«Πριν το τέλος»
Τι να γράψω για μια ταινία όπως το «Πριν το τέλος» (Sterben) του Ματίας Γκλάσνερ; Ένα πολυεπίπεδο, τρίωρο κινηματογραφικό επίτευγμα που επιχειρεί να διεισδύσει στη ζωή και τον θάνατο επιμένοντας στην αδιάσπαστη αλληλεξάρτηση της μίας από τον άλλον;
Η Λίσι, μια ηλικιωμένη γυναίκα που δυσκολεύεται κάποιες φορές να συγκρατήσει τις σωματικές της εκκρίσεις, φροντίζει τον σύζυγό της Γκερντ που πάσχει από Αλτσχάιμερ. Η Λίσι τηλεφωνά στον γιο της Τομ, που είναι διευθυντής ορχήστρας και ζει στο Βερολίνο. Ο τελευταίος έρχεται να δει τους γονείς του κι έτσι ο Γκλέσνερ αρχίζει να ξεδιπλώνει τη ζωή του Τομ. Επιτυχημένος μαέστρος, συνεργάζεται με τον Μπέρναρντ, έναν αυτοκαταστροφικό συνθέτη, ενώ την ίδια ώρα η Λιβ, που υπήρξε ο έρωτας της ζωής του, γεννά το παιδί του Μόριτζ, αλλά προτιμά να το μεγαλώσει με τον Τομ. Υπάρχει όμως και η Έλεν, η αδελφή του Τομ, που εργάζεται ως βοηθός οδοντιάτρου και η ζωή της είναι ένα συνεχές πάρτι με αλκοόλ, άντρες, ξενύχτια. Και μαζί με τον τελευταίο της άτυχο έρωτα μαθαίνει και για τους γονείς της.
Προσπάθησα να κάνω ένα σύντομο γενικό περίγραμμα της υπόθεσης αλλά αυτό δεν είναι αρκετό. Γιατί η ταινία του Ματίας Γκλέσνερ είναι ένα βαθύ, επίμονο και πέρα για πέρα ρεαλιστικό φιλμ που «πονάει» με την αλήθεια του. Βαθύ γιατί «ξετινάζει» τους χαρακτήρες του, τους ξεγυμνώνει μπροστά μας. Επίμονο γιατί ο σκηνοθέτης δεν βιάζεται, ακολουθεί υπομονετικά τους ήρωές του, χτίζει τη δράση πετραδάκι-πετραδάκι και δεν αφήνει κανένα κενό. Και ρεαλιστικό επειδή κουβαλά μέσα του όλη την αλήθεια της ανθρώπινης κατάστασης.
Το «Πριν το τέλος» είναι όντως ένα κινηματογραφικό επίτευγμα. Ο Γκλέσνερ αφηγείται με απόλυτη ισορροπία, χαλιναγωγεί το συναίσθημα, δεν γίνεται φλύαρος, πομπώδης, μελό ή αυτάρεσκος. Σκηνοθετεί με βαθιά επίγνωση του τι θέλει να κάνει και το αποτέλεσμα τον δικαιώνει. Με έντονα τα στοιχεία της ειρωνείας και του υποδόριου χιούμορ, με τα οποία επέλεξε ο Γκλάσνερ να προσεγγίσει τις ανθρώπινες σχέσεις. Μια ταινία που, πιστέψτε με, δεν καταλαβαίνεις για πότε περνά το τρίωρο που διαρκεί.
Δύο γυναίκες
«Ασυνήθιστες φίλες»
Δύο γυναίκες συναντιούνται στο επισκεπτήριο των φυλακών. Η Αλμά, πλούσια μεγαλοαστή και η Μινά, νεαρή μετανάστρια μητέρα δύο παιδιών. Οι σύζυγοί τους εκτίουν ποινές για διαφορετικά αδικήματα. Η Αλμά προσφέρεται να φιλοξενήσει την Μινά για ένα βράδυ αλλά στη συνέχεια θα της ζητήσει να μετακομίσει και να μείνει μαζί της. Η παράξενη αυτή συγκατοίκηση φαίνεται πως βρίσκει την ισορροπία της μέχρις ότου εμφανίζεται κάποιος συνεργάτης του άνδρα της Μινά στη ληστεία για την οποία φυλακίστηκε, που της ζητά να του αποκαλύψει που είναι κρυμμένα τα κλοπιμαία. Κι εκεί η φιλία των δύο γυναικών θα δοκιμαστεί.
