Στην ασυγκράτητη προδιάθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην αναζήτηση και επιβολή «ρυθμίσεων» σε κάθε τομέα της οικονομίας, δεν θα μπορούσε να χάσει την ευκαιρία να επανέλθει και πάλι στον κλάδο της ενέργειας, μετά τον χείμαρρο των «ρυθμίσεων» που έχει μετατρέψει για τους παίχτες της «απελευθερωμένης» ενεργειακής αγοράς ένα κοινωνικο αγαθό σε αποδοτικότατο εμπόρευμα.
Την ευκαιρία προσφέρει η εισβολή της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΝΤ) που εκτελωνίζει, αδιάκοπα, νέους τεχνολογικούς διάδρομους κερδών, όπου ο κοινωνικός έλεγχος των βασικών αγαθών υποκαθίσταται από την αδιαφάνεια που προηγείται και έπεται κάθε προσπάθειας «βελτιστοποίησης» και «αποτελεσματικότητας» των λειτουργειών της απελευθερωμένης αγοράς.
Μετά τις πολλές τεχνολογικές και βιομηχανικές υποχωρήσεις/υποβαθμίσεις, στα πλαίσια του παγκοσμίου ανταγωνισμού, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει μια στρατηγική για την επίτευξη τεχνολογικής κυριαρχίας στον ενεργειακο τομέα, μέσω της διαχείρισης τεράστιων ποσοτήτων δεδομένων και χρήσης προηγμένων αλγορίθμων για τη βελτιστοποίηση της λειτουργίας του συστήματος, επιδιώκοντας να καταστήσει την ψηφιοποίηση έναν από τους πυλώνες της ενεργειακής μετάβασης.
Με τη δημοσίευση του νέου «Strategic Roadmap for Digitalization and AI in the Energy Sector»[1], που παρουσιάστηκε στις 3 Ιουνίου, οι Βρυξέλλες ανακοίνωσαν ένα σχέδιο που συνδέει, ολοένα στενότερα, την ενέργεια, την τεχνητή νοημοσύνη, τα ηλεκτρικά δίκτυα και τις ψηφιακές υποδομές.
Ο οδικός χάρτης έρχεται σε μια περίοδο όπου η ανάπτυξη των κέντρων δεδομένων (data centers), του cloud και των εφαρμογών ΤΝ αυξάνει με ταχείς ρυθμούς τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας.
Ψηφιοποίηση: το ενεργειακό σύστημα
Η Επιτροπή αποδίδει κεντρικό ρόλο για τη συγκράτηση του ενεργειακού κόστους στην ψηφιοποίηση. Μέσω έξυπνων μετρητών, συστημάτων διαχείρισης κατανάλωσης και μηχανισμών απόκρισης στη ζήτηση, οι καταναλωτές θα μπορούσαν να μετακινήσουν μέρος της ζήτησης σε πιο «συμφέρουσες» ώρες, συμβάλλοντας, ταυτόχρονα, στη σταθερότητα του δικτύου.
Η Επιτροπή εκτιμά ότι η ευελιξία της ζήτησης, από την αποτελεσματικότερη διαχείριση των ενεργειακών εγκαταστάσεων, θα μπορούσε να εξοικονομήσει, έως το 2035, 71 δισ. ευρώ ετησίως.
Για την Επιτροπή τα ψηφιοποιημένα δίκτυα θα επιτρέψουν την ενσωμάτωση αυξανόμενων ποσοστών ανανεώσιμης ενέργειας (ΑΠΕ), βελτιώνοντας την αποδοτικότητα του ηλεκτρικού συστήματος σε πραγματικό χρόνο, τη διαχείριση των συμφορήσεων και την αξιοποίηση της κατανεμημένης ευελιξίας.
Αναπόφευκτη, εδώ, η υπενθύμιση ότι ένα αντίστοιχο «ρυθμιστικό» σχέδιο απο-εθνικοποίησης και ιδιωτικοποίησης της ενεργειακής αγοράς, προς «όφελος» του ανταγωνισμού (μείωση των τιμών), έφερε τα αντίθετα αποτελέσματα, επιβαρύνοντας, αποκλειστικά, τους ακατανάλωτες (καρτέλ ενέργειας)…
Τα «data centers»
Η άλλη όψη του νομίσματος είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη απαιτεί τεράστιες υπολογιστικές ικανότητες και, συνεπώς, αυξανόμενη διαθεσιμότητα ενέργειας.
H εγκατεστημένη ισχύς των ευρωπαϊκών κέντρων δεδομένων εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από, περίπου, 12 GW το 2025 σε, περίπου, 28 GW το 2030 (σήμερα τα μεγέθη αυτά αντιστοιχούν στο 2,5% της κατανάλωσης, με αυξητική τάση).
