Του Κωστή Γιούργου
Στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, στη Λατινική Αμερική ο κανόνας ήταν η ανατροπή δημοκρατικά εκλεγμένων φιλολαϊκών κυβερνήσεων με απροκάλυπτα βίαιο και πραξικοπηματικό τρόπο και με την υποστήριξη των μυστικών υπηρεσιών των ΗΠΑ. Ενδεικτικά: η ανατροπή του προέδρου της Γουατεμάλας Χάκομπο Αρμπένζ το 1954, η δολοφονία του προέδρου της Χιλής Σαλβαδόρ Αλιέντε το 1973, η ανατροπή της Ισαβέλ Περόν στην Αργεντινή το 1976. Η αιτιολόγηση: πόλεμος κατά του κομμουνιστικού ολοκληρωτισμού. Ο λόγος: υπεράσπιση του μονοπωλείου ισχύος στο δυτικό ημισφαίριο και παρεμπόδιση της προσέγγισης ακηδεμόνευτων κυβερνήσεων και Σοβιετικής Ένωσης.
Σήμερα η εικόνα δεν είναι η ίδια. Τα άρματα μάχης στους δρόμους και οι βλοσυροί στρατοκράτες στην εξουσία αντικαταστάθηκαν από «πολύχρωμες επαναστάσεις», βελούδινα πραξικοπήματα, όπου οι κυβερνήσεις της απαρέσκειας των ΗΠΑ ανατρέπονται με τη μέθοδο της «ήπιας ισχύος»: οικονομική υπονόμευση, πιστωτική ασφυξία, προπαγανδιστικός καταιγισμός, υποκινούμενες ταραχές. Ίχνη από CIA δεν υπάρχουν. Υπάρχουν ποικιλώνυμες Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ), που παράγουν έργο ως «αυτόκλητοι» και «ιδιοσυντήρητοι» υπερασπιστές της δημοκρατίας. Δεν υπάρχει η Σοβιετική Ένωση. Υπάρχει η Ρωσία.
Στην εκπνοή του Ψυχρού Πολέμου (και της Σοβιετικής Ένωσης), η τακτική της υποστήριξης των ένοπλων αντεπαναστατών Κόντρας στη Νικαράγουα εγκαταλείφθηκε, για να αντικατασταθεί από τη λιγότερο ανυπόμονη μέθοδο του «οικονομικού πνιγμού» της κυβέρνησης των Σαντινίστας και της αφειδούς οικονομικής υποστήριξης διαφόρων ΜΚΟ. Αποτέλεσμα: η «εκλογική καθαίρεση» των Σαντινίστας το 1990. Αλλά η στρατηγική των μη βίαιων «καθεστωτικών αλλαγών» στη Λατινική Αμερική πήρε το προβάδισμα επί προεδρείας Ομπάμα, με την υποστήριξη που πρόσφερε η κα Χίλαρι Κλίντον, τότε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, στη νομιμοφανή πραξικοπηματική εκδίωξη, το 2009, του προέδρου της Ονδούρας, Μανουέλ Θελάγια, που η μετριοπαθής προοδευτική κοινωνική πολιτική του ενοχλούσε την ολιγαρχία και τους ξένους επενδυτές.
Παραλλαγές
Τα πραξικοπήματα «νέου τύπου» εμφανίζουν δύο παραλλαγές. Στην πρώτη, η ηττημένη στις κάλπες δεξιά μειοψηφία επικαλείται νόθευση του εκλογικού αποτελέσματος, υποδαυλίζει ταραχές και καλλιεργεί κλίμα ακυβερνησίας, στο όνομα της υπεράσπισης της δημοκρατίας. Στη δεύτερη, οι δημοκρατικά αποστερημένοι την εξουσία καταφεύγουν σε νομικιστικές ερμηνείες και έωλα συνταγματικά ερείσματα. Και στις δύο παραλλαγές, η κυβέρνηση κατηγορείται για διαφθορά ή/και δικτατορικές τάσεις, με τα εγχώρια συστημικά ΜΜΕ, όλα ελεγχόμενα από την ολιγαρχία και επικουρούμενα από τον αμερικανικό Τύπο, να προβάλλουν συστηματικά και μεθοδευμένα τις κατηγορίες ως αδιαμφισβήτητες αλήθειες, επικαλούμενα προσχηματικά την «υπεράσπιση της δημοκρατίας», της «χρηστής διακυβέρνησης» και των «ανθρωπίνων δικαιωμάτων».