Οι «Ασυνήθιστες φίλες» (Prisonniere de Bordeaux) της Πατρισιά Μαζουί είναι μια ταινία με πρωταγωνίστριες δύο γυναίκες από διαφορετικούς κόσμους που συναντιούνται και αναπτύσσουν μια ιδιαίτερη σχέση υπό ιδιόρρυθμες συνθήκες. Μια πλούσια, λευκή και μια φτωχή μελαμψή που η μοίρα τις έφερε κοντά. Στο επίκεντρο είναι η γυναικεία φιλία μέσα από την οποία η Αλμά, σε πρώτη φάση και η Μινά σε δεύτερη, θα ανακαλύψουν πως κι αυτές ζουν στη δική της φυλακή η κάθε μία.
Μία γυναίκα σκηνοθέτρια, δύο γυναίκες πρωταγωνίστριες σε μια ταινία σκηνοθετημένη με μπρίο αλλά και στιβαρότητα, βασισμένη σε ένα ιδιαίτερα έξυπνο σενάριο.
Όσο υπάρχουν άνθρωποι
Οι «Σμιλεμένες» ψυχές» είναι μια ταινία που χτυπά βαθιά μέσα μας. Ο Ελβετός οδοντίατρος Ζουλιέν Γκριβέλ πρωτοήρθε στην Ελλάδα το 1972 την αγάπησε και την επισκέπτεται τακτικά. Αλλά δεν την επισκέφθηκε για τη θάλασσα και τον ήλιο, αφού για 26 χρόνια, από το 1972 ως το 1998 ερχόταν δύο φορές τον χρόνο και φρόντιζε δωρεάν τα δόντια των χανσενικών (λεπρών) που, τότε, νοσηλευόταν στο Νοσοκομείο Λοιμωδών Νόσων «Αγία Βαρβάρα». Ο ίδιος ο Γκριβέλ μας μιλά για τον Μανώλη Φουντουλάκη (1923-2010) που ασθένησε με λέπρα, έναν άνθρωπο που γνωρίζουμε μέσα από σπάνια πλάνα αρχείου να μας αφηγείται τη ζωή του. Που νοσηλεύτηκε, θεραπεύτηκε, ξανά-αρρώστησε, παντρεύτηκε, έκανε μια ευτυχισμένη οικογένεια. Κι ύστερα μαθαίνουμε και για τον, επίσης ασθενή από τη νόσο του Χάνσεν, Επαμεινώνδα Ρεμουντάκη (1914-1978) έναν άνθρωπο που βοήθησε πολύ στη βελτίωση των συνθηκών ζωής των συνασθενών του στη Σπιναλόγκα, το νησί εξορίας κι απομόνωσης των λεπρών, που λειτούργησε από το 1904 ως το 1957 ως κοινωνική, ιατρική φυλακή! Κι έτσι ξεδιπλώνεται η ιστορία και ο Ψυλλάκης μιλά για τον κοινωνικό αποκλεισμό και το στίγμα το οποίο βίωσαν χιλιάδες άνθρωποι. Και τι μάθαμε μετά από χρόνια αποκλεισμού κι απομόνωσης των λεπρών; Ότι η αρρώστια έχει μικρή μεταδοτικότητα. Κάτι που τώρα το γνωρίζουμε αλλά ο Γκριβέλ το ξέρει από προσωπική πείρα αφού ποτέ δεν προσεβλήθη από τη νόσο.
