Φωτογραφία: Matti Karstedt / Pexels
Μπορεί το «ειρηνοποιό» προφίλ του Ντόναλντ Τραμπ να υφίσταται μόνο στα ρεπορτάζ της FOX και τα υπαγορευμένα από τον Λευκό Οίκο δημοσιεύματα, η πασιφανής, όμως, στόχευση του αμερικανού προέδρου να μετατρέψει την εξωτερική πολιτική μιας υπερδύναμης σε μεγάλο παζάρι επιχειρηματικών deals για πολύ λίγους έχει οδηγήσει σε πολύ επικίνδυνες ατραπούς.
Το ειδύλλιο Τραμπ – Πούτιν που άνθισε υπό τη σκέπη συνεκμετάλλευσης φυσικών πόρων, αερίου και ευγενών μετάλλων στην αρκτική ζώνη και τα ουκρανικά εδάφη δεν προχώρησε και ο συνεταιρισμός διαλύθηκε νωρίς. Η ατίμωση του Βολοντιμίρ Ζελένσκι σε ζωντανή μετάδοση από το Οβάλ Γραφείο, προκειμένου να εκχωρηθούν τα δικαιώματα εκμετάλλευσης των ουκρανικών κοιτασμάτων στις αμερικανικές εταιρείες, δεν στέφθηκε με πλήρη θρίαμβο, έδωσε όμως κάτι. Περισσότερα έδωσε ο εκβιασμός δια των δασμών και η πίεση μέσω του ΝΑΤΟ στους Ευρωπαίους να αγοράσουν πολύ περισσότερα οπλικά συστήματα από την αμερικανική βιομηχανία ώστε να αντιμετωπίσουν οι ίδιοι την –όποια– ρωσική απειλή και την ανάγκη στρατιωτικής στήριξης της Ουκρανίας.
Τίγρεις, γεράκια και κινεζικοί δράκοι
Με αυτά στα χέρια και τις παράλληλες κινήσεις λεονταρισμού του Βλαντίμιρ Πούτιν που ξεκινούν από εντατικοποίηση των επιθέσεων στα ουκρανικά εδάφη, περνούν στη σύμπηξη μετώπων και ισχυροποίηση δεσμών, όχι μόνο στα πλαίσια των BRICS, αλλά και με τους αντιπάλους των ΗΠΑ (παλιούς και νέους) και με «δυσαρεστημένους» πρώην φίλους της Ουάσιγκτον και καταλήγουν στην …Intervision (που βγάζει τη γλώσσα της στο ρωσικό πολιτιστικό εμπάργκο που έχει υιοθετήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση), ο Ντόναλντ Τραμπ επανεμφανίζεται ως νονός του «ελεύθερου δυτικού κόσμου» στον ιδιότυπο αυτό διπολισμό –καθόλου ιδεολογικού και εντελώς οικονομικού ενδιαφέροντος– και ευαγγελίζεται ως εφικτή την ουκρανική νίκη στα πολεμικά μέτωπα. Δια της προσφιλούς του σχηματικής αντίληψης, αντιμετωπίζει την όντως σοβαρά τραυματισμένη ρωσική οικονομία (γεγονός που κατά τους αναλυτές οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις χρονίζουσες πολεμικές επιχειρήσεις) σαν ετοιμοθάνατο γίγαντα, επί του οποίου ο ίδιος μπορεί να θριαμβεύσει.
Οι πολλαπλών απευθύνσεων επαφές και ομιλίες των πολιτικών ηγετών στα πλαίσια της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, παρόλο που δεν είχαν αυτό το μέτωπο ως βασικό τους θέμα, έφεραν νέα ύλη στο τραπέζι. Οι πτήσεις drones στον εναέριο χώρο πρώτα της Πολωνίας και της Ρουμανίας και κατόπιν άλλων χωρών της Βαλτικής ανέβασε κι άλλο το θερμόμετρο της αντιπαράθεσης. Επίσημες, αλλά και «μυστικές», διαβουλεύσεις μεταξύ υψηλόβαθμων αντιπροσωπειών κρατών–μελών του ΝΑΤΟ, δηλώσεις που προειδοποιούν για δυναμικές απαντήσεις σε περίπτωση παραβιάσεων του εναέριου χώρου τους (Βρετανία, Φινλανδία, κ.ά) προστίθενται στις πιέσεις που ήδη ασκούνται στο Μάρκο Ρούμπιο για ευθεία δέσμευση των ΗΠΑ σε ευρύτερου φάσματος εμπλοκή, τη στιγμή που ο Τραμπ «αποσύρει» το ενδιαφέρον του. Έχοντας σχεδόν εξασφαλίσει πως οι NΑΤΟικοί εταίροι δεν θα διανοηθούν να προμηθευτούν –ούτε μέσω τριγωνικών διαδρομών– ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο, επιδιώκει την απόλυτη ενεργειακή υποταγή, σε αντάλλαγμα προστατευτικών κινήσεων που θα έφερναν κάτι παραπάνω από το ανέξοδο cheerleading υπέρ των πολεμικών αρετών του Ζελένσκι, το οποίο ακόμα και οι Ουκρανοί αντιμετώπισαν με ιδιαίτερο σκεπτικισμό.
