Η ιδιωτικοποίηση του νερού: η επόμενη μεγάλη μάχη

Η παράταξη «Αλλάζουμε τον Πειραιά για όλες και για όλους» οργανώνει μια σειρά εκδηλώσεων για τους πολλαπλούς τρόπους υποβάθμισης της ποιότητας ζωής: λειψυδρία, πλημμύρες, φωτιές, άδικοι θάνατοι στα Τέμπη, πνιγμένοι στην Πύλο και στο Αιγαίο, ξεχασμένοι μετανάστες. Η γειτονιά, η κοινότητα και η πόλη αποτελούν τα βασικά κύτταρα της κοινωνικής αναπαραγωγής και πρωτογενείς χώρους για την προστασία και προώθηση των λαϊκών αναγκών και προσδοκιών. Το σημερινό αφιέρωμα προέρχεται από την πρώτη εκδήλωση με θέμα το νερό. Και οι τέσσερις ομιλητές/συγγραφείς συμφώνησαν ότι η λειψυδρία δεν είναι φυσικό φαινόμενο αλλά πολιτικό πρόβλημα, ότι η ιδιωτικοποίηση του πρωταρχικού αυτού κοινωνικού αγαθού προχωράει με πλάγιους τρόπους και ότι μόνο οι κοινωνικοί αγώνες των κατοίκων μπορούν να την ανακόψουν.

Η Συντακτική Ομάδα των Παρεμβάσεων

Η αγωνία της ΝΔ για ιδιωτικοποίηση του νερού οδηγεί στα αυξημένα τιμολόγια

Η ιδιωτικοποίηση του νερού ξεκίνησε το 2000 επί κυβέρνησης Κ. Σημίτη με την εισαγωγή της ΕΥΔΑΠ-ΕΥΑΘ στο ΧΑΑ, με συνέπεια την πώληση ικανού ποσοστού μετοχών σε ιδιώτες επενδυτές. Η ιδιωτικοποίηση με την αιτιολογία των μνημονίων συνεχίστηκε το 2012 (κυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου) με τη μεταβίβαση μετοχών στο ΤΑΙΠΕΔ προς πώληση. Πολίτες, καταναλωτές, κινήματα και δικηγόροι προσφύγαμε το 2012 στο ΣτΕ, που διαχρονικά δεν έχει και την καλύτερη φήμη για τις αποφάσεις του. Εντούτοις, το 2014 αποφάσισε ότι «το νερό είναι δημόσιο αγαθό απαραίτητο για την υγεία του ανθρώπου και η αποξένωση του Ελληνικού Δημοσίου από τον έλεγχο του νερού είναι αντισυνταγματική» (ΣτΕ 1906/2014). Η ιδιωτικοποίηση του νερού επίσης είχε αποτύχει σε διεθνές επίπεδο λόγω και της αύξησης της τιμής του κατά 35% έως 40% στη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία.

Το 2016, επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, κατόπιν απαίτησης των «Θεσμών», μεταβιβάστηκαν με νόμους (Ν4389-4425/2016) οι μετοχές της ΕΥΔΑΠ-ΕΥΑΘ, αλλά και άλλων φορέων του δημοσίου, στο «Υπερταμείο». Με τη συμμετοχή κινημάτων για τη δημόσια διαχείριση του νερού, πολιτών, καταναλωτών, εργαζομένων και δικηγόρων (ακόμη και προσκείμενων στην κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ), προσφύγαμε το 2016 στο ΣτΕ και η Ολομέλεια του ΣτΕ, με τις 191-192/2022 αποφάσεις του, έκρινε αντισυνταγματική τη μεταβίβαση της ΕΥΔΑΠ-ΕΥΑΘ στο «Υπερταμείο» και διέταξε την επιστροφή των μετοχών στο ελληνικό δημόσιο με το ίδιο σκεπτικό.

