Βαγγέλης Κάσσος «Μουσική για την υποδοχή της ψυχής», εκδόσεις Ίνδικτος, 2024
«Η Περσεφόνη είναι μια νέα γυναίκα, 28 ετών. Είναι κλασική φιλόλογος και ζει παραδίδοντας ιδιαίτερα μαθήματα. Παράλληλα, ετοιμάζει μια διδακτορική διατριβή για τα Ελευσίνια Μυστήρια. Έχει εκδώσει και τρεις συλλογές με ποίηση κοινωνική. Λίγο πριν ολοκληρώσει τη διατριβή της, εκδηλώνει συμπτώματα ψυχικής διαταραχής. Καταφεύγει σε ψυχοθεραπευτή. Προχωρώντας η θεραπεία της, ετοιμάζει την τέταρτη ποιητική συλλογή της. Της έχει δώσει τον προσωρινό τίτλο “Μουσική για την υποδοχή της ψυχής”».
Μ’ αυτά τα λόγια προλογίζει ο Βαγγέλης Κάσσος (Καρδίτσα, 1956), ποιητής της γενιάς του ’80 που εμφανίστηκε στα γράμματα το 1976, την νέα του ποιητική συλλογή «Μουσική για την υποδοχή της ψυχής», μετά από ποιητική ανάπαυλα είκοσι χρόνων. Ο πρώτος, ακαριαίος συνειρμός στην δική μου ανάγνωση ήταν η πιθανή σύνδεση της περσόνας που μας συστήνει εδώ ο Κάσσος, της 28χρονης Περσεφόνης κλασικής φιλολόγου που εκπονεί διατριβή για τα Ελευσίνια Μυστήρια και γράφει όπως λέει χαρακτηριστικά κοινωνική ποίηση, με την ηλικιωμένη γυναίκα, την ντυμένη στα μαύρα που έχει εκδώσει δύο-τρεις ενδιαφέρουσες ποιητικές συλλογές θρησκευτικής πνοής, όπως γράφει στην εναρκτήρια σκηνική του οδηγία ο Γιάννης Ρίτσος στη Σονάτα του Σεληνόφωτος (1956), την πρωιμότερη από τις μακρές αρχαιόθεμες συνθέσεις της Τέταρτης Διάστασης.
Αν η υπόθεση που κάνω είναι έστω και ελάχιστα βάσιμη, θα μπορούσε η Περσεφόνη του Κάσσου να είναι η αντεστραμμένη εικόνα της Γυναίκας με τα Μαύρα στον Ρίτσο. Ή ακόμη, θα μπορούσε η σύλληψη της Περσεφόνης του Κάσσου να προϋποθέτει την επαναπροσέγγιση της Γυναίκας της Σονάτας του Ρίτσου ως άλλης μητέρας, Θεάς Δήμητρας.
Στοιχεία που συνηγορούν είναι, πρώτον, η συγγένεια Δήμητρας/Περσεφόνης ως ένα ανάλογο εκλεκτικής ποιητικής συγγένειας και επίδρασης μεταξύ Ρίτσου και Κάσσου, δεύτερον, το στοιχείο των Ελευσινίων Μυστηρίων που θεσπίστηκαν από την Δήμητρα μετά την πανηγυρική επιστροφή της κόρης της Περσεφόνης από τον Κάτω Κόσμο, στοιχείο που επιλέγει να εμπλέξει ο Κάσσος στα ποιήματα αυτής της συλλογής για το εσχατολογικό νόημα των Μυστηρίων και την αθανασία της ψυχής (άρα και του παραγόμενου έργου των ποιητών;), τρίτον, η μεγάλη αντίστιξη ανάμεσα στην κοινωνική ποίηση της ηρωίδας του Κάσσου και της ποίησης θρησκευτικής πνοής της ηρωίδας του Ρίτσου, στην οποία διαβάζω μια προφανή αντιστοίχιση του δίπολου των κοινωνικών και οντολογικών ποιητών, ένα δίπολο στο οποίο ο Κάσσος έχει στο παρελθόν εστιάσει στη μελέτη του «Η Τέταρτη Διάσταση του Γιάννη Ρίτσου» (εκδ. Καστανιώτης), τέταρτον, η παρουσία ενός ψυχοθεραπευτή στον Κάσσο σε ρόλο σιωπηλού ακροατή ως αντίστοιχο του Νέου άνδρα από τη Σονάτα του Ρίτσου και τέλος, η αναφορά στη μουσική και στους δύο τίτλους.