«Επειδή οι διεθνείς θεσμοί είναι πολύ αδύναμοι, αυτή η τρέλα συνεχίζεται», είπε ο ουκρανός πρόεδρος στη δική του ομιλία στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ. «Ακόμα και το να είσαι μέλος της μακροχρόνιας στρατιωτικής συμμαχίας δεν σημαίνει αυτόματα ότι είσαι ασφαλής». Με εμφανώς μεγαλύτερη διαπραγματευτική εμπειρία από αυτήν που είχε επιδείξει στα πρώτα στάδια του πολέμου, ο Ζελένσκι δεν αρκείται στο μόνιμο αίτημα σοβαρής βοηθητικής παρέμβασης των ΗΠΑ και των Ευρωπαίων, αλλά εμπλέκει πλέον και την Κίνα, της οποίας η γραμμή είναι να τηρεί στάση αναμονής, αλλά να μην αρνείται να δείξει ενδιαφέρον (ή και πολύ περισσότερα) όπου την καλούν. Δεν προτρέχει αλλά ανταποκρίνεται, έχοντας την αντίληψη (και την πολυτέλεια, όταν πρόκειται για άλλες ηπείρους) των προσεκτικών κινήσεων. Και μόνο η ιδέα πως ο κινέζικος παράγοντας μπορεί να προστεθεί σε αυτό το ήδη δυσεπίλυτο ζήτημα, πιθανότατα να κάνει τον Τραμπ περισσότερο κινητικό.
Ένας πόλεμος hi- tech
Από την πλευρά της, η Ρωσία επιλέγει να αντισταθμίσει την οικονομική αιμορραγία που προκαλεί η συντήρηση των πολεμικών μετώπων, με τη χρήση νέων τεχνολογιών, τόσο στις επιθέσεις της στα ουκρανικά μέτωπα, όσο και ως «υπενθύμιση» της δυναμικής της προς τους γείτονες της, δηλαδή το ΝΑΤΟ και εν τέλει τον αμερικανό πρόεδρο. Εννοείται πως δεν εγκαταλείπει και το όπλο της άμεσης άσκησης πολιτικής πίεσης και επιρροής στις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες, τις οποίες επιδιώκει να μετατρέψει –αν μη τι άλλο– σε αμυντικά αναχώματα. Η περίπτωση της Μολδαβίας που βρίσκεται μπροστά σε γενικές εκλογές είναι χαρακτηριστική αυτής της ιστορικά δοκιμασμένης συνταγής.
Ας μην ξεχνάμε εξάλλου ότι η Ρωσία προς το παρόν εξακολουθεί να ελέγχει περίπου το 19% των εδαφών της Ουκρανίας. Παρά τις δυσκολίες να προελάσει σε νέες περιοχές και να διασφαλίσει τον πλήρη και παγωμένο έλεγχο όσων ήδη κατέχει, ο ρωσικός στρατός εξακολουθεί να υπερτερεί του ουκρανικού. Μια τίγρης που βρυχάται δεν μπορεί να είναι χάρτινη. Η αποκάλυψη πως η αμερικανική στρατιωτική ηγεσία καλεί σε άμεση και επείγουσα σύσκεψη όλους τους επικεφαλής των στρατιωτικών, ναυτικών και εναέριων αμερικανικών δυνάμεων που βρίσκονται εκτός ΗΠΑ, κάτι που ελάχιστες φορές έχει συμβεί στα στρατιωτικά χρονικά, κλιμακώνει τις ανησυχίες.
Με το βλέμμα στο ταμείο…
Προς το παρόν, ωστόσο, στο κέντρο του ενδιαφέροντος παραμένουν τα logistics. Και στην ΕΕ έχουν μάθει να κάνουν τους λογαριασμούς τους, ζυγίζοντας πρόσκαιρες ζημιές και μελλοντικά οφέλη. Έτσι, ο γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς πρότεινε την αξιοποίηση μέρους των παγωμένων –μετά την επίθεση στην Ουκρανία– ρωσικών περιουσιακών στοιχείων, προκειμένου να δοθεί ένα άτοκο δάνειο 140 δισεκατομμυρίων ευρώ από την ΕΕ, υπέρ των ουκρανικών αμυντικών δαπανών, το οποίο θα επιστραφεί «μόλις η Ρωσία αποζημιώσει την Ουκρανία για τη ζημιά που προκάλεσε κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου», όπως ο ίδιος έγραψε σε άρθρο του στους Financial Times. Αυτή η κίνηση δεν μπορεί παρά να πάρει το χρόνο της, αφού θα πρέπει να εγκριθεί ομόφωνα από τα κράτη – μέλη της ΕΕ, τα οποία κατόπιν θα πρέπει να φτάσουν σε ευρύτατη συμφωνία ως προς το μηχανισμό που θα την υλοποιήσει. Από την πλευρά της, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δεν φαίνεται αρνητική απέναντι σε μια τέτοια προοπτική. Μία πρώτη συζήτηση πιθανότατα να υπάρξει στη συνάντηση των ευρωπαίων ηγετών της Κοπεγχάγης.
Οι προσπάθειες της Ευρώπης να δείξει κινητικότητα προσπαθώντας να παραμείνει στο παιχνίδι και να επιδείξει μια κάποια αυτοτελή δυναμική είναι προφανείς. Το θέμα είναι αν γίνονται πειστικές. Στο μεταξύ, τα θύματα του πολέμου, άμαχοι και μαχητές, πολλαπλασιάζονται στο γκρίζο της ανωνυμίας τους. Όπως συμβαίνει πάντοτε και παντού.