Ωστόσο, η κυβέρνηση της ΝΔ εξέδωσε το 57/2021 Πρακτικό για « Συμπράξεις Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα ΔΕΣΔΙΤ» και στον διαγωνισμό του 2022 η «ΤΕΡΝΑ ΑΕ» ανέλαβε την συντήρηση και επισκευή των δημόσιων πάγιων στοιχείων (Εύηνος-Μόρνος-Υλίκη-Μαραθώνας, καθώς και 495 χλμ. δικτύων). Οπότε, ο Κ. Καραμανλής των Τεμπών αναγκάστηκε να ακυρώσει το διαγωνισμό. Το 2024 η κυβέρνηση –και ενώ είναι γνωστό ότι οι Ανεξάρτητες Αρχές εκφεύγουν από τον έλεγχο του δημοσίου– «εφηύρε» την έμμεση ιδιωτικοποίηση με την ανάθεση διαχείρισης του νερού στη «Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ)» ταυτίζοντας την ενέργεια νερού, ηλεκτρικού και φυσικού αερίου και δημιουργώντας «αγορά νερού».

Με τους νόμους που θα επακολουθήσουν, τόσο η ΕΥΔΑΠ-ΕΥΑΘ αλλά και οι τοπικές «Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδατος» (ΔΕΥΑ), με το πρόσθετο επιχείρημα της «λειψυδρίας» και της έλλειψης οικονομικής δυνατότητας επενδύσεων, θα παραχωρούνται και σε επενδυτές, πολλοί εκ των οποίων ήδη έχουν την εκμετάλλευση του «εμφιαλωμένου νερού» με τεράστια κέρδη ιδιαίτερα τους θερινούς τουριστικούς μήνες. Με την επίκληση της αντικατάστασης του τρύπιου δικτύου (ανάκτηση κόστους) και της απώλειας του νερού που φτάνει το 25%-30% της ημερήσιας κατανάλωσης, η εκμετάλλευση του δημόσιου νερού –και το κέρδος του ιδιώτη– θα φέρουν «ακριβότερο τιμολόγιο» για τους καταναλωτές.

Προτείνεται:

1. Η αύξηση των δημόσιων επενδύσεων για την επάρκεια καθαρού και φθηνού νερού, αφού η τιμή ενός λίτρου αμφιβόλου ποιότητας εμφιαλωμένου νερού κοστίζει όσο ένα κυβικό μέτρο της ΕΥΔΑΠ.

2. Αντικατάσταση των απαρχαιωμένων δικτύων ύδρευσης για να αποφευχθούν οι απώλειες.

3. Πολιτικές κατά της υπερκατανάλωσης με αναδιαρθρώσεις των όρων αγροτικής άρδευσης –αλλαγές καλλιεργειών–και έλεγχο του υπερτουρισμού χωρίς χωροταξικό σχεδιασμό.

4. Επαναχρησιμοποίηση του νερού που χάνεται ως απόβλητο (πχ. των 850.000m³ επεξεργασμένων λυμάτων της Ψυττάλειας) και εμπλουτισμός υδροφόρου ορίζοντα για αναδασώσεις.

5. Αφαλατώσεις στα νησιά με παράλληλη μείωση της κατανάλωσης λόγω του κόστους της επένδυσης, αλλά και των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των απόβλητων αλάτων.

6. Νέο παραγωγικό-καταναλωτικό μοντέλο λόγω της κλιματικής αλλαγής.

Για να αποφευχθούν τα ακριβά τιμολόγια καλούνται τα κινήματα καταναλωτών και αυτόνομων ομάδων και εργαζομένων να κινητοποιηθούν για να μην πούμε «το νερό νεράκι».

Ιωάννης Καρδαράς, δικηγόρος

Ιδιωτικοποίηση του νερού: Μόνιμος στόχος της νεοφιλελεύθερης πολιτικής

Η ιδιωτικοποίηση του νερού είναι διαχρονικός στόχος της Δεξιάς και της νεοφιλελεύθερης πολιτικής της κυβέρνησης. Επικεντρώνεται σε θέματα οργάνωσης και διαχείρισης των υπηρεσιών παροχής ύδατος και βασίζεται στη θέση «λειτουργία σύμφωνα με τους κανόνες της αγοράς». Με ενδιάμεσους σταθμούς α) τη δημιουργία της Ρυθμιστικής Αρχής Υδάτων και β) τη συνένωση/συγχώνευση των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης-Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ).

