ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΚΑΠΟΠΟΥΛΟ
Επικοινωνιακό τέχνασμα οι φήμες έξωσης από τη Σένγκεν
Με αφορμή την έντονη φημολογία των τελευταίων ημερών που θέλουν την Ελλάδα αντιμέτωπη με μια πιθανή έξοδο από τη συνθήκη Σένγκεν, η «Εποχή» αναλύει με τον δημοσιογράφο και αναλυτή διεθνών υποθέσεων, Γιώργο Καπόπουλο, τα ερείσματά της, αλλά και τις πολιτικές που εξυπηρετούνται από τη συγκεκριμένη επικοινωνιακή, προς το παρόν, στρατηγική.
Τη συνέντευξη πήρε η Τζέλα Αλιπράντη
Κατά πόσο είναι πιθανή μια έξοδος της Ελλάδας από τη Σένγκεν, όπως φημολογείται τις τελευταίες μέρες;
Δεν θεωρώ πως είναι πιθανό ενδεχόμενο. Πρόκειται απλώς για αποτύπωση μιας ευρύτερης διαμάχης που σοβεί αυτή τη στιγμή στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στην Ευρωζώνη, στην οποία εμπλέκονται πολλές χώρες. Να θυμίσω πως πριν κυκλοφορήσουν τα σενάρια περί έξωσης της Ελλάδας από τη Σένγκεν, τα οποία δεν ανταποκρίνονται και στην πραγματικότητα γιατί δεν υπάρχει τέτοια δυνατότητα από τη συνθήκη, είχε μιλήσει ο πρωθυπουργός της Ολλανδίας κινούμενος στην κατεύθυνση να αποκλειστούν όλες οι χώρες που έχουν εξωτερικά σύνορα για κάποιο διάστημα. Το ίδιο είχε αναφέρει και ο Γερούν Ντάισεμπλουμ, γεγονός που προκάλεσε την αντίδραση του Βερολίνου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η ανάγνωση των φημών μπορεί να γίνει σε πολλά επίπεδα. Υπάρχει μια ομοβροντία κατά της Σένγκεν από πολλές πηγές. Η μια είναι από χώρες της ανατολικής και κεντρικής Ευρώπης, όπως η Ουγγαρία και η Σλοβακία. Η άλλη πηγή είναι χώρες, όπως η Ολλανδία, όπου κανείς δεν μπορεί να διακρίνει εύκολα την ενδοευρωπαϊκή και εσωτερική πολιτική σκοπιμότητα, την αντιμετώπιση, δηλαδή, της λαϊκιστικής ακροδεξιάς. Το Βερολίνο, όμως, και οι Βρυξέλλες δεν θέλουν με κανένα τρόπο να τεθεί σε αμφισβήτηση η συνολική ισχύ της Σένγκεν.
Που αποσκοπούν, λοιπόν, αυτές οι φήμες;
Πιστεύω πως χώρες σαν την Ουγγαρία, Σλοβακία ή ακόμα και τη Λιθουανία, βρίσκονται σε αμηχανία. Καταρχάς ήρθαν σε αντιπαράθεση με τη Μέρκελ και της δημιούργησαν τεράστιο πολιτικό πρόβλημα στο εσωτερικό. Είναι γνωστό ότι ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας συμμάχησε με τον τοπικό πρωθυπουργό της Βαυαρίας, με αποτέλεσμα την πτώση της δημοτικότητας της καγκελαρίου. Είναι, λοιπόν, πολύ πιο εύκολο για αυτές τις χώρες να επικαλούνται την υπαρκτή, λόγω του τεράστιου προσφυγικού ρεύματος, ή εικαζόμενη ανεπάρκεια της Ελλάδας να αντιμετωπίσει από μόνη της την κρίση, παρά να συγκρουστούν ανοιχτά με τη Γερμανία.
