Πρόκειται για το τέλος της πολιτικής πόλωσης στην Αυστρία και ένα παράδειγμα για την υπόλοιπη Ευρώπη ή απλά μια ευκαιριακή συμφωνία, που θα κρατήσει όσο βολεύει τον καγκελάριο Κουρτς και όσο αντέχουν οι νέοι εταίροι του; Η συγκρότηση κυβερνητικού συνασπισμού από συντηρητικούς και Πράσινους αποτελεί αναμφισβήτητα ένα νεωτερισμό, αλλά δεν είναι λίγοι αυτοί που τον αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό.
Του Δημήτρη Σμυρναίου
«Να προστατεύσουμε τα σύνορα και το κλίμα». Η δήλωση αυτή ξεστομίστηκε από τον αυστριακό καγκελάριο Σεμπάστιαν Κουρτς και δείχνει ποιες είναι, τουλάχιστον στα λόγια, οι πολιτικές του προτεραιότητες. Αποκαλύπτει, όμως, και την αντιμετώπιση των προσφύγων ως ενός προβλήματος που μοιάζει με φυσική καταστροφή και απαιτεί κυρίως κατασταλτικά μέσα για την αντιμετώπισή του. Άλλωστε, αυτή ήταν η πάγια θέση του νεαρού Χριστιανοδημοκράτη πολιτικού με τα κόκκινα μάγουλα, από την εποχή ακόμα πριν το 2017, όταν και είχε… υπηρετήσει τη χώρα του ως υπουργός Εξωτερικών.
Μια προσέγγιση που υπογραμμίζεται με φράσεις που ακούμε και εδώ στην Ελλάδα και μιλούν για «τσουνάμι, θύελλα, καταιγίδα» και άλλα παρόμοια που παραπέμπουν σε φυσική απειλή και κυριαρχούν από το 2015 στο λόγο τόσο του ίδιου του Κουρτς, αλλά και κάποιων από τους υπουργούς του. Και δεν μιλάμε βεβαίως για τους υπουργούς των ακροδεξιών Ελευθέρων με τους οποίους συνεργαζόταν μέχρι το καλοκαίρι. Και που αναπαράγονται και από συγκεκριμένα ΜΜΕ.
Οι εχθροί έγιναν εταίροι
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο οι Πράσινοι, που ως τώρα είχαν θεωρητικά μια εκ διαμέτρου αντίθετη προσέγγιση του προσφυγικού, καλούνται να διαχειριστούν αυτό το ζήτημα από κοινού με το Λαϊκό Κόμμα. Δείχνοντας εξ’ αρχής τη σαφή πρόθεση να προχωρήσουν σε εκπτώσεις από παλιότερες θέσεις τους.
Το περασμένο Σαββατοκύριακο ο Τύπος της Βιέννης ήταν γεμάτος από αναλύσεις για τις πιθανότητες όχι μόνο επιτυχίας, αλλά κυρίως μακροημέρευσης της νέας κυβέρνησης που έφτασε τυλιγμένη σαν πρωτοχρονιάτικο δώρο στα σπίτια των αυστριακών πολιτών. Την Τρίτη, για πρώτη φορά στην αυστριακή ιστορία, ορκίστηκε μια κυβέρνηση που πριν από μερικές δεκαετίες θα έμοιαζε βγαλμένη από σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Δύο κόμματα που θεωρούνταν ως απολύτως «αταίριαστα», ως βρισκόμενα σε εντελώς διαφορετικές κατευθύνσεις στο πολιτικό φάσμα ορκίστηκαν αμοιβαία τετραετή πίστη. Οι Χριστιανοδημοκράτες του Λαϊκού Κόμματος ενός από τα συντηρητικότερα ίσως της Ευρώπης και με στενές σχέσεις με την καθολική Εκκλησία συμμάχησαν με τους Πράσινους, ένα κόμμα που έχει μια σχετικά μεγάλη παράδοση στη χώρα, έχει συνυπάρξει σε κυβερνήσεις σε κάποια ομόσπονδα κρατίδια με σημαντικότερο εκείνο της Βιέννης, αλλά ποτέ ως τώρα δεν είχε πάρει μέρος σε ομοσπονδιακή κυβέρνηση.