Η επέκταση της ΡΑΕ σε ΡΑΑΕΥ, ώστε να περιλαμβάνει και τα νερά, έγινε σε αντίθεση με τις αποφάσεις του ΣτΕ που προέβλεπαν ότι α) το δημόσιο πρέπει να ελέγχει μετοχικά και λειτουργικά το σύνολο του συστήματος ύδρευσης και αποχέτευσης, β) ο κύκλος του νερού είναι ενιαίος, από την πηγή έως τη βρύση, και απαγορεύεται η μερική ιδιωτικοποίηση. Απώτερος στόχος η δημιουργία «αγοράς» για τις υπηρεσίες ύδατος, η εποπτεία και ρύθμιση της οποίας εκχωρείται στη ρυθμιστική αρχή.

Διασπάται ο ενιαίος κύκλος ελέγχου, εποπτείας και διαχείρισης του νερού και μέρος του, η εποπτεία και ο έλεγχος εκχωρείται στη ρυθμιστική αρχή. Ταυτόχρονα, δεν αποκλείεται η ύπαρξη και άλλων νομικών προσώπων που θα αναλάβουν υπηρεσίες ύδατος, ενώ η ΡΑΑΕΥ μπορεί να προτείνει συγχωνεύσεις των παρόχων υπηρεσιών ύδατος. Γι’ αυτό καθιερώνεται διαδικασία πιστοποίησης των παρόχων με βασικά κριτήρια α) την οικονομική τους βιωσιμότητα, αν και παρέχουν υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, και (β) την πλήρη ανάκτηση του κόστους των υπηρεσιών ύδατος.

Η αντιμετώπιση των καταστροφών από τις πλημμύρες στη Θεσσαλία, που θα μπορούσαν να είχαν, έστω μερικά, αποφευχθεί αν υπήρχε η κατάλληλη και έγκαιρη κρατική μέριμνα, δίνει την ευκαιρία στην κυβέρνηση να περάσει στο επόμενο βήμα ιδιωτικοποίησης του κύκλου του νερού. Και αυτό είναι η δημιουργία του Οργανισμού Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας, της ΑΕ διαχείρισης του συνόλου των υδάτων και των υδατικών έργων της Θεσσαλίας.

Η fast-track διαδικασία δημιουργίας του ΟΔΥΘ (εύρεση δωρητή/χρηματοδότη, απευθείας ανάθεση μελέτης διαχειριστικού σχεδίου και μετά νομοθέτηση) αποτέλεσε πρότυπο που ακολουθείται στην Κρήτη, ενώ έπονται και άλλες περιφέρειες.

Όπως οι πλημμύρες ήταν «πρόσχημα» για την υλοποίηση σχεδίων ιδιωτικοποίησης, έτσι και η λειψυδρία ήταν αφορμή για το επόμενο βήμα. Και ενώ η λειψυδρία συνδέεται με το ισοζύγιο προσφοράς και ζήτησης του νερού, την υπερκατανάλωση, τις μεθόδους άρδευσης, την έλλειψη υποδομών, και εν τέλει το παραγωγικό μοντέλο, αποδίδεται (εξαγγελίες ΥΠΕΝ) μόνον στην κλιματική κρίση. Και αγνοείται ότι στην άρδευση γίνεται η μεγαλύτερη σπατάλη νερού και εκεί υπάρχει ανάγκη άλλης υδατικής πολιτικής και έργων.

Στο «σχεδιασμό» για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας επαναφέρεται η συγχώνευση ΔΕΥΑ, με πρόθεση τη δημιουργία ενός παρόχου υπηρεσιών ύδατος ανά περιφέρεια και επέκταση των περιοχών της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ. Στόχος η δημιουργία μεγάλων «παικτών» στη αγορά υπηρεσιών ύδατος, ώστε να υπάρξει ενδιαφέρον από «επενδυτές» που θα προστρέξουν να υλοποιήσουν σχετικά ΣΔΙΤ.