Ενίοτε επιλέγεται ένας συνδυασμός των δύο παραλλαγών. Όπως στην περίπτωση της Βραζιλίας και στην εξελισσόμενη προσπάθεια εκδίωξης της Βίλμα Ρούσεφ, όπου η αντιπολίτευση, αδυνατώντας να απαλλαγεί δημοκρατικά από την εκλεγμένη πρόεδρο της Δημοκρατίας, επιλέγει σκοτεινές δικαστικές και συνταγματικές διαδρομές παράκαμψης της νομιμότητας, με την επικουρία αποστατών από το κυβερνητικό στρατόπεδο. Οι ΗΠΑ αρνούνται ανάμιξή τους σε μεθοδεύσεις αυτού του είδους, αλλά όσες περί του αντιθέτου φωνές μπορούν να ακουστούν κάνουν λόγο για «επιστροφή του αμερικανικού ιμπεριαλισμού στα οικόπεδά του στη Λατινική Αμερική» με τη μορφή της «αναπτυξιακής δράσης» διαφόρων ΜΚΟ, που, με προκάλυμμα την υπέρασπιση της δημοκρατίας, δρουν υπονομευτικά έως και προβοκατόρικα εναντίον προοδευτικών κυβερνήσεων, εναρμονισμένες με την πρόθεση της Ουάσιγκτον να αντικατασταθούν οι προοδευτικές κυβερνήσεις από άλλες της αρεσκείας της, πάντα τηρώντας τα δημοκρατικά προσχήματα.
Στο στόχαστρο η Βενεζουέλα
Τελευταίο κρούσμα, η Βενεζουέλα. Όπου η αντιπολίτευση, που πλειοψηφεί στη Βουλή, κατέθεσε προ δεκαημέρου για συζήτηση στην εθνοσυνέλευση μια συνταγματική τροπολογία. Αν περάσει και αν, στη συνέχεια, επικυρωθεί με δημοψήφισμα, η θητεία του Νικόλας Μαδούρο, διαδόχου του Ούγο Τσάβες στο αξίωμα του προέδρου της Δημοκρατίας, που λήγει κανονικά το 2019, θα διακοπεί πρόωρα και ο τσαβισμός θα αποτελεί δύσπεπτη παρένθεση. Η τροπολογία δεν προβλέπει μόνο μείωση της προεδρικής θητείας στα τέσσερα χρόνια, από τα έξι που είναι σήμερα, αλλά προνοεί για τον εαυτό της και αναδρομική ισχύ. Πράγμα που σημαίνει ότι, αν ψηφιστεί, η χώρα θα οδηγηθεί στη διενέργεια εκλογών πριν από το τέλος του 2016 για την ανάδειξη νέου προέδρου. Ο οποίος, εξασφαλισμένα, δεν θα μπορεί να είναι ο Μαδούρο, διότι, επιπλέον, η τροπολογία απαγορεύει δεύτερη συνεχόμενη επανεκλογή. Αλλά, προς άρση πάσης αμφιβολίας αν πρόκειται ή όχι για «δημοκρατικό» πραξικόπημα, με την ίδια τροπολογία αλλάζει και η μεταβατική διαδικασία «σε περίπτωση που ο πρόεδρος της Δημοκρατίας ανακαλείται, αποπέμπεται ή παραιτείται από το αξίωμά του», ορίζοντας ως αντικατάστατη του, για το μεσοδιάστημα έως τις εκλογές, όχι τον αντιπρόεδρο της Βουλής, όπως ισχύει τώρα, αλλά τον πρόεδρό της – που, όλως συμπτωματικά, συμβαίνει να είναι ο αρχηγός της δεξιάς αντιπολίτευσης. Τέλος, ο στρατηγικός σχεδιασμός απομάκρυνσης του Μαδούρο, εκτός από μαζικές κινητοποιήσεις και διαδηλώσεις με σύνθημα την παραίτηση του αριστερού προέδρου, περιλαμβάνει Βουλή «ειδικού σκοπού», προς αναθεώρηση του Συντάγματος που εισήγαγε το 1999 η κυβέρνηση Τσάβες.
Η ενθάρρυνση αυτής της μεθόδευσης συναρτάται από τη συγκυριακή εναρμόνισή της με τους τακτικούς σχεδιασμούς των ΗΠΑ για την περιοχή. Οι οποίοι σχεδιασμοί συνδυάζουν τις «ήπιες» επεμβάσεις σε αυτό που η Ουάσινγκτον θεωρεί «οικόπεδό της», με διαβεβαιώσεις αγαθών προθέσεων και σεβασμού των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κούβας και των υπόλοιπων χωρών. Ο συνδιασμός υπαγορεύεται, επιπρόσθετα, από την ανησυχία που εμπνέει το ενδιαφέρον της Ρωσίας για την περιοχή. Σύμφωνα με πρόσφατη δήλωση (11/3) ανώτατου στελέχους της αμερικανικής διοίκησης, οι ΗΠΑ έχουν θορυβηθεί από την προσπάθεια της Μόσχας να προσεγγίσει πρώην συμμάχους της στην περιοχή και από την υποτιθέμενη προσπάθειά της «να δυσφημίσει την αξιοπιστία και τη φερεγγυότητά μας στην ίδια μας την περιοχή». Είναι «η πιο ανησυχητική από όλες» τις χώρες που προσπαθούν να ανταγωνιστούν την επιρροή των ΗΠΑ στο δυτικό ημισφαίριο.
•