Για τους πιο ρεαλιστές στις τάξεις των Πρασίνων αυτό είναι μια σημαντική επιτυχία, αν αναλογιστεί κανείς ότι το 2017 είχαν υποστεί ένα εκλογικό πατατράκ μένοντας κάτω από το 5% και συνεπώς εκτός βουλής, αλλά τελικά επέστρεψαν τον Σεπτέμβριο του 2019 ξεπερνώντας το 13%. Ήταν αυτοί που επέμεναν ότι δεν υπήρχε άλλος δρόμος από εκείνον της ανάληψης ευθυνών, ως μια απόδειξη για την πολιτική ενηλικίωση του πράσινου κινήματος. Για την ίδια ομάδα, στις τάξεις ενός κόμματος που εκφράζει σίγουρα πιο κεντρώες τάσεις και ψηφίζεται από την πιο μορφωμένη και φιλελεύθερη μεσαία τάξη στα αστικά κέντρα είναι μια μεγάλη ευκαιρία να αποδείξουν ότι μπορούν να πετύχουν και κάποιους στόχους κυβερνώντας και όχι μόνο… φωνάζοντας από τα αντιπολιτευτικά έδρανα. Αλλά αυτό βεβαίως συνδέεται με μια σαφή μετατόπισή τους προς συντηρητικότερες θέσεις για να μπορέσουν να προσεγγίσουν ένα πιο κεντρώο ακροατήριο, που ως τώρα εκφραζόταν σε μεγάλο βαθμό και από το φιλελεύθερο κόμμα ΝΕΟS, αλλά και από την συντηρητική αυστριακή σοσιαλδημοκρατία, που βιώνει τη δική της μεγάλη κρίση ταυτότητας.
Και οι στόχοι αυτοί δεν μπορεί να περιορίζονται απλά σε θέματα οικολογίας, όσο σημαντικά και αν είναι αυτά παγκοσμίως, όση σπουδαιότητα και αν έχουν αποκτήσει στη συνείδηση της αυστριακής κοινής γνώμης. Οι Πράσινοι καλούνται να αποδείξουν ότι είναι ένα κόμμα, που έχει μια ολοκληρωμένη και προοδευτική πολιτική για το σύνολο της πολιτικής ατζέντας. Σε θέματα δηλαδή όχι μόνο περιβάλλοντος, αλλά και οικονομίας, κοινωνικής πολιτικής, πολιτισμού, παιδείας, εξωτερικής πολιτικής.
Οι ίδιοι προσπάθησαν να εστιάσουν φυσικά στο «κλίμα» και στην «Ευρώπη», με τον ίδιο τον καγκελάριο Κουρτς μάλιστα να υπονοεί ότι με τη συνεργασία μαζί τους η Αυστρία θα αποστασιοποιηθεί από τη μάλλον ευρωσκεπτικιστική προσέγγιση, που συνεπαγόταν η συμμετοχή μέχρι τον περασμένο Ιούνιο των ακροδεξιών Ελευθέρων στο κυβερνητικό σχήμα. Πάντως, οι γκρίνιες στο στρατόπεδο της μειοψηφούσας αριστερής πράσινης πτέρυγας δεν λείπουν, καθώς εκτός από το μεταναστευτικό και σε άλλα ζητήματα, όπως αυτό της ασφάλειας, το κόμμα τους αναγκάστηκε να δεχτεί κάποιες από τις θέσεις τις οποίες απέρριπτε μέχρι πρότινος. Ενώ στο θέμα της ενσωμάτωσης των μεταναστών στην αυστριακή κοινωνία, οι κεντρικοί διαπραγματευτές των δύο κομμάτων «μηχανεύτηκαν» την ασαφή διατύπωση «Ενσωμάτωση μέσω απόδοσης». Όποιος δηλαδή «αποδίδει» θα μπορεί να εντάσσεται στην αυστριακή πατρίδα. Θα μπορούσε κανείς να το πει και όψιμο ανθρωπιστικό άλλοθι του νεοφιλελευθερισμού.