Για να αποφευχθεί το ενδεχόμενο αυτή η επέκταση να προκαλέσει συμφόρηση στα δίκτυα, αυξήσεις τιμών ή επιβράδυνση της ενεργειακής μετάβασης, οι Βρυξέλλες προτείνουν μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ αναπτυξιακών φορέων, ενεργειακών διαχειριστών και δημόσιων αρχών, μέσω της δημιουργίας ενός ευρωπαϊκού προγράμματος για τη βιώσιμη σύνδεση των κέντρων δεδομένων με τα ηλεκτρικά δίκτυα, την προώθηση της χρήσης συμβάσεων αγοράς ανανεώσιμης ενέργειας (PPA), την ενθάρρυνση της ευελιξίας της ζήτησης και την αξιοποίηση της ανάκτησης της απορριπτόμενης θερμότητας.
Έξυπνα δίκτυα, έξυπνοι μετρητές και ΤΝ για τα δίκτυα
Τα έξυπνα δίκτυα (smart grids) αποτελούν δομικό στοιχείο, ενσωμάτωσης των ανανεώσιμων πηγών στο δίκτυο. Πολλά κράτη μέλη έχουν ήδη πετύχει διάδοση έξυπνων μετρητών άνω του 90%, με την Επιτροπή να προαναγγέλλει νομοθετική πρόταση για την επιτάχυνση της διάδοσης τους .
Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται επίσης στην τεχνητή νοημοσύνη και στην διαχείριση των ηλεκτρικών δικτύων. Στόχος είναι η υποστήριξη δημιουργίας μοντέλων ΤΝ που αναπτύσσονται και «εκπαιδεύονται» στην Ευρώπη, με βάση τα ευρωπαϊκά δεδομένα για λειτουργίες όπως, η πρόβλεψη της ζήτησης, ο εντοπισμός βλαβών, η διαχείριση συμφορήσεων κλπ.
Ευρωπαϊκή αγορά ενεργειακών δεδομένων
Σύμφωνα με την Επιτροπή, το ισχύον ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο εξακολουθεί να παρουσιάζει έντονες εθνικές διαφοροποιήσεις στην ανταλλαγή δεδομένων, οι οποίες παρεμποδίζουν την ανάπτυξη ενοποιημένων ψηφιακών ενεργειακών υπηρεσιών και την «εκπαίδευση» μοντέλων ΤΝ.
Στόχος είναι επομένως η δημιουργία ενός δια-λειτουργικού ευρωπαϊκού συστήματος για τη διασυνοριακή ανταλλαγή ενεργειακών δεδομένων, διευκολύνοντας υπηρεσίες όπως η έξυπνη και αμφίδρομη φόρτιση ηλεκτρικών οχημάτων, η διασφάλιση της ευελιξίας στην κατανάλωση.
Το σχέδιο περιλαμβάνει ένα κεφάλαιο αφιερωμένο στην κυβερνοασφάλεια, εντοπίζοντας στα ηλεκτρικά δίκτυα, στις εγκαταστάσεις ανανεώσιμων πηγών και στις συνδεδεμένες συσκευές νέα πιθανά σημεία ευπάθειας.
Ευρωπαϊκή «τεχνολογική κυριαρχία»
Το σχέδιο αποτελεί μέρος του πακέτου για την ευρωπαϊκή τεχνολογική κυριαρχία, μαζί με τα προγράμματα:
- Chips Act 2.0[2] (τεχνολογίες ημιαγωγών για εφαρμογές ΤΝ). Η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τρίτες χώρες για την παραγωγή και τον σχεδιασμό μικροκυκλωμάτων, ενώ προβλέπεται ότι τα εξαρτήματα που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη θα οδηγήσουν τη μελλοντική ανάπτυξη και θα αντιπροσωπεύουν πάνω από το 70% της αγοράς ημιαγωγών έως το 2030
- Cloud and AI Development Act[3] (data centers). Στόχος ο τριπλασιασμός της χωρητικότητας των κέντρων δεδομένων στην Ευρώπη μέσα στα επόμενα πέντε έως επτά χρόνια, στηρίζοντας την έρευνα και την καινοτομία και εξισορροπώντας τις φιλοδοξίες στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης με τις κλιματικές δεσμεύσεις. Θα απλοποιήσει τις προϋποθέσεις για την κατασκευή κέντρων δεδομένων στην ΕΕ, εισάγοντας ένα ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την αξιολόγηση της κυριαρχίας στον τομέα του cloud και της ΤΝ.