Παράλληλα, παρουσιάζεται η τιμολόγηση του νερού ως «εργαλείο» για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας. Ενώ το ζητούμενο είναι η αποτελεσματική διαχείριση της ζήτησης νερού, και αυτό μπορεί να γίνει και χωρίς αύξηση των τιμολογίων. Με τη νέα ΚΥΑ κοστολόγησης και τιμολόγησης των υπηρεσιών ύδατος, το τιμολόγιο πρέπει να εξασφαλίζει την ανάκτηση του κόστους των υπηρεσιών ύδατος. Και στην πρόσφατη 2η αναθεώρηση των Σχεδίων Διαχείρισης Λεκάνης Απορροής Ποταμού των διαφόρων υδατικών διαμερισμάτων, παρουσιάζεται ότι ελάχιστοι πάροχοι υπηρεσιών ύδατος ανακτούν το 100% του κόστους. Άρα, έχουν «τεκμηριωθεί» οι αυξήσεις στα τιμολόγια, και αυτό είναι ευκολότερο να εφαρμοστεί από τα νέα νομικά πρόσωπα που θα προκύψουν με τη συνένωση των ΔΕΥΑ.

Συμπερασματικά, το νομοθετικό πλαίσιο που διαμόρφωσε η κυβέρνηση πράγματι δεν ιδιωτικοποίησε κάποια πηγή, λίμνη ή ποταμό, αλλά δεν εξασφαλίζει ενιαία δημόσια διαχείριση, εποπτεία και έλεγχο του νερού, ενώ προσπαθεί να δημιουργήσει συνθήκες αγοράς υπηρεσιών ύδατος. Εναπόκειται, επομένως, στην κοινωνία των πολιτών και τους φορείς της να περιφρουρήσουν και να επιβάλλουν τον ουσιαστικό χαρακτήρα του νερού ως κοινού αγαθού.

Ιωάννης Κρεστενίτης, ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ

Λειψυδρία, η αφορμή για να κάνει η κυβέρνηση την κρίση ευκαιρία για τα συμφέροντα 

Το νερό είναι το μόνο κοινωνικό αγαθό στα δύσκολα χρόνια των μνημονίων που παρέμεινε υπό δημόσιο έλεγχο, με τη βοήθεια της κοινωνίας και των εργαζομένων στο κύκλο του νερού. Πέντε αποφάσεις του ΣτΕ (που στάθηκε στο ύψος των περιστάσεων), από το 2014 έως το 2023, όρθωσαν ένα σημαντικό τείχος έτσι ώστε το νερό να μην περάσει στα χέρια ιδιωτών. Η κυβέρνηση του κ. Μητσοτάκη έκανε τρεις σοβαρές προσπάθειες ώστε να ανοίξει ο δρόμος στα συμφέροντα των επιχειρηματιών του νερού.

Η πρώτη ήταν το καλοκαίρι του 2022, όταν προσπάθησε με νόμο να εμποδίσει τη μεταφορά των μετοχών στο Υπουργείο Οικονομικών παρόλη την απόφαση του ΣτΕ. Η δεύτερη ήταν με την απόφαση να εγκαταστήσει ιδιώτη-διαχειριστή στα αποθέματα νερού της Αττικής μέσω δημιουργίας ΣΔΙΤ στο λεγόμενο εξωτερικό υδροδοτικό σύστημα (ΕΥΣ), από το Μόρνο ως τα διυλιστήρια. Η τρίτη ήταν με την αντισυνταγματική ψήφιση δημιουργίας ρυθμιστικής αρχής και για το νερό. Οι δύο πρώτες απέτυχαν, η τρίτη είναι σε ισχύ για να μπορέσει να υποστηρίξει τις εξαγγελίες για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας ανά την Ελλάδα. Τελευταίο εργαλείο για την επίτευξη του σκοπού αυτού είναι η νέα ΚΥΑ τιμολόγησης η οποία αν υλοποιηθεί θα μιλάμε για πλήρη εμπορευματοποίηση του νερού.