Παρόλα αυτά διαμορφώνεται ένα πολιτικό κλίμα βάσει αυτών των φημών. Πώς θα επηρεάσουν την ελληνική πλευρά, για παράδειγμα στο ρόλο της Frontex;
Υπάρχει μια σύνθετη πραγματικότητα. Ξεκίνησε, δηλαδή, η Ουγγαρία να βάζει συρματοπλέγματα, ακολούθησε η Σλοβενία και η Κροατία και κατά ανάγκη η ΠΓΔΜ, γιατί βρέθηκε αντιμέτωπη με τον κίνδυνο των κλειστών συνόρων από το Βορρά και μια τεράστια εισροή προσφύγων από το Νότο. Κανείς δεν θέλει να γίνει αποθήκη ενός ανθρώπινου δυναμικού που, ούτως ή άλλως, θέλει να κινηθεί προς Βορρά. Η Frontex, μπορεί να λειτουργήσει, στην καλή της εκδοχή, συμπληρωματικά και επιβοηθητικά και όχι για να αμφισβητήσει την ελληνική κυριαρχία. Δεν πρέπει να την δαιμονοποιούμε, αλλά να εξετάσουμε πώς θα λειτουργήσει, πώς θα συντονιστεί και τι θα κάνει.
Μια πιθανή έξοδος τι θα σήμαινε για την Ελλάδα και την Ευρώπη;
Θα πάρω το ρίσκο να πω ότι είναι τόσο υψηλού κόστους ένα τέτοιο σενάριο για την Ευρώπη όσο και ενός Grexit. Θα άρχιζε ένα ξήλωμα της ευρωπαϊκής ενοποίησης που δεν ξέρουμε πού θα σταματούσε. Να σημειώσω εδώ ότι η πρόκληση της στροφής από τη λιτότητα σε πολιτικές ανάπτυξης και η πολιτική ενοποίηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι αλληλένδετες με το χειρισμό του προσφυγικού. Η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη δεν τεμαχίζεται και όποιος προτείνει ημι – περιχαρακώσεις, είτε είναι Ούγγρος ξενοφοβικός πολιτικός είτε μέρος της γερμανικής ελίτ, που διαβλέπει μεγαλύτερο κίνδυνο στη στήριξη του ευρωπαϊκού Νότου παρά στη συμπίεση και αποσταθεροποίηση αυτών των χωρών από τις πολιτικές λιτότητας, είναι όλοι μια απειλή για το μέλλον της Ευρώπης.
Αν τεχνικά, νομισματικά και πολιτικά είναι δύσκολο να συρρικνώσεις την Ευρωζώνη, είναι πολύ πιο εύκολο να πάρεις μια μονομερή απόφαση να κλείσεις σύνορα σε διμερές επίπεδο. Η πιθανότητα, όμως, να διώξουν από τη Σένγκεν την Ελλάδα ή οποιαδήποτε άλλη χώρα, δεν υπάρχει. Αυτό που προβλέπεται από τη συνθήκη της Λισαβόνας είναι όταν μια χώρα βρίσκεται σε κίνδυνο η εσωτερική της ασφάλεια, να μπορεί να ξαναφέρει τους ελέγχους σε διμερές επίπεδο. Μια έξοδος της Ελλάδας από τη Σένγκεν δεν θα διευκόλυνε σε τίποτα την Ευρώπη. Άλλωστε δεν έχει χερσαία σύνορα με χώρες της ζώνης και οι πρόσφυγες δεν ταξιδεύουν με αεροπλάνα. Αν εφαρμοζόταν τέτοιο μέτρο, θα έθιγε τις πτήσεις κατά κύριο λόγο. Υπενθυμίζω πως υπάρχει μια προσωρινή αναστολή της Σένγκεν στα σύνορα Γαλλίας – Λουξεμβούργου, συμπεφωνημένη και συνεννοημένη για μια περίοδο έκτακτης ανάγκης. Είναι άλλο αυτό και άλλο οι φήμες που διακινούνται για την Ελλάδα. Νομίζω ότι εκμεταλλεύονται επικοινωνιακά ένα κλίμα που είχε δημιουργηθεί με την ελληνική διαπραγμάτευση στο πρώτο εξάμηνο για να αναδείξουν ξανά την Ελλάδα σαν το προβληματικό κρίκο στην αλυσίδα. Ο προβληματικός κρίκος, όμως, σε αυτό το ζήτημα είναι οι χώρες της κεντρικής Ευρώπης.