- Οpen Source Strategy[4](στρατηγική ανοικτού κώδικα). Στην Ευρώπη υπάρχουν πάνω από τρία εκατομμύρια συνεισφέροντες (contributors), οι οποίοι δημιουργούν «ψηφιακές λύσεις φτιαγμένες στην Ευρώπη, για την Ευρώπη, με βάση τις ευρωπαϊκές αρχές και αξίες». Η ιδέα είναι να διευρυνθούν οι εναλλακτικές σε τομείς που έχουν πλέον καταστεί προτεραιότητα, όπως το cloud, η τεχνητή νοημοσύνη, η κυβερνοασφάλεια και οι ημιαγωγοί. Η στρατηγική θα προωθήσει μεγαλύτερη χρήση του ανοικτού κώδικα στη Δημόσια Διοίκηση, μέσω κατευθυντήριων γραμμών για τις δημόσιες συμβάσεις και διαγωνισμούς.
Οι αντιδράσεις
Η δημοσίευση του Στρατηγικού Οδικού Χάρτη έγινε δεκτή θετικά από τη SolarPower Europe, βασικό φορεα της ευρωπαϊκής φωτοβολταϊκής αλυσίδας αξίας: «…Παρέχει ένα σημαντικό πλαίσιο για να διασφαλιστεί ότι η ψηφιακή καινοτομία αποφέρει απτά οφέλη στους καταναλωτές, στις επιχειρήσεις και σε ολόκληρο το ενεργειακό σύστημα», αναφέρεται σε σχετική ανακοίνωση.
Ωστόσο, η επιτυχία του σχεδίου, σύμφωνα με τη SolarPower Europe, «θα εξαρτηθεί πλέον από την ικανότητα μετατροπής της φιλοδοξίας σε εφαρμογή, ιδίως με την επιτάχυνση της ανάπτυξης των έξυπνων δικτύων και των έξυπνων μετρητών και με την βελτίωση του δια-τομεακού συντονισμού».
Αναμενομένη ήταν και η αντίστοιχη θετική υποδοχή εκ μέρους της Eurelectric, επαγγελματικού φορέα της ευρωπαϊκής ηλεκτρικής βιομηχανίας, που παρουσίασε στο Power Summit του Ελσίνκι, την πρωτοβουλία «Twin Transition Commitments», με σκοπό τον συντονισμό όλων εκπροσώπων των ψηφιακών και ηλεκτρικών κλάδων για την κοινή αξιόλογη των τάσεων και την ενίσχυση της συνεργασίας, προκειμένου να διασφαλιστεί η βιώσιμη εφαρμογή της ΤΝ.
Η ταχεία διάδοση της ΤΝ μετασχηματίζει τόσο τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας όσο και τη λειτουργία του ηλεκτρικού συστήματος.
Από τη μία πλευρά, προϋποθέτει σημαντική αύξηση στη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας, με τα κέντρα δεδομένων να εκτιμάται ότι θα αντιπροσωπεύουν έως το 2030 το 28% της αύξησης στη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ, αναδεικνύοντας την ανάγκη ευθυγράμμισης της επέκτασης των υποδομών για την ΤΝ με την ετοιμότητα του ηλεκτρικού συστήματος.
Από την άλλη πλευρά, η τεχνητή νοημοσύνη καθίσταται βασικό εργαλείο για τη διαχείριση της αυξανόμενης πολυπλοκότητας του δικτύου.
Κατά την Επιτροπή το σχέδιο στοχεύει να συλλέξει και επεξεργαστεί στοιχεία της ενεργειακής κατανάλωσης, της λειτουργίας των υποδομών (δίκτυα μεταφοράς) των χωρών μελών, προκειμένου να τα ενσωματώσει σε μια ολοκληρωμένη μελέτη που θα δημοσιευθεί το επόμενο έτος και θα παρέχει συστάσεις για τη υποστήριξη της βιώσιμης επέκτασης της ΤΝ και των κέντρων δεδομένων στην Ευρώπη.
Η κατοχύρωση της ενεργούς συμμετοχής των κοινωνικών φορέων και των εργαζόμενων του χώρου, τόσο στον σχεδιασμό όσο και στην εφαρμογή πολιτικών και μέτρων που αφορούν σε βασικά κοινωνικά αγαθά, όπως η ενέργεια, ιδιαίτερα σε περιόδους καθοριστικών τεχνολογικών εξελίξεων (Τεχνητή Νοημοσύνη), είναι η ελάχιστη προϋπόθεση εγγύησης προκειμένου να αποφευχθεί η «ψηφιοποίηση» και των κοινωνικών αναγκών, σε καθεστώς ταξικής κανονικοποίησης.
Φωτογραφία: Igor Omilaev / Unsplash
Σημειώσεις:
1. https://energy.ec.europa.eu/publications/strategic-roadmap-digitalisation-and-ai-energy-sector_en
2. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/chips-act-2
3. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/cloud-and-ai-development-act
4. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/open-source-strategy