Μια συντηρητική κυβέρνηση
Δεν πρέπει κανείς να έχει ψευδαισθήσεις. Η νέα αυστριακή κυβέρνηση έχει σαφή συντηρητικό προσανατολισμό. Άλλωστε, και η Χριστιανοδημοκρατία έδειξε κατά καιρούς μια τάση να εντάξει την προστασία του περιβάλλοντος σε ένα αφήγημα «συντήρησης της υπέροχης φύσης της πατρίδας», βλέποντας ότι είναι ένα ζήτημα που απασχολεί την κοινή γνώμη και ειδικά τη νεολαία. Και όπως προείπαμε οι Πράσινοι της Αυστρίας ποτέ δεν λογίζονταν ως ριζοσπαστικό αριστερό κόμμα. Απλώς τώρα κάνουν το οριστικό βήμα δεξιότερα, έχοντας επίγνωση του κινδύνου να έχουν απώλειες στις τάξεις νεότερων και πιο προοδευτικών ψηφοφόρων. Ένα ρήγμα στις τάξεις τους δεν μπορεί να αποκλείεται τους επόμενους μήνες ή χρόνια.
Από τη μεριά του, ο κυνικός και ματαιόδοξος Κουρτς δεν χρειάστηκε καν να απαντήσει στο ερώτημα πώς από «αυτοκόλλητος» με τους γαλάζιους της ακροδεξιάς του κόμματος των Ελευθέρων μεταλλάχθηκε σε λίγους μήνες σε ευαισθητοποιημένο φίλο του κλίματος. Έτσι κι αλλιώς, η κομματική νομενκλατούρα τον ακολουθεί τυφλά, από την ημέρα που απέδειξε ότι μπορεί να δώσει νέα πνοή σε ένα κόμμα που έμοιαζε παρωχημένο και γέρικο. Η συμφωνία με τους Πράσινους υπερψηφίστηκε με ποσοστά Βόρειας Κορέας.
Το μικρότερο κακό;
Από τη μια πλευρά, όμως, είναι μια κυβέρνηση λιγότερο επικίνδυνη από εκείνη, που κατέρρευσε το περασμένο καλοκαίρι με τους ακροδεξιούς να κρατούν τα κλειδιά σημαντικών υπουργείων, όπως το Εσωτερικών και της Δικαιοσύνης. Από την άλλη, το πείραμα αυτό είναι ανοιχτό σε πολλά ενδεχόμενα. Μπορεί, πιστεύουν ορισμένοι, να αποτελέσει ένα κίνητρο για να δουν πιο ζεστά ένα τέτοιο ενδεχόμενο συνεργασίας και τα αντίστοιχα κόμματα στη γειτονική Γερμανία, όπου το ενδιαφέρον για τις συνήθως ανιαρές αυστριακές πολιτικές εξελίξεις εκτοξεύθηκε ασυνήθιστα τις τελευταίες εβδομάδες. Αλλά μπορεί να αποδειχθεί κάποια στιγμή και ως μια κακόγουστη προσπάθεια «πράσινου ξεπλύματος» (green washing) ενός ακραία νεοφιλελεύθερου πολιτικού, όπως ο Κουρτς. Αυτό μοιάζει πιθανότερο. Οι Πράσινοι σε πολλές χώρες μοιάζουν έτοιμοι να εξαργυρώσουν την εκλογική άνοδο που τους χάρισε η ευαισθητοποίηση για την κλιματική κρίση με μια παντρειά με τον νεοφιλελευθερισμό σωτήρια πιθανώς για τον δεύτερο, στο όνομα της τέχνης του εφικτού. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, αυτό που συμβαίνει στη Βιέννη αποτελεί μια ακόμα απόδειξη για το πόσο ρευστά είναι πλέον τα πολιτικά συστήματα σε μια σειρά από χώρες της Ευρώπης. Δεν είναι τυχαίο ότι για πρώτη φορά αυτές τις ημέρες κάποιοι Χριστιανοδημοκράτες από την Ανατολική Γερμανία έβαλαν στο τραπέζι το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής συνεργασίας και με την Αριστερά. Ίσως το 2020 να είναι τελικά μια χρονιά, που θα σπάσουν κάποια από τα ισχυρότερα ταμπού του 20ου αιώνα.
