Η Αμερική, νικητής στα σημεία…
Του Κωστή Γιούργου
Αναφορικά με την επίσκεψη Ομπάμα στην Αθήνα και το Βερολίνο, η σοβαρή σχολιογραφία ασχολήθηκε επαρκώς τόσο με τη μεγάλη εικόνα και τον υψηλό συμβολισμό της, όσο και με τις επί μέρους υποθέσεις στις οποίες οδηγούν εύλογα κάποιες αποστροφές του λόγου του απερχόμενου αμερικανού προέδρου στις κοινές συνεντεύξεις τύπου που έδωσε με τον Αλέξη Τσίπρα, αφενός, και την Άνγκελα Μέρκελ, αφετέρου. Επισημάνσεις διατυπωμένες με διπλωματική αβρότητα, αλλά βαρύνουσας σημασίας και επιτακτικότητας.
Δύο συν δύο σημεία
Δύο συν δύο σημεία από τα όσα ο κ. Ομπάμα είπε στις συνεντεύξεις αποκτούν, πιστεύουμε, ιδιαίτερη σημασία αν ειδωθούν αντιπαραθετικά. Δύο σημεία από το λόγο του στην Αθήνα, και δύο σημεία από το λόγο του στο Βερολίνου. Δύο συν δύο υπομνήσεις με φαινομενικά διαφορετική απεύθυνση, αλλά με κοινή στόχευση: δύο νατοϊκούς εταίρους των ΗΠΑ, την Ελλάδα και τη Γερμανία.
Αθήνα. Σημείο ένα. Μιλώντας στην Αθήνα, ο Μπαράκ Ομπάμα εξήρε τη χώρα μας για την συνεπή υπηρέτηση των υποχρεώσεων της έναντι της συμμαχίας, με τη διάθεση του 2% του ΑΕΠ για αμυντικές δαπάνες. Παρέλειψε να προσθέσει ότι οι αμυντικές δαπάνες και η λεηλασία των δημόσιων πόρων με επίκεντρο αυτές κατά το παρελθόν, ευθύνονται σε μεγάλο βαθμό για το χρέος που καθηλώνει σήμερα τη χώρα. Μπορεί οι έπαινοι προς την Ελλάδα να ήταν, και ήταν, περισσότερο μια έμμεση υπόδειξη στη Γερμανία να συμμορφωθεί αναλόγως, όμως παραμένει παράλειψη εκ μέρους του να μη συμπεριλάβει τη σημαντική αυτή παράμετρο στην επιχειρηματολογία του υπέρ της ελάφρυνσης του χρέους. Αν δεν το έπραξε, είναι επειδή υπάρχουν πράγματα που ακόμη και μια υπερδύναμη δεν μπορεί να τα κάνει. Και ένα από αυτά είναι να κινηθεί αντίθετα με τα συμφέροντά της – που, στη συγκεκριμένη συγκυρία, υπαγορεύουν στις ΗΠΑ να συνηγορούν υπέρ της ελάφρυνσης του ελληνικού χρέους. Οι προτροπές του κ. Ομπάμα είναι, στην ουσία, παροτρύνσεις του ΔΝΤ, δηλαδή των ΗΠΑ, προς την Ε.Ε., δηλαδή τη Γερμανία, να εγκαταλείψει τον αδιέξοδο συνδυασμό λιτότητας και χρέους. Όχι μόνο επειδή –με δεδομένη τη γεωστρατηγική σημασία της Ελλάδας– αυτό υπονομεύει την ενδοσυμμαχική ευστάθεια, αλλά και διότι, αφετέρου, δυσχεραίνει τις προσπάθειες να πειθαναγκαστεί η χώρα σε συμμόρφωση με τα προτάγματα του νεοφιλελευθερισμού…
Αθήνα. Σημείο δύο. Ο απερχόμενος πρόεδρος, προκειμένου να εξάρει το κατ’ αυτόν διαρκές αλληλέγγυο των ΗΠΑ προς την Ελλάδα, υπενθύμισε, λακωνικά μεν αλλά με όλα τα υπονοούμενα, τη βοήθεια που η Αμερική του προέδρου Τρούμαν παρέσχε στη χώρα κατά τον Ψυχρό Πόλεμο. Το ότι απέφυγε να αναφερθεί ευθέως στην αμερικανική εμπλοκή στον ελληνικό εμφύλιο, δεν αμβλύνει το άτοπο μιας υπενθύμισης που είχε ως αποδέκτη τη συγκεκριμένη κυβέρνηση της συγκεκριμένης Αριστεράς. Το έκανε προς υπογράμμιση της κατ’ αυτόν μεγαλοψυχίας του νικητή; Για να υπενθυμίσει τα όρια των επιλογών ενός εκάστου εντός του βορειοατλαντικού πλαισίου; Για να δείξει τι περιμένουν οι ΗΠΑ από την Ελλάδα στη νεο-ψυχροπολεμική εποχή που έχουν εγκαινιάσει απέναντι στη Ρωσία; Η κυβέρνηση της Αριστεράς έχει πολλά να σταθμίσει, αναλύοντας σημείο προς σημείο τα μηνύματα που εξέπεμψε ο Μπαράκ Ομπάμα περνώντας από την Αθήνα καθ’ οδόν προς το Βερολίνο.
