ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΕΜΙΛΙΟ ΚΑΦΑΣΙ, ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΟΥ ΜΠΟΥΕΝΟΣ ΑΪΡΕΣ
Τη συνέντευξη πήρε
ο Δημήτρης Γκιβίσης
Με την κυβέρνηση του Αλμπέρτο Φερνάντες, από τις 10 Δεκεμβρίου έχει ξεκινήσει μια νέα περίοδος στην Αργεντινή. Ποιες είναι οι προσδοκίες και οι ελπίδες που υπάρχουν;
Πρόκειται για ένα νέο στάδιο πολιτικής διαχείρισης της ρύθμισης του αργεντίνικου καπιταλισμού. Καθορίζεται από τη σύγκλιση των διαφόρων κομματιών του Περονισμού, τα οποία είχαν απομακρυνθεί από το ηγεμονικό τμήμα, τον Κιρχνερισμό, και ενώθηκαν ξεπερνώντας σχεδόν αμέσως όλες τις αποκλίσεις, τις επιμέρους διαφορές και την αμοιβαία δυσπιστία. Με αυτό τον τρόπο κατόρθωσαν να εκτοπίσουν τη συμμαχία μεταξύ του παλαιού και παρακμάζοντος Ριζοσπαστικού Κόμματος και της νεοφιλελεύθερης δεξιάς υπό την ηγεσία του Μάκρι, που κυβέρνησε καταστρέφοντας όχι μόνο τον κοινωνικό ιστό, αλλά και τη συσσώρευση του κεφαλαίου. Δεν υπήρξε ποτέ και πουθενά μια τέτοια διαδικασία εξωτερικού χρέους τόσο επιταχυνόμενη ή τόσο μεγάλης κλίμακας και, ακόμα περισσότερο, που δεν είχε καμία σχέση με τις επενδύσεις ή τις υποδομές. Αντίθετα, το σύνολο του εξωτερικού χρέους διέφυγε μέσω της ελεύθερης αγοράς συναλλάγματος και ο Μάκρι αναγκάστηκε να εκδώσει ομόλογα. Το γεγονός ότι δεν υπάρχει ούτε ένας οικονομικό-κοινωνικός δείκτης στην Αργεντινή που δεν μειώθηκε επί κυβέρνησης Μάκρι, προσθέτοντας στη στασιμότητα που υπήρξε στα τελευταία τέσσερα χρόνια του Κιρχνερισμού, περιγράφει ένα ανησυχητικό κοινωνικό τοπίο. Το κοινωνικό χάσμα το οποίο δημιουργήθηκε από την αύξηση της δυστυχίας και την ιδεολογική μνησίκακη επίθεση εναντίον των φτωχών, που τροφοδοτήθηκε από τον κυρίαρχο Τύπο, νίκησε τη στρατηγική της ακραίας ιδεολογικής πόλωσης με την οποία ο Μάκρι επιχείρησε να επανεκλεγεί. Η σκληρή πραγματικότητα κατέρριψε όλα τα τεχνάσματα του πολιτικού μάρκετινγκ. Κατά συνέπεια, οι προσδοκίες από την κυβέρνηση Φερνάντες είναι μεγάλες και ένας απαραίτητος παράγοντας για να εξηγηθεί αυτό είναι η απογοήτευση από τον προκάτοχό του. Η οικονομική αποτυχία της κυβέρνησης Μάκρι και η επανένωση του Περονισμού εξηγούν την επιστροφή του τελευταίου στην εξουσία πιο γρήγορα από το αναμενόμενο.
