Ο τρόπος που εκλαμβάνει ο άνθρωπος τον εαυτό του είναι μια νοητική κατασκευή, με πολλές πραγματικότητες και απολύτως προσωπική. Τις περισσότερες φορές πρόκειται για την προβολή ενός αυτάρεσκου μοντέλου το οποίο εγγίζει την ηθική τελειότητα, θεωρείται δε πως, αφ’ υψηλού, μπορεί να κρίνει και να επιβάλλει τιμωρίες.
Εκείνο όμως από το οποίο ο άνθρωπος, κάθε φορά και με στρατηγική μεροληψία, αποστρέφει τα όμματα, είναι η κοινή του ρίζα: εκείνη η κοινώς παραδεκτή από την εποχή του Σοφοκλή, που τον καθιστά το κατεξοχήν θηρίο: «Πολλὰ τα δεινὰ κουδὲν ανθρώπου δεινότερον πέλει».
Κι επειδή, όντως, το χειρότερο, όπως και το πλέον θαυμαστό, ον επί της γης είναι ο άνθρωπος και η βαρβαρότητα της ανθρώπινης φύσης κοινή, να φτάνει στο έσχατο της κακότητας δεν αποτελεί ιστορική ούτε ανθρωπολογική υπέρβαση. Απαντάται συχνά, ιδίως στην καθημερινή ζωή.
Να σκοτώνει μια μάνα τα παιδιά της, απώτατο όριο γενικευμένης έκπτωσης, είναι από τα όντως αδιανόητα. Στην κρατούσα ηθική, όμως, θεωρείται απολύτως ατομικό χαρακτηριστικό, και όχι κοινό ιδιοσυστατικό. Διότι το κοινωνικό ιδεώδες του καπιταλισμού δεν ανέχεται αρνητικές παρεκκλίσεις, όχι βεβαίως επειδή περιφρουρεί κάποια ηθική περιωπής αλλά επειδή σε κάθε παρέκκλιση ο άνθρωπος αναγκάζεται να δει τον εαυτό του. Να κοιταχτεί στον καθρέφτη και να αντικρύσει τον ανθρωπότυπο που θα καταντούσε, αν οι συνθήκες της ζωής του το επέβαλλαν. Διότι στα παιχνίδια που παίζει το ανθρώπινο μυαλό κυριαρχεί η τάση η κτηνώδης πλευρά να θεωρείται χαρακτηριστικό που αφορά τον γείτονα. Και λησμονείται πως τούτο, αναπόδραστα, επιβάλλεται από τις συνθήκες του βίου. Εκείνες που προορίζει η οργανωμένη πολιτεία για κάθε κοινωνική τάξη χωριστά. Κι εκείνες που θα έπρεπε να καταγγέλλονται, καθημερινά και δυναμικά, από το κοινωνικό σώμα.
Στην περίπτωση της παιδοκτονίας στην Κρήτη, όταν δυο καταφανώς περιθωριακοί και πιθανώς τοξικοεξαρτημένοι άνθρωποι έχουν την αποκλειστική φροντίδα ενός παιδιού, άκριτα αλλά και αναντίρρητα, μπροστά στα μάτια της κοινωνίας, η εκ των υστέρων κατακραυγή, όταν τα πράγματα φτάσουν στο απώτατο σημείο, συνιστά δείγμα ενοχής.
Σε κοινωνίες όπου ο ατομισμός θεωρείται αυταξία και τα ατομικά δικαιώματα καταργούν τα συλλογικά, οι δε ολιγότερο δυνατοί και εκ καταγωγής αποκλεισμένοι, εξαναγκάζονται να διαβιούν στο περιθώριο με όλα τα συμπαρομαρτούντα της φτώχειας, μετατρέπονται σ’ εκείνο που ο Μαρξ αποκαλεί «λούμπεν προλεταριάτο». Αυτό το υποπρολεταριάτο, ή κουρελοπρολεταριάτο -από τη μετάφραση του όρου λούμπεν που σημαίνει κουρέλι-, είναι το τμήμα της εργατικής τάξης που, ανθρωπολογικά, αλλοτριώθηκε μεταβαλλόμενο σε ανθρωπολογικό υποπροϊόν. Εντός του κοινωνικού σώματος, παίρνει τη θέση αποδιοπομπαίου τράγου. Ο οποίος αντιπαρατίθεται για να ενδυναμώσει το κυρίαρχο μοντέλο μιας «φυσιολογικότητας» απολύτως συστημικής, η οποίας δείχνει με το δάχτυλο τον λάθος εχθρό, εντείνοντας τη θηριωδία: το φρικώδες της θανάτωσης του 3χρονου, απαντήθηκε με το φρικώδες της, τρόπον τινά, απόπειρα λιντσαρίσματος της μητέρας – φόνισσας από το συγκεντρωμένο πλήθος έξω το αστυνομικό τμήμα.
«Η αστυνομία θα αγρυπνά, ώστε (ο εργάτης) να πεθάνει της πείνας μ’ ένα τρόπο ήσυχο, καθόλου προσβλητικό για την αστική τάξη»: στο άνω παράδειγμα, η υποκριτική ηθική της αστικής τάξης αντέδρασε στο θανατικό αποσείοντας την ευθύνη, και την ντροπή, από τους ώμους της. Το θηρίο, όμως, που γεννιέται κάθε φορά όταν η σκληρότητα της περιθωριοποίησης των αδυνάμων επιστρέφεται στο πολλαπλάσιο, είναι απότοκο εκείνων που τώρα, κατόπιν εορτής, δακρυρροούν.
Κι όποιος και όποια δεν θέλουν να μιλούν για τις συνθήκες της τερατογέννησης, ας μην ολοφύρονται για τις πράξεις των τεράτων. Διότι η ανθρώπινη χειραφέτηση από την κτηνώδη πλευρά του είδους θα έρθει μοναχά ως αποτέλεσμα μιας συνολικής, κοινωνικής μάχης. Όχι προφανώς ηθικοπλαστικής, ούτε εναντίον εκείνων που η τελεολογία του βίου τους δεν αφήνει άλλα περιθώρια από την αποκτήνωσή τους.