Ο Σταύρος Ψυλλάκης σκηνοθετεί ισορροπημένα. Δίνει χώρο στους ήρωές του να μιλήσουν, να ανοίξουν την καρδιά τους, να θυμηθούν, να αναδείξουν το ανθρώπινο μεγαλείο που κρύβουν αυτοί οι μικροί μεγάλοι ήρωες που «με τις δοκιμασίες βγαίνει όμορφα σμιλεμένη η ζωή τους». Είναι συγκινητική η προσέγγιση και η ματιά του. Δεν είναι δακρύβρεκτη, δεν εκβιάζει στο συναίσθημα. Αντίθετα κάνει το ανθρώπινο δράμα να έρχεται πιο κοντά μας, να θέλουμε να το αγγίξουμε, να το γνωρίσουμε καλύτερα και να μην το φοβόμαστε, να μην αποστρέφουμε το βλέμμα.
Έχει κάνει και στο παρελθόν ταινίες με «δύσκολα» θέματα ο Σταύρος Ψυλλάκης. Έχει όμως τον τρόπο να απομυθοποιεί τον φόβο και να βλέπει την όμορφη, την αισιόδοξη πλευρά των πραγμάτων. Εκείνη που αναδεικνύει τη δύναμη του ανθρώπου και το θάρρος να αντιμετωπίσει τα δύσκολα. Είναι εν τέλει μαχητής ο Ψυλλάκης. Δεν παραδίδει τα όπλα αλλά συνεχίζει να αγωνίζεται για τους καλούς ανθρώπους και το καλό των ανθρώπων.
Βραβείο της Διεθνούς Ομοσπονδίας Κριτικών Κινηματογράφου (FIPRESCI) στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.
Φωτιές μέσα και έξω
Μια φωτορεπόρτερ, η Άννα, ενώ καλύπτει διαδηλώσεις με εκτεταμένα επεισόδια στην Αθήνα, βλέπει έναν ηλικιωμένο άνδρα να τρώει από τα σκουπίδια. Με τα πολλά καταφέρνει να επικοινωνήσει με την οικογένειά του κι έρχονται ο γιος του Παύλος και η νύφη του Ντορέτα να τον πάρουν. Όμως ο ηλικιωμένος, που κατά πως φαίνεται πάσχει από άνοια, γαντζώνεται επάνω της και δεν την αφήνει να φύγει. Κι έτσι αναγκάζονται να πάνε όλοι στο σπίτι, η σύζυγος φεύγει για τη δουλειά και μένουν ο Παύλος, η Άννα και ο ηλικιωμένος. Σε λίγο ανακαλύπτουμε ότι οι άνθρωποι αυτοί γνωρίζονται από παλιά και, ίσως, η συνάντηση της Άννας μαζί τους να μην ήταν τυχαία. Σιγά-σιγά το κουβάρι γεγονότων που έχουν συμβεί παλιά αρχίζει να ξετυλίγεται. Και οι αποκαλύψεις είναι καταιγιστικές.
Η Στρατούλα Θεοδωράτου με την «Πανίδα» σκηνοθετεί ένα συναρπαστικό κοινωνικό δράμα δωματίου με ένταση, κορυφώσεις, ανατροπές κι απρόοπτα. Η αφήγησή της ξεδιπλώνεται αριστοτεχνικά και μετασχηματίζει τις σχέσεις των χαρακτήρων της σε ένα πορτρέτο της σύγχρονης Ελλάδας, με τις μίζες τα σκάνδαλα, τη διαπλοκή, τις κοινωνικές ανισότητες. Το κάνει όμως διακριτικά, όχι κραυγάζοντας αλλά βάζοντας ως προπέτασμα τους χαρακτήρες της. Κι έτσι το κοινωνικό και έντονα πολιτικό φιλμ της Θεοδωράτου είναι βασικά μια ταινία χαρακτήρων.