Εγκαθιδρύεται η χρήση απειλών σαν πολιτική γραμμή της ΕΕ προς τα μέλη της;
Δεν αποτελεί επίσημη τοποθέτηση. Πρόκειται για ένα κλίμα και μια ατμόσφαιρα. Είναι σενάρια και άρθρα σε εφημερίδες. Μην προχωρούμε και εμείς στη λογική της αυτοεκπληρούμενης προφητείας. Να προτρέχουμε, δηλαδή, και να δίνουμε σε όλες τις ανεπίσημες διαρροές τη σφραγίδα της επισημότητας. Είναι σαφής η τοποθέτηση της Επιτροπής για το ζήτημα. Είναι διαφορετικό ζήτημα οι παρατηρήσεις για τις ανεπάρκειες και τα λάθη, που είναι πολύ φυσικό να γίνονται και συμβαίνουν παντού, πχ στη Λαμπεντούζα στην Ιταλία και στην Ισπανία. Αν θέλουμε να φύγουμε από τα επικοινωνιακά τερτίπια και τους ελιγμούς εσωτερικής κατανάλωσης, η Ευρώπη θα πρέπει να μάθει να ζει με το προσφυγικό ζήτημα για τις επόμενες δεκαετίες. Είναι αυταπάτη να νομίζουμε ότι οι προσφυγικές εισροές θα τελειώσουν αν υπάρξει ειρήνη στη Συρία. Το Αφγανιστάν, η Σομαλία, η Λιβύη είναι ακυβέρνητες πολιτείες με μεγάλη ευθύνη της Δύσης. Δεν λύνεται το πρόβλημα με το να αποφεύγεις να το ονομάσεις. Το άλλο κίνητρο επίλυσης από την πλευρά της Μέρκελ είναι ότι σε 20 – 25 χρόνια η Γερμανία θα έχει δημογραφική κατάρρευση, μείωση του πληθυσμού της κατά 10.000.000. Είναι, λοιπόν, ζήτημα ζωτικής σημασίας για την οικονομία της Γερμανίας οι πολλαπλάσιες εισροές από τις σημερινές. Αυτή την αντίφαση προσπαθεί να λύσει η καγκελάριος. Ξαναλέω ότι οι φήμες είναι καθαρά δημαγωγικές, γιατί οι εισροές δεν κατευθύνονται στην Ουγγαρία ή τη Σλοβακία. Διαδίδονται για λόγους πολιτικούς και ιδεολογικούς. Προσπαθούν να νομιμοποιήσουν μια κουλτούρα αυταρχισμού και ξενοφοβίας.
Μια κουλτούρα που διευρύνεται, χρησιμοποιώντας σαν αφορμή τα χτυπήματα στο Παρίσι.
Έχουμε μια στροφή της ανατολικής Ευρώπης προς την άκρα δεξιά από πριν. Είδαμε και τα αποτελέσματα των εκλογών της Πολωνίας ή το κλίμα στην Ουγγαρία. Δυστυχώς, κινδυνεύουμε να έχουμε και ένα τέτοιο μήνυμα και από τον πρώτο γύρο των περιφερειακών εκλογών στη Γαλλία, με τις δημοσκοπήσεις να δείχνουν πρώτο το ακροδεξιό κόμμα της Λεπέν. Ακόμα και αν δεν πάρει περιφέρειες, σε επίπεδο ποσοστού ψήφων το μήνυμα θα είναι τρομαχτικό. Πάντως, η μεγαλύτερη και ισχυρότερη ευρωπαϊκή χώρα που είναι η Γερμανία, για πρώτη φορά μετά την κρίση της Ευρωζώνης, φαίνεται να θέλει να συνδυάσει το δικό της ζωτικό εθνικό συμφέρον με την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη. Στο δρόμο βρήκε δυσκολίες, οι οποίες δεν οφείλονται σε κάποια ελλιπή φύλαξη των συνόρων από την Ελλάδα, αλλά σε χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης.
