινότητας αγνώστων μεταξύ τους χρηστών.
Το SCP Foundation
Το SCP Foundation είναι ένα τεράστιο συλλογικό εγχείρημα δημιουργικής γραφής που ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του 2000 από μια απλή ιστορία τρόμου. Η αρχική ιδέα ήταν απλή: υπάρχει μια μυστική οργάνωση που έχει αναλάβει να εντοπίζει, να μελετά και να περιορίζει φαινόμενα που αψηφούν τους νόμους της πραγματικότητας. Η οργάνωση αυτή ονομάζεται SCP Foundation.
Από εκείνο το σημείο και έπειτα, όμως, συνέβη κάτι ασυνήθιστο. Χιλιάδες άνθρωποι από διαφορετικές χώρες άρχισαν να γράφουν ιστορίες μέσα στον ίδιο ψηφιακό κόσμο. Δεν υπήρχε ένας κεντρικός δημιουργός ούτε ένα προκαθορισμένο αφηγηματικό πλάνο. Οι συγγραφείς δανείζονταν ιδέες ο ένας από τον άλλον, τις επεξεργάζονταν, τις ανέπτυσσαν και τις μετέτρεπαν σε κάτι καινούργιο. Μια ακόμη πρωτοτυπία του SCP εδράζεται στον τρόπο που δομούνται και παρουσιάζονται οι ιστορίες του, καθώς εμφανίζονται σαν υπηρεσιακές αναφορές, επιστημονικές εκθέσεις και εσωτερικά έγγραφα μιας μυστικής υπηρεσίας κι όχι ως μυθιστορηματική εξιστόρηση.
Ένα άγαλμα που κινείται όταν κανείς δεν το κοιτάζει αντιμετωπίζεται ως διοικητικό ζήτημα. Μια οντότητα που παραμορφώνει την πραγματικότητα περιγράφεται σαν ένα τεχνικό πρόβλημα που απαιτεί συγκεκριμένα πρωτόκολλα διαχείρισης. Το αδιανόητο μετατρέπεται σε αντικείμενο γραφειοκρατικής οργάνωσης. Αυτή η αντίθεση είναι που κάνει το SCP τόσο ρεαλιστικό. Ο τρόμος δεν βρίσκεται μόνο στα ίδια τα φαινόμενα και τα συμβάντα, αλλά στην επίμονη προσπάθεια του ανθρώπου να τα κατανοήσει, να τα κατηγοριοποιήσει, να τα απομονώσει.
Στην εποχή της υπερπληροφόρησης
Στο Δεν υπάρχει υποδιεύθυνση Αντιμιμιδίων ο συγγραφέας δανείζεται την έννοια του μιμιδίου (μια ιδέα που διαδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο) και δημιουργεί το αντίθετό του. Το ονομάζει αντιμιμίδιο, μια πληροφορία που αυτοαναιρεί την απομνημόνευση της. Εδώ διατυπώνεται κάτι πολύ επίκαιρο. Ζούμε σε μια εποχή υπερπληροφόρησης. Κάθε μέρα καταναλώνουμε τεράστιες ποσότητες δεδομένων, εικόνων και ειδήσεων. Περιβαλλόμαστε από πολύπλοκα συστήματα, αλγορίθμους και τεχνολογίες που επηρεάζουν την καθημερινότητά μας χωρίς να τα κατανοούμε πλήρως. Έχουμε μάθει να θεωρούμε ότι η γνώση είναι δύναμη. Το βιβλίο τολμά να αντιστρέψει αυτήν την παραδοχή.
Και αν ορισμένες πληροφορίες δεν προορίζονται να γίνουν κατανοητές; Και αν ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει εγγενή όρια που δεν μπορεί να ξεπεράσει;
Αναμφίβολα το διαδίκτυο κατακλύζεται από παραπληροφόρηση, αλγόριθμους που συλλέγουν προσωπικές πληροφορίες, ρητορική μίσους, τοξικότητα.
Το SCP Foundation, όμως, υπενθυμίζει ότι έχει και θετική χρήση, μπορεί να λειτουργήσει δημιουργικά, να αποτελέσει έναν χώρο συνεργασίας, παραγωγής μιας νέας μορφής τέχνης.
Αυτή, θεωρώ, είναι η πιο ενδιαφέρουσα πτυχή του. Δεν υπήρξε απλώς η μήτρα ενός εξαιρετικού μυθιστορήματος επιστημονικής φαντασίας, αλλά απέδειξε πως χιλιάδες άγνωστοι μεταξύ τους άνθρωποι μπορούν, χωρίς να το επιδιώξουν εξαρχής, να δημιουργήσουν κάτι που μεταπλάθεται σε πραγματική λογοτεχνία.