Σταθμός Βερολίνο
Βερολίνο. Σημείο ένα. Είναι μάλλον βέβαιο ότι η καγκελάριος Μέρκελ είχε προϊδεαστεί από τα διατρέξαντα στην Αθήνα για τα μηνύματα που επιφύλασσε στη Γερμανία η Ουάσινγκτον δια στόματος Ομπάμα. Όπως είναι επίσης μάλλον βέβαιο ότι δεν θα μάθουμε ποτέ πόσο ενοχλήθηκε από την διπλωματικά λακωνικότατη –αλλά όχι λιγότερο άτοπη– υπενθύμιση, εκ μέρους του απερχόμενου προέδρου των ΗΠΑ, για το μέγεθος της οφειλής της Γερμανίας προς την Αμερική – εννοώντας την αμερικανική βοήθεια στην ανασύσταση και ανασυγκρότησή της ως οικονομίας και ως ισότιμης κρατικής οντότητας στον μεταπολεμικό κόσμο, στην εισδοχή της στη νατοϊκή συμμαχία, στην υποβοήθησή της να πρωτοστατήσει στο ευρωπαϊκό εγχείρημα, στην ικανοποίηση του αιτήματος ενοποίησης των δύο Γερμανιών. Ο κ. Ομπάμα παρέλειψε να προσθέσει ότι η επιλογή της χώρας του να ανασυστήσει τη Γερμανία υπαγορεύτηκε από την απόφαση να προστεθεί ο γερμανικός όγκος στο ανάχωμα ανάσχεσης, απομόνωσης της Σοβιετικής Ένωσης, της Ρωσίας εν τέλει, από τον υπόλοιπο κόσμο. Αν δεν το έπραξε, είναι επειδή στις ανοχές ενός ισχυρού εταίρου υπάρχουν όρια που δεν μπορεί να τα παραβιάσει ανοιχτά ακόμη και μια υπερδύναμη.
Βερολίνο. Σημείο δύο. Ακούγεται και σε αυτό ο απόηχος της Αθήνας. Και δεν είναι άλλο από την τήρηση των ενδοσυμμαχικών υποχρεώσεων. Όχι με τη μορφή επαίνων, όπως στην περίπτωση της Αθήνας, αλλά έμμεσης επίπληξης του Βερολίνου για τη μη αναβάθμιση των αμυντικών δαπανών του στο 2% του ΑΕΠ. Η Ουάσινγκτον γνωρίζει ότι πρόκειται για ένα σημείο τριβής ανάμεσα στην καγκελάριο και τον υπουργό της των Οικονομικών, τον κ. Σόιμπλε. Και είναι, πιστεύουμε, αυτό ένας από τους λόγους που ο κ. Ομπάμα, όταν ρωτήθηκε από τους δημοσιογράφους στο Βερολίνο, απάντησε, εμμέσως πλην σαφώς, ότι κρίνει θετικά την απόφαση της κ. Μέρκελ να διεκδικήσει ξανά την καγκελαρία, απόφαση της καγκελαρίου που ολοφάνερα εκπαραθυρώνει τις φιλοδοξίες του κ. Σόιμπλε να είναι αυτός ο υποψήφιος των Χριστιανοδημοκρατών για το αξίωμα.
Χωρίς καμιά διάθεση υποτίμησης της σημαντικής προβολής που έτυχαν τα δίκαια της χώρας και οι αιτιάσεις της κατά των εταίρων, η τελευταία προεδρική επίσκεψη του Μπαράκ Ομπάμα στην Ευρώπη, αν και περιβεβλημένη με τη λάμψη ενός δοξαστικού στη Δημοκρατία, ήταν, πάνω από οτιδήποτε, η πανηγυρική καταδήλωση της επιθυμίας της Αμερικής να καταστήσει σαφές στη Γηραιά Ήπειρο, αλλά και σε πλανητική κλίμακα, ότι η παραίτηση από το ρόλο της δεσπόζουσας δύναμης παγκοσμίως δεν περιλαμβάνεται στους σχεδιασμούς της για το προβλεπτό μέλλον.
Ως προς το παρόν, πάντως, αυτό που μένει ως διαπίστωση είναι ότι η Αμερική αναγορεύεται νικητής στα σημεία.
