Ντίκος Βυζάντιος (1924 – 2007) «Ενώπιος ενωπίω», 1995
Έχουμε διαπιστώσει ότι αρκετοί, αν όχι πολλοί, συνδέουν τη σοβαρότητα, την ευθύνη, την αποτελεσματικότητα, αυτούς που ονομάζουν «κύριους», με το αν φορά ο άλλος κουστούμι και ιδιαίτερα γραβάτα. Αυτά τα δύο συνδέονται συνήθως και με φράσεις όπως: είναι από καλή οικογένεια, είναι καλό παιδί, και άλλους χαρακτηρισμούς με απαραίτητη χρήση στη σύνταξη των προτάσεων, πάντοτε, το επίθετο «καλός». Αντίθετα άτομα που δεν κάνουν χρήση της γραβάτας, έχουν μακριά μαλλιά και γένια, η ενδυματολογική τους εμφάνιση δεν είναι κάπως «σοβαρή» δεν αξιολογούνται θετικά. Θυμηθείτε την κριτική στον Αλέξη Τσίπρα όταν έγινε πρωθυπουργός, τέτοιες μέρες το 2015. Είναι τα γνωστά ενδυματολογικά στερεότυπα. Τα οποία συνοδεύονται από αρκετά άλλα στερεότυπα. Πού και πού κάποια από αυτά παραμερίζονται, ξεχνιούνται και διαγράφονται από την κοινωνία.
Στη διαφορετική αντιμετώπισή τους συμβάλλουν αρκετά τα κείμενα, οι σχολιασμοί, η σάτιρα από αρθρογράφους, συγγραφείς, λόγιους και καλλιτέχνες. Μια τέτοια περίπτωση έχουμε στο χρονογράφημα «Η γραβάτα» του μυτιληνιού δημοσιογράφου Κώστα Καρτέρη, δημοσιευμένο τον Νοέμβριο του 1929 στην εφημερίδα «Ταχυδρόμος» της Λέσβου, με εκδότες και διευθυντές τους Θίελπη Λευκία και Στρατή Μυριβήλη. Σε αυτό έχουμε την περιγραφή του καβγά δυο λαϊκών τύπων στην αγορά. Αφού αλληλοβρίστηκαν και αντάλλαξαν «όλα τα εις το ελληνικόν λεξιλόγιον υπάρχοντα κοσμητικά επίθετα», περιλούσθηκαν «από ύβρεις και να φαγωθούν ελληνικότατα διά της γλώσσης» ετοιμάστηκαν να πιαστούν στα χέρια. Τότε λέει ο ένας:
«Τι να σε κάνω βρε, είπε με λύσσαν. Έχεις χάρη που φορώ αυτή τη γραβάτα. Αλλιώς θα σε κανόνιζα εγώ.
Και πτύσας κάτω περιφρονητικώς, απεχώρησε.
Ιδού λοιπόν ότι οι γραβάτες ήρχισαν να εκτελούν εσχάτως και χρέη κελεψέδων*. […] Το κουρελάκι αυτό σήμερον είναι το άπαντον της νεοελληνικής αξιοπρεπείας. Ο νεοέλλην όταν δεν φορεί γραβάταν ημπορεί να τσακισθεί, να χτυπηθεί, να κάνει έγκλημα. Όταν όμως δέσει εις τον λαιμόν το μαγικό κουρελάκι ημπορείτε να τον μπατσίσετε χωρίς καν να διαμαρτυρηθεί. Αδύνατον να προβεί εις χειροδικίαν. Δεν του επιτρέπει η αξιοπρέπεια να κάθεται να μαλώνει και να δέρνεται.
Τι διάολο τη φοράμε λοιπόν αυτή τη γραβάτα.
Έπειτα εάν παρεκτραπεί κάποτε –άνθρωποί ήμαστε– ο πρώτος διερχόμενος θα του το χτυπήσει στα μούτρα.
Δεν ντρέπεσαι βρε, φοράς και γραβάτα. Φτου σου να χαθείς!
Η γραβάτα λοιπόν είναι αρρήκτως συνδεδεμένη με την νεοελληνικήν αξιοπρέπειαν. Δεν μπορείτε να κινηθείτε χωρίς αυτήν. Εάν είσθε υπάλληλος και τολμήσετε να παρουσιασθείτε εις το γραφείον σας άνευ γραβάτας, θα σας διώξουν ορισμένως. Πώς εννοείται αξιοπρέπεια χωρίς γραβάταν;»
Τότε πραγματοποιήθηκε συνάντηση του πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου με επιτροπή ελαιοπαραγωγών από την επαρχία. Τους οποίους δεν αντιμετώπισε θετικά. Σχολιάζοντας ο χρονογράφος γράφει: «Απ’ αυτά και απ’ αυτά τείνω να πιστεύσω ότι ο θυμός του κ. Πρωθυπουργού κατά την συνάντησίν του μετά της Επιτροπής Ελαιοπαραγωγών δεν προήρχετο από τίποτε άλλο, παρά απ’ το γεγονός ότι ετόλμησαν να παρουσιασθούν ενώπιόν του μερικοί απ’ τους αγρότας αντιπροσώπους άνευ γραβάτας». Και συνεχίζοντας τον σχολιασμό του και την κριτική, συνδυάζει την απουσία γραβάτας των αγροτών και τη σχέση του πρωθυπουργού με σπορελαιοβιομήχανους: «Μη σας γελούν και σας λένε ότι φταίνε οι φίλοι του, οι σπορελαιοβιομήχανοι. Η γραβάτα τα φταίει, η γραβάτα η άτιμη».
* Χειροπέδων
