Η Νίνα εργάζεται ως μαιευτήρας-γυναικολόγος σε κάποιο επαρχιακό νοσοκομείο. Θεωρείται πολύ καλή στη δουλειά της αλλά όταν ένα βρέφος πεθαίνει αμέσως μετά τον τοκετό, ο πατέρας του νεκρού παιδιού την κατηγορεί για αμέλεια. Και ενώ επίκειται έρευνα για το συμβάν, υπάρχει ο κίνδυνος να αποκαλυφθεί ότι η Νίνα κάνει παράνομες εκτρώσεις στα φτωχικά χωριά της περιοχής, προσπαθώντας να βοηθήσει τις γυναίκες που η ανδροκρατία αντιμετωπίζει ως αναπαραγωγικές μηχανές.
Ένα αιχμηρό σχόλιο επιχειρεί η γεωργιανή σκηνοθέτρια Ντέα Κουλουμπεγκασβίλι με την ταινία «Απρίλης» (Aprili) βάζοντας στο στόχαστρο τις πατριαρχικές κοινωνικές δομές που είναι βαθιά ριζωμένες στην πατρίδα της. Παράλληλα έχει και παγκόσμια διάσταση ιδίως μετά την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ και τις δηλώσεις που έκανε εναντίον των εκτρώσεων.
Ποια όμως η Νίνα; Αυτή η μοναχική, απόμακρη και παράξενη στη συμπεριφορά της γυναίκα, η οποία θαρρείς ότι έχει αναλάβει να σηκώσει στις πλάτες της την καταπίεση αιώνων που υφίστανται οι γυναίκες; Είναι ο γυναικείος χαρακτήρας μιας ταινίας ή μήπως είναι ένα σύμβολο, που μιλά στο όνομα όλων των γυναικών και ταξιδεύει πάνω από τον χώρο και πέρα από τον χρόνο; Η Κουλουμπεγκασβίλι δεν δίνει εύκολες απαντήσεις.
Η σκηνοθέτρια δείχνει μια ιδιαίτερη προτίμηση στα σταθερά κάδρα, ιδίως σε εκείνα που γυρίζει σε κλειστούς χώρους. Τα οποία εκτός από σταθερά, είναι και «τραβηγμένα» σε χρόνο, προσδίδοντας έτσι έναν ιδιαίτερο σκηνοθετικό ρυθμό. Επιλέγει να ντύσει τις εικόνες με διάφορους απροσδιόριστους ήχους, δημιουργώντας μια παράδοξη, ονειρική ατμόσφαιρα σε ένα, κατά βάση, σκληρό φιλμ.
Δεν διστάζει να κινηματογραφήσει δύο αληθινές γέννες (η μία μάλιστα με καισαρική) θέλοντας, πιθανόν, να αναδείξει την επώδυνη διαδικασία του τοκετού, στην οποία πολλές νέες γυναίκες, σχεδόν παιδιά, εξαναγκάζονται κάτω από την κοινωνική πίεση.
Η Ντέα Κουλουμπεγκασβίλι, μέσα στον ανελέητο πατριαρχικό κόσμο, παρουσιάζει μια γυναικεία μορφή ως έναν θηλυκό Χριστό. Τη Νίνα που επιλέγει να θυσιαστεί για να λυτρώσει τις γυναίκες από τον πόνο, χορηγώντας αντισυλληπτικά και κάνοντας εκτρώσεις. Τη Νίνα που λειτουργεί και ως εξομολόγος των κρυμμένων οικογενειακών μυστικών, όπως είναι η σεξουαλική κακοποίηση μέσα στην οικογένεια. Που έρχεται αντιμέτωπη, όχι μόνον με την ανήθικη ψευτοηθική της κοινωνίας αλλά ακόμη και με τον νόμο που παραμένει αγκυλωμένος στην πατριαρχική αντίληψη. Που δείχνει με το δικό της τρόπο την αντίθεσή της και πραγματοποιεί την ατομική της εξέγερση αποφασισμένη να πληρώσει το αντίτιμο.
Ο Απρίλης τιμήθηκε με το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής στο Φεστιβάλ της Βενετίας και με ειδική μνεία στο Φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης.
