Η κοινωνιολόγος Άριελ Σάλεχ από την Αυστραλία, θεωρητικός του οικοφεμινισμού, δημοσίευσε στις 25 Αυγούστου στο ιστολόγιο του δικτύου transform! Europe ένα άρθρο με τίτλο Η Ανδρόκαινος: Να επανεξετάσουμε τις αιτίες της πλανητικής κρίσης, αποσπάσματα του οποίου δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα Η Εποχή της 31ης Οκτωβρίου 2026, σε μετάφραση του Χάρη Γολέμη.
Στο εξαιρετικού ενδιαφέροντος αυτό άρθρο, αναζητώντας τη διέξοδο στη σημερινή πολυδιάστατη πλανητική κρίση, γράφει: «Αξιοσημείωτες πρωτοβουλίες για την προστασία της βιοπολιτισμικής πολυμορφίας συναντάμε στους Ζαπατίστας του Μεξικού, στις κοινότητες αυτοκυβέρνησης και αυτονομίας swaraj της Ινδίας, στο αφρικανικό δίκτυο WoMin, στις γυναίκες της Ροζάβα στη Συρία, στους υποστηρικτές της οικολογικής προσέγγισης που επιδιώκει την οργάνωση της κοινωνικής ζωής με βάση τα τοπικά οικοσυστήματα στις ΗΠΑ, και στους πολιτισμούς των Αβορίγινων της Αυστραλίας, που είναι βαθιά συνδεδεμένοι με τον τόπο τους».
Διαβάζοντάς το αναρωτήθηκα: «Γιατί περιλαμβάνει το κίνημα των Ζαπατίστας στις «πρωτοβουλίες για την προστασία της βιοπολιτισμικής πολυμορφίας»; Την απάντηση αναζήτησα σε άρθρο μου που δημοσιεύτηκε πριν από χρόνια στην εφημερίδα της Σάμου Χαραυγή. Με αυτήν την αφορμήτο αναδημοσιεύω. Ένας ακόμη λόγος γι’ αυτήν την αναδημοσίευση είναι οι πρόσφατες, θετικές και αρνητικές, εξελίξεις στη Λατινική Αμερική.
Τρία βιβλία για το κίνημα των Ζαπατίστας
Το κίνημα των Ζαπατίστας του Μεξικού το γνώρισα, κυρίως, διαβάζοντας τρία βιβλία που εκδόθηκαν τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας: τοEZLN – η φωτιά και ο λόγος της Γκλόρια Μουνιός Ραμίρες (ΕκδόσειςΚουκίδα), το Μάρκος – Η επανάσταση με τους καθρέφτες του Μανουέλ Βάθκεθ Μονταλμπάν (Εκδόσεις Καστανιώτη), και το Ανήσυχοι νεκροί (κι ό,τι λείπει, λείπει) των Υποδιοικητή Μάρκος και Πάκο Ιγνάσιο Τάϊμπο ΙΙ (Εκδόσεις Άγρα και Κέδρος).
Το κίνημα των Ζαπατίστας, λοιπόν, ξεκίνησε τη δράση του πριν από τρεις περίπου δεκαετίες όταν, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, μια ομάδα φοιτητών του Πανεπιστημίου του Μεξικού εγκαταστάθηκε στην περιοχή Τσιάπας του Νοτιο-Ανατολικού Μεξικού, περιοχή της ζούγκλας Λακαντόνα, σχηματίζοντας τον πρώτο πυρήνα του «Απελευθερωτικού Ζαπατίστικου Στρατού» (EZLN).
Σημειώστε ότι το όνομά τους το πήραν από τον Ζαπάτα, λαϊκό ηγέτη της επανάστασης του Μεξικού του 1910-1920, και ο ηγέτης του ονομάζεται «Υποδιοικητής» γιατί «Διοικητή» του κινήματός τους θεωρούν τον Τσε Γκεβάρα.
Τα επόμενα δέκα χρόνια δούλεψαν συστηματικά ανάμεσα στους ιθαγενείς κατοίκους της περιοχής και δημιούργησαν 1.111 «βάσεις στήριξης» του κινήματός τους. Τόσα είναι τα χωριά της περιοχής. Πήραν, δηλαδή, με το μέρος τους και οργάνωσαν όλους τους κατοίκους της.