Το Δεν υπάρχει υποδιεύθυνση Αντιμιμιδίων είναι να βιβλίο που ξεκίνησε ως μια σειρά ιστοριών σε ένα διαδικτυακό wiki και κατέληξε να θέτει ένα από τα πιο ανησυχητικά ερωτήματα της εποχής μας: κι αν το μεγαλύτερο εμπόδιο στην κατανόηση του κόσμου δεν είναι η έλλειψη πληροφορίας, αλλά τα όρια της ίδιας μας της σκέψης;
Η πρωταγωνίστρια του μυθιστορήματος, ερευνήτρια Μαρί Κουίν, και οι συνεργάτες της βρίσκονται αντιμέτωποι με μια εξαιρετικά επικίνδυνη οντότητα, γνωστή ως U-3125, η οποία δεν επιτίθεται με συμβατικά μέσα, αλλά μέσω της ίδιας της γνώσης. Όποιος κατανοήσει πλήρως τη φύση της κινδυνεύει να εξαφανιστεί, ενώ κάθε προσπάθεια καταγραφής των στοιχείων για την ύπαρξή της αποτυγχάνει, καθώς οι αναμνήσεις χάνονται συνεχώς.
Καθώς η απειλή κορυφώνεται, οι πρωταγωνιστές καλούνται να δώσουν έναν αόρατο πόλεμο απέναντι σε έναν εχθρό που κανείς δεν μπορεί να θυμηθεί για αρκετή ώρα ώστε να τον πολεμήσει αποτελεσματικά. Παράλληλα, η προσωπική ζωή και η ταυτότητά τους δοκιμάζονται, καθώς αναγκάζονται να θυσιάσουν πολύτιμες αναμνήσεις και ανθρώπινες σχέσεις για να προστατεύσουν τον κόσμο.
Πίσω από τον φαινομενικά παράδοξο τίτλο του μυθιστορήματος του QNTM κρύβεται ένα έργο που ξεπερνά τα όρια της επιστημονικής φαντασίας και συνομιλεί με την Επιπεδοχώρα του Άμποτ και τη φιλοσοφία του Ιμμάνουελ Καντ.
Όπως στην Επιπεδοχώρα
Το Δεν υπάρχει Υποδιεύθυνση Αντιμιμιδίων εξερευνά το πεπερασμένο της ανθρώπινης αντίληψης και την ικανότητα της να συλλάβει το σύνολο της πραγματικότητας. Οι πρωταγωνιστές έρχονται αντιμέτωποι με οντότητες και πληροφορίες που εξαφανίζονται από τη μνήμη, καθιστώντας αδύνατη όχι μόνο την αντιμετώπισή τους αλλά ακόμη και την επίγνωση της ύπαρξής τους.
Η ιδέα αυτή παραπέμπει άμεσα στην Επιπεδοχώρα. Στο κλασικό έργο του Άμποτ, οι κάτοικοι ενός δισδιάστατου κόσμου αδυνατούν να κατανοήσουν την ύπαρξη μιας τρίτης διάστασης, επειδή τα όρια της αντίληψής τους δεν τους επιτρέπουν να τη συλλάβουν. Με αντίστοιχο τρόπο, στο μυθιστόρημα του QNTM, η ανθρωπότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με φαινόμενα που υπάρχουν αντικειμενικά, αλλά παραμένουν αόρατα εξαιτίας των περιορισμών της ανθρώπινης συνείδησης.
Εξίσου εμφανής είναι και η επιρροή της σκέψης του Ιμμάνουελ Καντ. Ο Καντ υποστήριξε ότι ο άνθρωπος δεν γνωρίζει τον κόσμο όπως πραγματικά είναι, αλλά μόνο όπως τον αντιλαμβάνεται μέσα από τις γνωστικές δομές του νου του. Υπάρχει πάντοτε ένα τμήμα της πραγματικότητας που παραμένει απρόσιτο στην ανθρώπινη αντίληψη. Η επικίνδυνη οντότητα U-3125 δεν είναι ένας συνηθισμένος εχθρός μα μια παρουσία που υπερβαίνει τις δυνατότητες της ανθρώπινης κατανόησης. Η ίδια η γνώση της ύπαρξής της αποδεικνύεται καταστροφική. Η Επιπεδοχώρα έδειξε ότι μπορεί να υπάρχουν διαστάσεις που αδυνατούμε να φανταστούμε. Ο Καντ υποστήριξε ότι η γνώση μας έχει εγγενή όρια. Το Δεν υπάρχει Υποδιεύθυνση Αντιμιμιδίων υποστηρίζει ότι ίσως υπάρχουν πτυχές της πραγματικότητας που όχι μόνο δεν μπορούμε να κατανοήσουμε, αλλά δεν μπορούμε καν να θυμηθούμε ότι υπάρχουν.
