Λίγες εβδομάδες πριν, συνοδεύσαμε στην τελευταία του κατοικία τον Γιώργο Κατσίγιαλο και σήμερα στον Άι Γιώργη της Καλλιθέας συγγενείς, σύντροφοι και φίλοι θα τον μνημονεύσουν, ανιστορώντας, όσο είναι δυνατό, τη ζωή του. Όσο είναι δυνατό, αφού στα εκατό χρόνια που έζησε έγινε αυτόπτης μάρτυρας της αιματηρής και ταραγμένης ιστορίας της χώρας και της Αριστεράς. Όπως κάπου γράφει και ο ίδιος στα πολύτιμα χαρτιά που μας άφησε: «Όσες πένες και βιβλία και να γραφούν ποτέ δεν θα καταλάβει κανένας, ούτε θα μπορέσει να δώσει κανένας αυτά τα φοβερά γεγονότα που έγιναν σ’ αυτό τον χώρο που λέγεται Μακρονήσι. Τη ζούγκλα των ανθρώπων».
Ήταν ίσως ο τελευταίος εν ζωή Μακρονησιώτης που πέρασε και από τη δοκιμασία στο τρομερό «Σύρμα» της Μακρονήσου. Γεννήθηκε στη Ζάκυνθο το 1925. Οργανώθηκε στην ΕΠΟΝ. Συνελήφθη από τους Ιταλούς αλλά δεν κρατήθηκε γιατί «ήμουν με κοντά παντελόνια», όπως διηγείται ο ίδιος, και από τους Γερμανούς, αλλά επίσης «αφέθηκα ελεύθερος». Με την απελευθέρωση γίνεται μέλος του ΚΚΕ.
Αμέσως, σχεδόν, αρχίζει ο Γολγοθάς του. Αντιγράφω: «Στις 26 Νοεμβρίου 1947 εις Α΄ Τάγμα σκαπανέων Μακρονήσου. Μετά, στις 24 Μαρτίου 1948, Α΄ Τάγμα Μακρονήσου, στο Σύρμα. Μετά δυόμισι χρόνια απελύθην ως ασθενής. Μεταφέρθηκα στους πολιτικούς κρατούμενους, στο ΕΣΑΪ του Α΄ Τάγματος. Σε λίγους μήνες μεταφέρθηκα εις Σωτηρίαν. Μετά ενός χρόνου παραμονής σαν πολιτικός κρατούμενος με μετέφεραν εις Άη Στράτη. Απολύθηκα το 1953 επί Κυβερνήσεως Πλαστήρα, δεν ενθυμούμε ημερομηνία. Σύνολον περίπου 5 χρόνια. Και δυόμισι επί Παπαδόπουλου: από 21 Απριλίου 1967 έως 28 Οκτωβρίου 1969».
Ο Γ. Κατσίγιαλος υπήρξε σ’ ολόκληρη τη μακρά διαδρομή του ενεργός αγωνιστής. Μέλος της Νομαρχιακής Επιτροπής της ΕΔΑ Ζακύνθου, δραστήριο και άφοβο, έως τη δικτατορία. Το κουρείο του ήταν πάντοτε υπό αστυνομική παρακολούθηση και όποιος πήγαινε να κουρευτεί αποκτούσε αμέσως φάκελο. Έτσι ήταν τότε. Όσα στελέχη της ΕΔΑ δεν είχαν το «προνόμιο» να σταλούν εξορία υπόκεινταν σε ανηλεή κοινωνικό διωγμό.
Ανανεωτικός κομμουνιστής
Με τη διάσπαση του ΚΚΕ, το 1968, ήταν στη Λέρο, στο Παρθένι και τοποθετείται με την πλευρά του Γραφείου Εσωτερικού, του μετέπειτα ΚΚΕ εσωτερικού. Ήταν μια επιλογή που τον ακολούθησε σ’ ολόκληρη τη διαδρομή ως ανανεωτικού κομμουνιστή. «Με την επέμβαση στην Τσεχοσλοβακία, στο Παρθένι υπόγραψα μαζί με άλλους συντρόφους και με τον Μανόλη Γλέζο την καταδίκη της επέμβασης. Και τάχθηκα στο ΚΚΕ εσωτερικού και στον Συνασπισμό. Διότι πίστευα και πιστεύω στον Σοσιαλισμό με Ανθρωπισμό, Δημοκρατία, Ελευθερία και Ισότητα». Αυτή είναι η δική του παρουσίαση της ιδεολογικής του ταυτότητας. Με την Περεστρόικα γίνεται θερμός υποστηρικτής του Γκορμπατσόφ και είναι ολοφάνερο ότι, όπως πολλοί κομμουνιστές τότε, αναπτερώνει τις ελπίδες του για μια νέα πορεία. Έως το βαθύ γήρας, θα συμμετέχει και παρακολουθεί τις νίκες αλλά και τις ήττες του ΣΥΡΙΖΑ.
Μια διαφορετική αφήγηση
Αλλά ας ξαναγυρίσουμε στην αφήγησή του για τα σκληρά χρόνια 1947-1953. Είναι μια αφήγηση που διαφέρει από παρόμοιες για τη Μακρόνησο που πολλές/οί από εμάς έχουμε ακούσει ή διαβάσει. Το αίσθημα ασφυξίας δεν προκύπτει τόσο από τη γυμνή περιγραφή των βασανιστηρίων όσο από την ατμόσφαιρα που αυτά δημιουργούν.