Υποψιασμένη από τα παραπάνω, προχωρώ την ανάγνωσή μου κρατώντας την έμμεση αναφορά στον Ρίτσο ως ένα είδος συναισθηματικής άγκυρας ή/και ηθικής πυξίδας για τον ποιητή. Άλλωστε, η συνομιλία τους δεν περνά σε κάποιο επόμενο δραστικότερο επίπεδο. Διατηρείται, φυσικά, η συμβολική σύνδεση με τον Ρίτσο προς υπεράσπιση της κοινωνικής ποίησης κι έπειτα ο Κάσσος στήνει ένα βιβλίο με ισχυρό φιλοσοφικό υπόβαθρο με μεμονωμένα ποιήματα, τα οποία ωστόσο ως σύνολο ακολουθούν έναν τριμερή μερισμό (ποίημα σε θέση προλόγου, ποιήματα του κυρίου μέρους της συλλογής, ποίημα σε θέση επιλόγου, το οποίο δεν είναι παρά η επανάληψη του ίδιου ακριβώς προλογικού ποιήματος).
Της πρόσφατης συλλογής «Μουσική για την υποδοχή της ψυχής» του Κάσσου, έχουν προηγηθεί στο συνεχές της γραφής του, όσον αφορά τα ποιητικά πράγματα, δύο πολύ σημαντικοί σταθμοί στην εκδοτική του παρουσία, οι συλλογές «Η πείρα του θανάτου» (Ίνδικτος, 1989) και «Αδιαπέραστο φως» (Ίνδικτος, 2004). Δύο υποδειγματικές στιγμές του ποιητή, οι οποίες αξίζουν την επανεπίσκεψή μας.
Σκέφτομαι, μάλιστα, πως είναι τέτοια η εσωτερική συνοχή και ο παλμός τους -παρά τη χρονική απόσταση μεταξύ τους- που η παράλληλη ανάγνωσή των δύο προηγούμενων συλλογών μαζί με την πρόσφατη Μουσική για την υποδοχή της ψυχής μόνο πολλαπλασιαστικά θα λειτουργούσε. Αν στην Πείρα του θανάτου και το Αδιαπέραστο φως, ο ποιητής εστιάζει στην εμπειρία του θνήσκειν, στη «δόξα του θανάτου» και στον «ψίθυρο του κορμιού», όπως λέει ενδεικτικά ο ποιητής αντιστοίχως σε δύο ωραία ομώνυμα ποιήματα στο Αδιαπέραστο φως και την Πείρα του θανάτου, το νέο του βιβλίο μιλά για την υπηρεσία που προσφέρει η ψυχή στο σώμα.
Ο Κάσσος, είκοσι χρόνια μετά, μας παραδίδει ένα βιβλίο ποίησης που συγκινεί και σε μεγάλο βαθμό πυκνώνει τους τρόπους του. Πρόκειται για ένα βιβλίο προσωπικής μυθολογίας, στο οποίο όσοι έχουν τριβή και με το δοκιμιακό έργο του Κάσσου, αναγνωρίζουν -όπως θα έγραφε και ο ίδιος παραπέμποντας στη φράση του Μαρωνίτη- τη δική του «ποιητική ιδεολογία» και το σημείο από το οποίο ο ποιητής Βαγγέλης Κάσσος κοιτάζει τον κόσμο. Το σημείο αυτό, βρίσκεται σταθερά εντός του κοινωνικού χώρου.
Ο Κάσσος σε τοποθέτησή του για το «ιδιωτικό όραμα» και την ποιητική της γενιάς του, στην Ασφυξία του Βλέμματος: Σύγχρονη ελληνική ποίηση και Ιδεολογία, είχεγράψει: «Φαίνεται πως το φάσμα του συλλογικού θανάτου υπονομεύει μόνιμα όλα τα κοινά οράματα». Στη Μουσική για την υποδοχή της ψυχής μπορούμε να αφουγκραστούμε την πάσχουσα ψυχή στο κοινωνικό σώμα και να εκτιμήσουμε τις σπάνιες ποιότητες ενός δημιουργού αφοσιωμένου στη συλλογική απεύθυνση της ποίησης ως ιδανικής της λειτουργίας. Μιας λειτουργίας που δεν παύει να βάλλεται, σε μια προσπάθεια απομόρφωσης και σίγασης του πολιτικού. Μιας λειτουργίας που, όμως, δεν παύει να αντιστέκεται.
Η σύρτις αποσύρεται με ένα ποίημα από τη Μουσική για την υποδοχή της ψυχής.
Βερολίνειον άγος
τείχος του Βερολίνου γιατί να θλίβεσαι
πριν γίνεις ήσουν
και από την επομένη που σε γκρέμισαν
ποτέ δεν έπαψες
στων Ευρωπαίων τις ψυχές
να αναπαράγεσαι
σε τριδιάστατη εκτύπωση