Εξερευνώντας τα όρια
Το 2013 προβλήθηκε στην Ελλάδα «Ο χαμένος παράδεισος» (Tabu) του πορτογάλου Ντανιές Γκόμες, μια γοητευτική ασπρόμαυρη ταινία, «που αποτίνει φόρο τιμής στον Φρίντριχ Μουρνάου και στη βουβή ταινία του “Ταμπού, μια ιστορία των νότιων θαλασσών” που γυρίστηκε το 1930. Η ταινία του Πορτογάλου μπορεί να θεωρηθεί ως άσκηση επάνω στην ταινία του Γερμανού εξπρεσιονιστή σκηνοθέτη».
Αυτά έγραφα τότε, λόγια που τα θυμήθηκα με αφορμή την προβολή του «Grand tour» της νέας ταινίας του Γκόμες με την οποία κέρδισε το Βραβείο Σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ των Κανών.
Το 2013, το ταξίδι ήταν μοιρασμένο μεταξύ της Λισαβόνας και της Αφρικής. Τώρα το ταξίδι γίνεται στην Άπω Ανατολή: Ρανγκούν (νυν Γιανγκόν), Σιγκαπούρη, Μπανγκόκ, Σαγκάη, Οσάκα. Όπως λέει ο ίδιος ο σκηνοθέτης, «η ιδέα της ταινίας προέρχεται από ένα ταξιδιωτικό ημερολόγιο του Σόμερσετ Μομ. Το ταξίδι του ήταν από την Καμπότζη στην Ταϊλάνδη και από εκεί στην Μπούρμα». Έτσι ο Γκόμες ξεκινά το δικό του ταξί που είναι μια εθνογραφική, γεωγραφική περιπλάνηση που μέσα από μια αισθηματική ιστορία-πρόφαση, επιχειρεί μια ονειρική καταβύθιση στα μυστικά του κόσμου και την πολυπλοκότητά του.
Το 1918 στη Ρανγκούν, ένας Βρετανός, ο Έντουαρντ, εξαφανίζεται χωρίς καμία εξήγηση τη μέρα που πρόκειται να παντρευτεί. Ξεκινά ένα ταξίδι διασχίζοντας τις χώρες της Άπω Ανατολής, ενώ τον βασανίζουν χιλιάδες υπαρξιακά ερωτήματα για τα οποία αναζητά απαντήσεις. Εν τω μεταξύ η αρραβωνιαστικιά του η Μόλι, με μια ανεξήγητη χαλαρότητα, με χιούμορ και σχεδόν διασκεδάζοντας ακολουθεί τα βήματά του προσπαθώντας να τον φτάσει. Από τη μια μεριά ο «δραπέτης» Έντουαρντ κι από την άλλη η Μόλι, σε ένα ονειρικό και συχνά υπερβατικό ταξίδι και οι δύο κινούνται σε έναν άγνωστο κόσμο, να γνωρίζουν ανθρώπους και καταστάσεις, ήθη, έθιμα και συνήθειες.
Ασπρόμαυρη ταινία, ένα μείγμα φαντασίας και ρεαλισμού, μια διερεύνηση των ορίων του πραγματικού κόσμου και του κόσμου του σινεμά. Ο σκηνοθέτης επέλεξε να ακούγονται στην ταινία έξι γλώσσες ενώ η κάμερά «χάνεται» μέσα στη ζούγκλα, τα ποτάμια, το ανθρώπινο πλήθος των μεγαλουπόλεων. Ποιητικός, λυρικός, ονειρικός αλλά και ταυτόχρονα ρεαλιστικός, δημιουργεί ένα εξαιρετικό ασπρόμαυρο φιλμ που θα μπορούσα να το χαρακτηρίσω ως ένα μυθοπλαστικό ντοκουμέντο! Υπέροχη καθαρή, διαυγής ασπρόμαυρη φωτογραφία απόλυτα ταιριαστή για αυτήν την πανέμορφη σινεφιλική ταινία που αποτελεί την επίσημη πρόταση της Πορτογαλίας για το Όσκαρ Διεθνούς Ταινίας.