Σε ό,τι αφορά την Αττική, πέντε χρόνια η κυβέρνηση προσπαθούσε να ιδιωτικοποιήσει τη διαχείριση των αποθεμάτων και δεν ασχολήθηκε με την απειλή της λειψυδρίας, παρ’ ότι τα στοιχεία έδειχναν ότι αρχίζει να μεγαλώνει το πρόβλημα. Οι πολίτες της Αττικής πρέπει να γνωρίζουν ότι, από το 2021 μέσω των τιμολογίων της ΕΥΔΑΠ, έχουν πληρώσει στο κράτος (η ΕΥΔΑΠ ΑΕ πληρώνει το αδιύλιστο νερό στην ΕΥΔΑΠ ΠΑΓΙΩΝ) πάνω από 200 εκατομμύρια ευρώ τα οποία, σύμφωνα με τις συμβάσεις που έχουν υπογραφεί, πρέπει να χρησιμοποιηθούν για την ενίσχυση των ταμιευτήρων και την εξεύρεση νέων πηγών. Προφανώς, δεν έκανε το παραμικρό προς τη κατεύθυνση αυτή, γιατί ήθελε πρώτα να ιδιωτικοποιήσει το ΕΥΣ, να οδηγήσει τα πράγματα στα άκρα και να διευκολυνθούν οι αποφάσεις για αυξήσεις στην τιμή του νερού.

Ως εργαζόμενοι λέμε «όχι» στις αυξήσεις της τιμής του νερού, διότι θα λειτουργήσουν οριζόντια κι έχουν ως στόχο την είσπραξη χρημάτων από τους πολίτες. Το 93% των καταναλωτών σήμερα καταναλώνει έως 60 κυβικά μέτρα νερού. Τέτοια ποσότητα είναι κατά κανόνα ανελαστική και δεν πρόκειται να λειτουργήσει η αύξηση της τιμής ως μέτρο για τη μείωση της κατανάλωσης. 

Με αφορμή τον τρόπο αντιμετώπισης όσον αφορά τα νερά της Θεσσαλίας, θέλω να κάνω έκκληση στους πολίτες της περιφέρειας, και ιδιαίτερα στους αγρότες, να παρακολουθήσουν τις εξελίξεις από κοντά, διότι διαμορφώνεται ένα περιβάλλον τόσο στο αστικό όσο και στο γεωργικό νερό που θα αλλάξει δραματικά τη ζωή τους. Με συντονισμένη δράση, πρέπει να βάλουμε φρένο στα νέα σχέδια για την ιδιωτικοποίηση του νερού. Αν αργήσουμε, θα μιλάμε σε λίγα χρόνια για ένα έγκλημα, τέτοιο που αυτό που ζούμε με το ηλεκτρικό ρεύμα θα μοιάζει με παιδική χαρά.

Ηλίας Κορλός, πρόεδρος Επιστημονικού Συλλόγου ΕΥΔΑΠ

Η πολιτική της λειψυδρίας (και η λειψυδρία της πολιτικής)

Η λειψυδρία, ακριβώς όπως η φτώχεια, η ανεργία και οι κοινωνικές ανισότητες, δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Είναι ένα ατόφιο πολιτικό πρόβλημα που δημιουργήθηκε από το κυρίαρχο μοντέλο παραγωγής και δομήθηκε πάνω στη νεοφιλελεύθερη αντίληψη για την ανάπτυξη και το περιβάλλον: το κέρδος πάνω απ’ όλα, η «ανάπτυξη» είναι μονόδρομος –με όποιο κόστος–, τα φυσικά αγαθά είναι εκεί για να υπηρετήσουν τις αναπτυξιακές μας ανάγκες. Στην περίπτωση του νερού αυτό μετουσιώνεται στη μονότονη ικανοποίηση της ακόρεστης υδατικής ζήτησης, που επεκτείνει διαρκώς την εκμετάλλευση πεπερασμένων αποθεμάτων, εξαντλώντας έτσι τα υδατικά συστήματα. Από τη στιγμή μάλιστα που το συγκεκριμένο «προϊόν»-νερό βρίσκεται σε σπανιότητα, σε συνδυασμό με τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του, ως οικολογική και βιολογική βάση της ζωής μας, η αξία –και η δυνητική τιμή του– εκτινάσσεται σε δυσθεώρητα μεγέθη. Η Παγκόσμια Τράπεζα εκτιμούσε, ήδη είκοσι χρόνια πριν, ότι η αγορά του νερού μπορεί να ξεπεράσει το 1 τρισ. δολάρια – μην απορούμε λοιπόν με την εμμονή στην ιδιωτικοποίησή του.