Τον Ιανουάριο του 1994, πραγματοποίησαν την ένοπλη εξέγερση που απελευθέρωσε την περιοχή, κήρυξε την αυτονομία της, και οργάνωσε την οικονομία και την κοινωνική ζωή της σε βάση αυτοδιαχείρισης από τους ίδιους τους ιθαγενείς, με το θεσμό των «Συμβουλίων Καλής Διακυβέρνησης».
Τα επόμενα δέκα χρόνια είναι χρόνια ένοπλου αγώνα για την υπεράσπιση της απελευθερωμένης περιοχής από τις επιθέσεις του στρατού και των ένοπλων παρακρατικών ομάδων, και, ταυτόχρονα, ανάπτυξης –σε όλη την έκταση του Μεξικού, αλλά και στις γειτονικές χώρες της Λατινικής Αμερικής και σε όλον τον κόσμο, με την αποτελεσματική αξιοποίηση της ηλεκτρονικής επικοινωνίας μέσω του διαδικτύου– ενός μαζικού-ειρηνικού αγώνα υποστήριξης του κινήματός τους.
Το αποτέλεσμα αυτού του πολύμορφου αγώνα, ήταν η επίσημη αναγνώριση και η κατοχύρωση της αυτονομίας της απελευθερωμένης περιοχής που, στα επόμενα πέντε χρόνια αναπτύσσεται πλέον ειρηνικά, επεκτείνοντας τους θεσμούς αυτοδιαχείρισης που εφαρμόζουν οι ίδιοι οι ιθαγενείς.
Τα τελευταία χρόνια το κίνημα των Ζαπατίστας, εκτός από το ότι ελέγχει μία περιοχή πέντε επαρχιών της ενδοχώρας, υποστηρίζεται από το 30% περίπου των πολιτών του Μεξικού.
Πολλοί προτείνουν να μετατραπεί σε κοινοβουλευτικό κόμμα και να πάρει μέρος στις εκλογές. Οι Ζαπατίστας τους απαντούν αντιπροτείνοντας μια «άλλη πολιτική».
Στην «Έκτη Διακήρυξη της ζούγκλας της Λακαντόνα» γράφουν:
«Αυτό που λείπει, λείπει…»
Που σημαίνει ότι δεν είναι διατεθειμένοι να συμπληρώσουν το κενό μιας αριστερής κοινοβουλευτικής αντιπολίτευσης που θα επιχειρεί να διαχειρίζεται την οργή των «αποκάτω» μετατρέποντάς τη σε ψήφους και δύναμη διαπραγματευτική σε σχέση με την εξουσία… Στη θέση αυτού που λείπει, οι καταπιεσμένοι και αγνοημένοι χρειάζεται να φτιάξουν το δικό τους κόσμο, που τον πλάθουν καθημερινά μικρές και μεγάλες αντιστάσεις, μικροί και μεγάλοι αγώνες…
Για τον δικό τους ρόλο, συμπληρώνουν: «Θα πάμε να ακούσουμε και να μιλήσουμε άμεσα, χωρίς μεσάζοντες και διαμεσολαβήσεις, με τους απλούς και ταπεινούς ανθρώπους του μεξικάνικου λαού… Με αλληλοσεβασμό θα ανταλλάξουμε εμπειρίες, ιστορίες, ιδέες, όνειρα».
Θα συμφωνήσω μαζί σας στο ότι υπάρχουν μεγάλες διαφορές στις κοινωνικές συνθήκες του Μεξικού και της Ελλάδας. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν θα είναι χρήσιμο για μας το να σκεφτούμε πάνω σ’ αυτά που έκαναν, σ’ αυτά που κάνουν και σε αυτά που προτείνουν.
Στις καθημερινές μικρές και μεγάλες αντιστάσεις, στους μικρούς και μεγάλους αγώνες, εύχομαι και ελπίζω ότι θα έχουμε… καλή αντάμωση.
Φώτο: All Creative Commons