Οι πρώτες νομοθετικές παρεμβάσεις
Πώς αποτιμάς τον πρώτο μήνα της νέας κυβέρνησης;
Ήταν αφιερωμένος στην αντιμετώπιση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης. Ο στόχος του πρώτου νόμου που πήγε στο κοινοβούλιο είναι να καταπολεμήσει την ακραία φτώχεια και να ξεκινήσει μια μικρή τόνωση της εγχώριας αγοράς, μέσω της ανάκαμψης της αγοραστικής δύναμης των μισθών, των κοινωνικών επιδομάτων και των συντάξεων. Παράλληλα, η κυβέρνηση προσπαθεί να μειώσει την πείνα με την έκδοση χρεωστικής κάρτας με την οποία μπορούν να αγοραστούν μόνο τρόφιμα (εκτός από αλκοόλ), με χρήματα που θα καλυφθούν σε μηνιαία βάση από το κράτος. Δεν υπάρχουν μεγάλες εκπλήξεις, ούτε πρέπει να περιμένουμε καλύτερα αποτελέσματα από το να μετριαστεί η οικονομική ύφεση και η ανθρωπιστική κρίση. Αυτά είναι ουσιαστικά και προφανή μέτρα τα οποία χρηματοδοτούνται από την νομισματική πολιτική, με επακόλουθο τον κίνδυνο αύξησης του πληθωρισμού που ο Μάκρι άφησε κοντά στο 60%. Συγχρόνως, η νέα κυβέρνηση αύξησε τη φορολογία για τα μεσαία και ανώτερα εισοδήματα, διατηρεί σταθερή την συναλλαγματική ισοτιμία, επέβαλε φόρο 30% για όλες τις αγορές συναλλάγματος και τις δαπάνες με συνάλλαγμα και μείωσε στα 200 δολάρια τον μήνα το συνάλλαγμα που μπορεί να αγοράσει ο καθένας.
Πώς βλέπεις τη συνέχεια; Με ποιες δυσκολίες και με ποια προβλήματα μπαίνει το 2020 για την Αργεντινή;
Το ερώτημα σχετίζεται με την ανταπόκριση της οικονομίας στα μέτρα έκτακτης ανάγκης, ιδίως όσον αφορά τον πληθωρισμό και το πρωτογενές δημοσιονομικό έλλειμμα, ακριβώς επειδή τα πρώτα μέτρα δείχνουν μια οικονομική ανάκαμψη που όχι μόνο επιτρέπει κάποια συγκράτηση της κοινωνικής υποβάθμισης, αλλά και την αύξηση της είσπραξης των φόρων μέσω των άμεσων και των έμμεσων φόρων, όπως ο ΦΠΑ. Ο Φερνάντες επικεντρώνεται στο εθνικό νόμισμα. Δεν είναι εύκολο για αυτόν, καθώς η κυβέρνηση Μάκρι άφησε μια ωρολογιακή βόμβα όχι μόνο στο εξωτερικό μέτωπο αλλά και στο εσωτερικό, με τις λήξεις των ομολόγων που αφέθηκαν σε αθέτηση από την απερχόμενη κυβέρνηση. Το κοινοβούλιο δεν ασχολήθηκε με τον προϋπολογισμό του 2020 αλλά επέκτεινε την περίοδο του 2019 μέχρι τον Μάρτιο εν αναμονή των διαπραγματεύσεων, όπου ο κύριος στόχος είναι να υπάρξει συμφωνία με τους εξωτερικούς πιστωτές. Σε αυτό το σημείο, να αναφέρω ότι στο τέλος Ιουνίου λήγουν ομόλογα 45 δισ. δολαρίων. Από το συνολικό χρέος των 310 δισ. δολαρίων, με 80% σε ξένο νόμισμα, υπάρχουν βραχυπρόθεσμες λήξεις, δηλαδή για την νέα κυβερνητική περίοδο, που είναι περίπου το 60% του συνόλου. Κάτι που είναι αδύνατο να πληρωθεί. Και ένα ακόμα μεγάλο πρόβλημα, είναι ότι τα μισά από τα ομόλογα που λήγουν είναι με τον άγριο ιδιωτικό τομέα.