Στην Ελλάδα, η λειψυδρία εξελίσσεται σε κεντρικό πολιτικό και χωροταξικό θέμα, με ανυπολόγιστες επιπτώσεις στην οικονομία, την ανάπτυξη, το βιοτικό επίπεδο των πολιτών και στο ίδιο το περιβάλλον. Επιγραμματικά, η λειψυδρία σήμερα οφείλεται στη σύμπτωση τριών κρίσιμων και κομβικών παραμέτρων:

1. Τη χρόνια υπερκατανάλωση των ήδη εξαντλημένων και υποβαθμισμένων υδατικών σωμάτων, με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ιδιαίτερα στην άρδευση και στον τουρισμό. Βρίσκεται σε έξαρση καθώς το υδατικό έλλειμμα σωρεύεται χρονιά με τη χρονιά, κάνοντας την κατάσταση όλο και πιο δύσκολη. Το δυσανάλογα μεγάλο υδατικό αποτύπωμα της χώρας ορίζεται από τα παλιά και κακοσυντηρημένα δίκτυα ύδρευσης, έναν αδηφάγο υπερτουρισμό χωρίς στοιχειώδες σχέδιο και οργάνωση και, κυρίως, τη σπάταλη άρδευση, με εκατοντάδες εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερό να χάνονται κάθε χρόνο στη μεταφορά, στα αρχαία αρδευτικά συστήματα, στη χωρίς σχέδιο διάρθρωση των καλλιεργειών.

2. Την κλιματική κρίση με την αυξημένη ξηρασία αλλά και τις πλημμύρες και πυρκαγιές που εντείνουν τη λειψυδρία, καθώς στερεύουν τη φυσική προσφορά του νερού. Με δυο λόγια, η κλιματική κρίση δρα ως καταλύτης στο ήδη σοβαρό πρόβλημα της λειψυδρίας στη χώρα, με δύο κυρίως τρόπους: την αύξηση της ξηρασίας και την αδυναμία να συλλέξουμε τα νερά των πλημμυρών.

3. Την υδατική πολιτική της κυβέρνησης. Αντί να αντιμετωπίσει τα παραπάνω προβλήματα και να προστατέψει τους πολίτες και τα περιβαλλοντικά συστήματα, κερδοσκοπεί ασύστολα έχοντας ρίξει το βάρος της υδατικής πολιτικής στις αυξήσεις των τιμολογίων του νερού (!) και στην ιδιωτικοποίηση της διαχείρισής του (ΟΔΥΘ, κλπ.).

Επομένως, η φυσική ξηρασία και η ανομβρία είναι παράμετροι του προβλήματος, αλλά όχι οι βασικές του αιτίες. Το ίδιο και η κλιματική κρίση που χρησιμοποιείται κατά κόρον ως άλλοθι για την απραξία και το πολιτικό σχέδιο της κυβέρνησης. Αντίθετα, στη λειψυδρία αποτυπώνεται ανάγλυφα η πολιτική δομικής αλλαγής της χώρας, με την αύξηση των ανισοτήτων, το σφετερισμό του δημόσιου χώρου της, την ιδιωτικοποίηση των φυσικών πόρων και εδαφών της. Από την άλλη, η κλιματική κρίση με τον ακραίο τρόπο που ήδη πλήττει ανθρώπους και περιοχές (π.χ. Θεσσαλία) δημιουργεί, ίσως για πρώτη φορά μετά από χρόνια, τις συνθήκες συγκρότησης μίας νέας, εναλλακτικής πρότασης στο νεοφιλελεύθερο μονόδρομο. Ένα εθνικό σχέδιο προσαρμογής στην κλιματική κρίση, με ένα νέο παραγωγικό μοντέλο δίκαιης και δημοκρατικής πράσινης μετάβασης και ένα αντίστοιχο σχέδιο διαχείρισης του νερού, μπορεί –και πρέπει– να αποτελέσει το πολιτικό αντίπαλο δέος στη διάλυση που επιχειρεί η κυβέρνηση και στην πολιτική της ηγεμονία.

Νικήτας Μυλόπουλος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας