Να λοιπόν που ο Αλέξης Τσίπρας υποδέχτηκε την Άνγκελα Μέρκελ στην Αθήνα, σε μια πολύ εγκάρδια συνάντηση –όπως δείχνουν οι φωτογραφίες, οι ομιλίες και οι ανακοινώσεις.
Θα μπορούσε να πει κανείς: ε, και τι έγινε; Η Μέρκελ είναι καγκελάριος της Γερμανίας και η ανταλλαγή επίσημων επισκέψεων είναι συνηθισμένο πράγμα μεταξύ κρατών που συνεργάζονται και μάλιστα τόσο στενά, όπως τα κράτη μέλη της ΕΕ. Άλλωστε δεν πάει πολύς καιρός που η επίσημη Αθήνα είχε υποδεχτεί τον πρόεδρο της Γαλλίας και αυτό δεν σχολιάστηκε αρνητικά, κάθε άλλο, ενώ η επίσκεψη Ερντογάν είχε δεχτεί αρνητικά σχόλια μόνο ως προς την προετοιμασία της.
Η αντιμετώπιση τότε…
Μόνο που, όσο στο Μέγαρο Μαξίμου έδρευαν ο Γιώργος Παπανδρέου και μετά ο Αντώνης Σαμαράς, η Άνγκελα Μέρκελ, είχε χαρακτηριστεί από την αριστερή αντιπολίτευση «ανεπιθύμητο πρόσωπο», σύμβολο της επιβολής της πολιτικής των περικοπών και της αφυδάτωσης της δημοκρατίας στην Ελλάδα, και ο ίδιος ο σημερινός πρωθυπουργός είχε συμμετάσχει σε διαδηλώσεις διαμαρτυρίας για την επίσκεψή της τότε στην Αθήνα. Ο χαρακτηρισμός, μαλιστα, «μερκελιστής» τότε ήταν υβριστικός χαρακτηρισμός – έτσι τον εισέπρατταν και οι τότε κυβερνώντες.
Εκείνη η αντιμετώπιση ήταν σωστή! Υπήρξαν υπερβολές, όπως η ταύτιση της Μέρκελ και της Ομοσπονδιακής Γερμανίας με τους ναζί κατακτητές (ταύτιση που ουσιαστικά εξωράιζε τον ναζισμό), αν και αυτή η ταύτιση δεν έγινε από την Αριστερά (και αν έγινε από αριστερούς, αυτοί μετά έφυγαν από τον ΣΥΡΙΖΑ), ενώ ετούτη η εφημερίδα διαφοροποιήθηκε ρητά από τέτοιες ανοησίες. Όμως, η Γερμανία με την κυβέρνηση Μέρκελ ήταν επισπεύδουσα στις πιέσεις και τους εκβιασμούς εναντίον της Ελλάδας, κι ας συμφωνούσαν οι τότε ελληνικές κυβερνήσεις με το περιεχόμενο των Μνημονίων – εκείνο που ζητούσαν, και δεν τους δινόταν, ήτανε να μπορούν να ελίσσονται ώστε η μνημονιακή πολιτική να έχει τις λιγότερες δυνατές πολιτικές επιπτώσεις. Αυτή η στάση της γερμανικής κυβέρνησης δεν αφορούσε μόνο την Ελλάδα. Η κυβέρνηση Χριστιανοδημοκρατών-Σοσιαλδημοκρατών στο Βερολίνο ήταν ηγέτης και κινητήρια δύναμη του μπλοκ του επιδίωξε και κατάφερε, κυρίως στα χρόνια της κρίσης, να αναδιαμορφώσει την Ευρωπαϊκή Ένωση σύμφωνα με το νεοφιλελεύθερο πρόγραμμα και τις επιδιώξεις των μεγάλων οικονομικών συγκροτημάτων – προπάντων των τραπεζών. Παράλληλα φρόντιζε ώστε να παραμείνει θωρακισμένη η γερμανική οικονομία με τον ιδιαίτερα εκτεταμένο δημόσιο τραπεζικό τομέα (εκτός ελέγχου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας) και την ευνόηση των μεσαίων γερμανικών επιχειρήσεων με έμμεσες επιδοτήσεις (π.χ. με τη διάχυση τεχνολογικής καινοτομίας).
Τι μεσολάβησε
Τι άλλαξε από όλα αυτά; Πρώτον, υπήρξε η μεγάλη τομή του ελληνικού δημοψηφίσματος που έδωσε τη δυνατότητα στην ελληνική κυβέρνηση (ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ-Οικολόγων πια) να επαναδιαπραγματευτεί τον Ιούλιο του ’15 και να πετύχει βελτιώσεις, με σημαντικότερη τη μείωση των δημοσιονομικών πλεονασμάτων. Δυστυχώς, ο ΣΥΡΙΖΑ δεν υπερασπίστηκε όσο έπρεπε και μπορούσε το δημοψήφισμα και τα αποτελέσματά του, τα οποία δεν περιορίζονται στη διαπραγμάτευση του ’15, αλλά επέδρασαν και στις μετέπειτα διαπραγματεύσεις με θετικά αποτελέσματα. Βέβαια, το αποτέλεσμα το ’15 ήταν 0-0, αλλά κι αυτό είναι καλύτερο από όσα είχαν να φέρουν οι προηγούμενες κυβερνήσεις. Η πλευρά των δανειστών (δηλαδή προπάντων η Γερμανία) υποχώρησε από ορισμένα που είχε πετύχει με την κυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου και η ελληνική πλευρά ανέστειλε το δικό της πρόγραμμα, το «πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης» του 2015. Η ίδια η Άνγκελα Μέρκελ φαίνεται ότι τότε κράτησε σχετικά θετική στάση στο ελληνικό ζήτημα και έκαμψε ως έναν βαθμό τις αντιρρήσεις του Βόλφγκανγκ Σόιμπλε. Για να το κρίνει κανείς αυτό πρέπει να έχει υπόψη του τον τρόπο λειτουργίας του γερμανικού κυβερνητικού συστήματος και την ιδιαίτερα ισχυρή θέση που έχει σε αυτό ο υπουγός Οικονομικών που, διαφορετικά από τους άλλους υπουργούς, έχει ουσιαστικά δικαίωμα βέτο σε όλα τα ζητήματα της αρμοδιότητάς του.
Έκτοτε έχει κυλίσει πολύ νερό στον Σπρε που διατρέχει το Βερολίνο – δυστυχώς όχι τόσο, ή όχι ορατό, στον σκεπασμένο Ιλισσό. Σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση οι σοσιαλδημοκράτες, με εξαίρεση την Ισπανία και την Πορτογαλία, έχουν πάρει την κατιούσα, ακριβώς επειδή ακολούθησαν πολιτική απόλυτης υποταγής στη νέα νεοφιλελεύθερη τάξη πραγμάτων. Τα δεξιά κόμματα (του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος) υφίστανται την πίεση της Ακροδεξιάς – στη Γερμανία, την Αυστρία, τις σκανδιναβικές χώρες εξίσου νεοφιλελεύθερης – που απειλεί να τους αφαιρέσει την πολιτική ηγεμονία. Στη Γερμανία αυτή η εξέλιξη είναι ιδιαίτερα εμφανής με την άλλοτε κραταιά σοσιαλδημοκρατία να ανταγωνίζεται τους ακροδεξιούς για την τέταρτη θέση και τους Χριστιανοδημοκράτες να μην μπορούν να ξεπεράσουν το 30%, ενώ η Ακροδεξιά, ιδίως στα ανατολικά κρατίδια, διεκδικεί τη θέση τους ως το συντηρητικό λαϊκό κόμμα.
Αυτή η αλλαγή της πολιτικής κατάστασης είναι η βάση που ευνοεί πρώτα απ’ όλα το «προοδευτικό μέτωπο» Αριστεράς, Σοσιαλδημοκρατών και Πράσινων, που προωθεί η ευρωπαϊκή Αριστερά με κύρια δύναμη τον ΣΥΡΙΖΑ. Ευνοεί όμως και συνεννοήσεις ή μια καλύτερη σχέση με συντηρητικά κόμματα της Ευρώπης, με όσα τουλάχιστον δεν αναζητούν σωτηρία σε έναν ακροδεξιό προσανατολισμό, όπως κάνει η Νέα Δημοκρατία. Έτσι μπορούμε να κατανοήσουμε γιατί ο Αλέξης Τσίπρας, στις δηλώσεις του μαζί με την Άνγκελα Μέρκελ, έκανε τόσο σαφή αναφορά στον ακροδεξιό κίνδυνο που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη. Πρόκειται για την κλασική αριστερή τακτική, δηλαδή να αναζητάς συνεννοήσεις και συμπράξεις, όχι με γνώμονα αυστηρά όρια στο ιδεολογικό επίπεδο, αλλά και με τα δεδομένα της εκάστοτε συγκεκριμένης πολιτικής κατάστασης.
Οι στόχοι της συνάντησης
Από τη μεριά της γερμανίδας καγκελαρίου, εμφανές είναι ότι η Άνγκελα Μέρκελ θέλει να κεφαλαιοποιήσει ως επιτυχία της δικής της πολιτικής την έξοδο της Ελλάδας από το καθεστώς επιτροπείας που είχε επιβληθεί με τη σύμφωνη γνώμη των κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ και της Νέας Δημοκρατίας. Η Άνγκελα Μέρκελ αποχωρεί από την πολιτική ως μια εξαιρετικά πετυχημένη και δημοφιλής καγκελάριος, ακριβώς τη στιγμή που το άστρο της άρχισε να δύει. Επέβαλε στο κόμμα της για πρόεδρο τη δική της υποψήφια και αποστράτευσε τον (ηλικιωμένο πια, είναι αλήθεια) ανταγωνιστή της, τον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, ο οποίος εποφθαλμιούσε τη θέση μεταβατικού καγκελάριου, προβιβάζοντάς τον σε ένα αξίωμα χωρίς πολιτική επιρροή. Στα στοιχεία της υστεροφημίας της θα υπάρχει, τουλάχιστον στους δικούς της κύκλους, ότι «έσωσε την Ελλάδα, την Ιρλανδία, την Πορτογαλία και την Κύπρο», ιδίως όμως την Ελλάδα που ήταν η δυσκολότερη περίπτωση. Και, φυσικά, θέλει να διαδηλώσει την υποστήριξή της στη συμφωνία των Πρεσπών, δηλαδή, από τη μεριά της, στη λύση ενός προβλήματος που παρενοχλούσε τις προσπάθειες για ένταξη του συνόλου των Βαλκανίων «στη Δύση» και ενίσχυε τη θέση της Ρωσίας. Γι’ αυτόν τον λόγο αδιαφορεί για τα ζόρια του ελληνικού «αδελφού κόμματος».
Ο Αλέξης Τσίπρας, από τη δική του μεριά, αποκτά με την επίσκεψη Μέρκελ τη δυνατότητα να δείξει στο εσωτερικό της Ελλάδας, αλλά και έξω, ότι η κυβέρνηση της οποίας ηγείται, και ο ίδιος προσωπικά, δεν είναι πια αποδιοπομπαίος, όπως ήταν τα πρώτα χρόνια, αλλά σεβαστός και ισότιμος συνομιλητής. Η πλευρά των δανειστών, όπως και η ελληνική αντιπολίτευση, θα ισχυρίζεται ότι αυτό έγινε επειδή υποτάχθηκε το καλοκαίρι του 2015. Ο ίδιος, η κυβέρνηση και τα κόμματα που τη στηρίζουν προβάλλουν ότι αυτό συνέβη επειδή διαπραγματεύτηκαν με γνώση των δυνατοτήτων και πολιτεύτηκαν στο εσωτερικό με κοινωνική ευαισθησία ή, όπως το λέει ο ΣΥΡΙΖΑ, με «ταξική μεροληψία», αλλά και με αποτελεσματικότητα. Αυτοί οι εκ διαμέτρου αντίθετοι ισχυρισμοί αντανακλούν το ισόπαλο αποτέλεσμα της διαπραγμάτευσης που ανφέρθηκε πιο πάνω.
Η συμφωνία των Πρεσπών έχει εδώ ιδιαίτερη σημασία για τα κυβερνητικά κόμματα, γιατί συνέβαλε στην απομόνωση της ελληνικής αντιπολίτευσης από τα εξωτερικά της στηρίγματα. Η ευρωπαϊκή προοπτική των Δυτικών Βαλκανίων, αλλά και η θέση της Ελλάδας στην περιοχή είναι τώρα πια κάτι που το εκπροσωπεί η Αριστερά – και να δείτε που στο τέλος θα λεχθεί ότι η λύση του Μακεδονικού οφείλεται στον Κώστα Καραμανλή και την Ντόρα Μπακογιάννη με το «βέτο» του Βουκουρεστίου. Αξίζει να σημειωθεί ότι τον Αλέξη Τσίπρα δεν τον εμπόδισε η ευγένεια προς την καλεσμένη του να επαναφέρει το ζήτημα των γερμανικών οφειλών από την κατοχή – αυτό δεν έχει ιδιαίτερη σημασία για την επίτευξη του σκοπού της καταβολής των οφειλών, διατηρεί όμως το θέμα στην ημερήσια διάταξη των διμερών σχέσεων: η γερμανική πλευρά ξέρει ότι θα το έχει πάντα μπροστά της.
Στη σκιά της απαγόρευσης
Υπάρχει ωστόσο μια σκιά στα γεγονότα της εβδομάδας που πέρασε. Όταν είχε έρθει στην Ελλάδα ο Κλίντον ως πρόεδρος των ΗΠΑ, είχαν ληφθεί βέβαια πολύ αυστηρά μέτρα ασφαλείας. Όμως οι διαδηλώσεις μπορούσαν να φτάσουν μέχρι το Σύνταγμα. Ποιος λόγος ασφαλείας επέβαλε να περικοπεί τώρα το δικαίωμα των ελλήνων πολιτών να διαδηλώνουν ελεύθερα;
Θόδωρος Παρασκευόπουλος