Η διαπραγμάτευση του χρέους
Στο τέλος Μαρτίου λήγει η προθεσμία για τις διαπραγματεύσεις με το ΔΝΤ για το χρέος. Τι μπορεί να πετύχει ο Φερνάντες;
Ο πιο φιλόδοξος στόχος της κυβέρνησης είναι να επιτευχθεί μια γενική συμφωνία για μορατόριουμ με όλους τους πιστωτές, τόσο τους ιδιωτικούς όσο και το ΔΝΤ, για δύο ή τρία χρόνια (στο κεφάλαιο και στους τόκους), ώστε να επικεντρωθεί στην ανασυγκρότηση της οικονομίας, να δημιουργηθεί ανάπτυξη, και να κάνει τις πληρωμές από καλύτερη θέση. Κάτι που είναι πολύ δύσκολο να γίνει αποδεκτό στην εποχή της οικονομικής ηγεμονίας του καπιταλισμού. Ο Φερνάντες θα πρέπει να διαπραγματευτεί με τους οικονομικούς και κοινωνικούς παράγοντες στη χώρα και στο εξωτερικό, ώστε όλοι να συμφωνήσουν να χάσουν κάτι: οι πιστωτές θα πρέπει να παραιτηθούν από ένα μέρος των απαιτήσεών τους, ο τομέας των γεωργικών εξαγωγών θα πρέπει να πληρώσει περισσότερους φόρους ακριβώς όπως και οι ιδιοκτήτες ακινήτων και οι κοινωνικές βάσεις του Περονισμού θα πρέπει να δεχτούν ότι η βελτίωση του πραγματικού τους εισοδήματος δεν θα είναι τόσο γρήγορη όσο οι προσδοκίες που έχουν καλλιεργηθεί.
Η δεξιά πώς αντιμετωπίζει τη νέα κυβέρνηση; Τι κριτική κάνει στα φιλολαϊκά κυβερνητικά μέτρα;
Επί του παρόντος, κάνει περιορισμένη κριτική για την οικονομική πολιτική, με εξαίρεση την ολιγαρχία των αγρο-εξαγωγέων που φοβούνται για τη μείωση των εισοδημάτων τους. Η σύνεση παρατηρείται τόσο μέσω του Τύπου όσο και στις κοινοβουλευτικές παρεμβάσεις της. Έχει επίγνωση της σοβαρότητας της οικονομικής ύφεσης και, προσπαθώντας να αποδυναμώσει το κόστος της κρίσης για τα πιο αδύναμα κοινωνικά στρώματα, παραδέχεται την ανάγκη να υπάρχει κάποιου είδους συνεισφορά μέσω μιας μεγαλύτερης φορολογικής επιβάρυνσης. Ωστόσο, διατηρεί έναν ισχυρό αντιδραστικό λόγο γύρω από τρία μεγάλα θέματα. Από τη μία πλευρά, όσον αφορά τις κοινωνικές οργανώσεις και τους αυτόχθονες, με μεγάλες δόσεις ρατσισμού απέναντί τους. Από την άλλη, σε σχέση με τη διαφθορά, για την οποία κατηγορεί αποκλειστικά την πλευρά του Κιρχνερισμού και του Περονισμού που αποτελεί μόνο ένα μέρος της, σχεδόν στο σύνολό της, διαφθαρμένης πολιτικής τάξης της Αργεντινής, συμπεριλαμβανομένου και του Μακρισμού. Τέλος, σε σχέση με την εξωτερική πολιτική, που προσπαθεί να την κρατήσει όσο το δυνατόν περισσότερο μακριά από την παράδοση του λατινοαμερικάνικου προοδευτισμού. Αλλά το ζήτημα δεν είναι αποκλειστικά το πώς θα τοποθετείται η δεξιά καθώς θα μεταβάλλεται η λαϊκή προσδοκία για την νέα κυβέρνηση, αλλά και το πώς θα κινηθεί ο Περονισμός, ο οποίος έχει μέσα του μια δεξιά και νεοφιλελεύθερη πτέρυγα. Ο Κιρχνερισμός είναι ένα θεμελιώδες μέρος του, αλλά όχι το μοναδικό. Είναι πιθανόν ο Φερνάντες να είναι πιο εύκολο να στηριχθεί στην συνέχιση μιας ατζέντας για τα δικαιώματα και τις ελευθερίες, παρά στα αναδιανεμητικά οικονομικά μέτρα που συνδέονται με τη σοβαρότητα της κατάστασης, αν δεν θέλει να χάσει συμμάχους ή να υποστεί μια εξόντωση όπως υπέστη η σημερινή αντιπρόεδρος Κριστίνα Κίρχνερ.