Η σκηνοθέτρια εκμεταλλεύεται με τον καλύτερο τρόπο τον κλειστό χώρο, δημιουργώντας μια εκρηκτική, κλειστοφοβική ατμόσφαιρα. Έντονο είναι επίσης το ερωτικό στοιχείο που υπάρχει, καθώς το υποβόσκων πάθος μεταξύ της Άννας και του Παύλου εναλλάσσεται με αλληλοκατηγορίες, που πέρα από τις προσωπικές θα μπορούσαν να συμβολίζουν και τις ιδεολογικές αντιθέσεις τους. Κι όλα αυτά συμβαίνουν ενώ οι δρόμοι της Αθήνας φλέγονται από τις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις, σαν αντανάκλαση των όσων συμβαίνουν μέσα στο διαμέρισμα (ή και αντίθετα).
Αναζητώντας τον βασανιστή του
Ο νεαρός Χαμίντ είναι ένας Σύριος, μέλος μιας μυστικής οργάνωσης που αναζητά στελέχη του συριακού καθεστώτος Άσαντ που κατηγορούνται για εγκλήματα πολέμου και «κρύβονται» στην Ευρώπη. Ο Χαμίντ, που ήταν καθηγητής πανεπιστημίου, έχει φυλακιστεί και βασανιστεί στη Συρία, βρίσκεται στα ίχνη ενός βασανιστή, του βασανιστή του. Ο ύποπτος έχει εντοπιστεί στο Στρασβούργο και ο Χαμίντ τον παρακολουθεί σχεδόν εμμονικά, θέλοντας να αποκαλύψει την πραγματική του ταυτότητα.
Τα «Φαντάσματα από το παρελθόν» (Les fantomes) του 38χρονου Τζοναθάν Μιλέ, είναι ένα πολιτικό θρίλερ βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα. Πολύ δυνατό φιλμ με δράση, σασπένς και αγωνία που όμως διαθέτει, επιπλέον, ένα πολύ στέρεο πολιτικό υπόβαθρο. Ο Χαμίντ δεν είναι ένας δολοφόνος αλλά ένας άνθρωπος που θέλει να αποδοθεί δικαιοσύνη. Ένας συνδυασμός δράσης και στοχασμού, ένα πολιτικό νουάρ με φόντο έναν πόλεμο που συνεχίζεται και κανείς δεν ξέρει πότε κι αν θα τελειώσει.
Επίσης προβάλλονται…
«Εμείς: Μια ταινία για τον Bloody Hawk» των Στέλιου Κοτιώνη και Ορέστη Πλακιά: Το ντοκιμαντέρ ακολουθεί τον ράπερ-φαινόμενο, -κατά κόσμον Νικόλα Κίτσο- στη μεγάλη του καλοκαιρινή περιοδεία, από την Αθήνα ως την Ξάνθη.
«Ο ερασιτέχνης» (The amateur) του Τζέιμς Χόις: Ένας κρυπτογράφος της Σι Άι Έι αναλαμβάνει να ανακαλύψει τους υπεύθυνους για τον θάνατο της γυναίκας του τρομοκράτες.
«Ντελικατέσεν» (Delicatessen) των Ζαν-Πιερ Ζενέ και Μαρκ Καρό: Κάπου στο μακρινό μέλλον, ένας χασάπης προμηθεύει τους γείτονες του με ανθρώπινο κρέας. Επιστημονική φαντασία και μαύρο χιούμορ σε μια μεγάλη επιτυχία του 1991.
«Καγιάρα: Ηρωίδα των Ίνκας» (Kayara) του Σεζάρ Ζελάδα: Η νεαρή Καγιάρα αψηφά τους κανόνες της φυλής. Κινούμενα σχέδια.
«Ο γύρος του κόσμου του μικρού γκρίζλι» (Bolshoe puteshestvie. Vokrugsveta) του Βασίλι Ροβένσκι: Παιδική περιπέτεια κινουμένων σχεδίων, ρωσικής παραγωγής.
«Τα αλεπουδάκια» (Kina et Yuk, renards de la banquise) του Γκιγιόμ Μαϊντατσεφσκί: Δύο αλεπούδες ετοιμάζονται να γίνουν γονείς για πρώτη φορά, ενώ ο πλανήτης υπερθερμαίνεται. Δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ.