Και αυτός, που άντεξε στο Σύρμα αλλά και από πρώτο χέρι γνώρισε τον άνθρωπο που βασανίζεται, θα εκφέρει άποψη, με ανθρωπισμό και ιστορική δικαιοσύνη, μας διαπαιδαγωγεί: «Για μένα όσοι πέρασαν από αυτό το κάτεργο των βασανιστηρίων της Μακρονήσου και αντιστέκονταν είναι όλοι ήρωες διότι γι’ αυτόν που βασάνιζαν όταν έχανε τις αισθήσεις του τελείωνε, αλλά αυτοί που άκουγαν, αυτό το πράγμα το έβλεπαν και γι’ αυτούς ήταν το ίδιο. Καμιά φορά λέγαμε “να με σκότωναν να μην ακούω και να μην βλέπω”. Γι’ αυτό και όσοι έσπασαν, και κράτησαν μια στάση αξιοπρεπή, είναι όλοι άξιοι ηρωισμού. Αλλά αυτοί που προβάλλουν τον εαυτό τους για ήρωα, με ψέματα, για μένα γελοιοποιούνται».
Στα χειρόγραφά του περιγράφονται εικόνες που κανένα βιβλίο δεν θα μπορούσε να αποδώσει την τραγικότητά τους. «Γυρίζοντας από το 401 Στρατιωτικό Νοσοκομείο πίσω στη Μακρόνησο είχαν έλθει οι επιστρατευμένοι νέοι και πολίτες για αναμόρφωση και έγινε το συνηθισμένο μακελειό της αναμόρφωσης. Άλλοι κατάπιαν το πισινό του κουταλιού, άλλοι έκοψαν τις φλέβες τους, άλλοι μάσησαν με ψωμί και κατάπιαν το γυαλάκι της λάμπας, άλλοι τρελάθηκαν και τους πήγαιναν στις σκηνές του τρελάδικου. Αυτοί κράτησαν χωρίς δήλωση. Όσοι ντύθηκαν έκαναν δήλωση. Μόνο ο δεύτερος λόχος ήταν το Σύρμα το δικό μας, και μερικοί απ’ έξω που τους θεωρούσαν μη μετανοήσαντες και ας είχαν κάνει και δήλωση».
Η μνήμη κατακλύζεται, δεν προλαβαίνεις να γράψεις όσα έρχονται. Θυμάται: «Ξέχασα να γράψω πολλά ακόμα. Αλλά θα γράψω ένα περιστατικό που θυμάμαι. Κάποτε θα ερχόταν ο βασιλιάς; η βασίλισσα; δεν θυμάμαι, και όλο το Σύρμα το μετέφεραν στην πίσω μεριά. Εγώ με μερικούς παράλυτους άλλους δεν μπορούσαμε να κινηθούμε και σε λίγο μας φέραν από το τρελάδικο όλους τους τρελούς και από τους συνάδελφους που ήταν καλά μερικούς γεροδεμένους που τους κρατούσαν όταν τους έπιανε κρίση να μην χτυπούν. Ήταν και ένας πατριώτης μου για να τους βοηθάει, Διονύσιος Μπακογιάννης, αλλά από το φρικτό θέαμα που αντιμετώπιζε τον έπιασε και αυτόν κρίση και τον κράτησαν άλλοι ώσπου να συνέλθει. Όταν τον έπιανε έναν κρίση τους έπιανε και τους άλλους. Κάθε που ερχόταν κανένας Μεγάλος από τους Κυβερνώντες ή ξένους μας πήγαιναν πίσω, εκδρομή».
«Την υπογραφή μου δεν την πήραν»
Σε πολλά σημεία των γραπτών του ο Γιώργος Κατσίγιαλος διατυπώνει τη σκληρή κριτική του στη δεξιά για την πολιτική ενσωμάτωσης όσων συνεργάστηκαν με τους κατακτητές και τον απηνή διωγμό των αγωνιστών της αντίστασης. «Θα προσθέσω λίγες λέξεις. Ο Απελευθερωτικός Αγώνας του ελληνικού λαού ήταν ο μεγαλύτερος και ηρωικότερος στον πόλεμο του 1940. Όλα τα προδοτικά στοιχεία μαζί με τον βασιλιά και την Κυβέρνηση της Αγγλίας με τον Σκόμπι και με τους συνεργάτες τους Γερμανοτσολιάδες, επικράτησαν και άρχισαν τις εκτελέσεις και τρομοκρατία, με κατηγορίες και με ψευδομάρτυρες και εκτελούσαν τους αγωνιστές. Απλούς ανθρώπους, αγρότες, εργάτες. Σκεφτείτε, με μια υπογραφή γλύτωνες τη ζωή σου, κι όμως πήγαιναν στο εκτελεστικό απόσπασμα και δεν υπόγραφαν. Άλλο στη μάχη και άλλο με την υπογραφή σου. Εμένα δεν είχαν καμιά κατηγορία. Μόνο υπογραφή μου ζητούσαν να αποκηρύξω την αντιστασιακή μου δράση. Με βασανιστήρια τρία χρόνια στο Σύρμα Μακρονήσου, ένα χρόνο στο Νοσοκομείο, μόλις στάθηκα στα πόδια μου στον Άι Στράτη. Επί χούντας Γιούρα, Λέρο, την υπογραφή μου δεν την πήραν».
