Οι σοβαρές επιφυλάξεις που εκφράστηκαν για τον νόμο 5129/2024 του Δ. Βαρτζόπουλου, ο οποίος άρχισε να εφαρμόζεται τελικά από 1/2/2025 με τον ψευδεπίγραφο τίτλο της ολοκλήρωσης της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης επιβεβαιώνονται δραματικά. Το νομοθετικό “κέλυφος” της διοικητικής αυτής αντιμεταρρύθμισης στην ψυχική υγεία δείχνει να στερείται ουσιαστικού περιεχομένου και οργανωμένου προκαταρκτικού σχεδιασμού. Οι πρώτες ενδείξεις είναι ότι όχι μόνο δεν βελτιώνεται η οργάνωση του συστήματος αλλά απεναντίας αυτό αγγίζει την αποδιοργάνωση. Οι λίγοι λειτουργοί ψυχικής υγείας που έχουν απομείνει στο δημόσιο σύστημα σκέπτονται και συζητούν όλο και περισσότερο την παραίτησή τους. Η σπουδή για υλοποίηση του νόμου οδηγεί σε παράτυπες και ασυντόνιστες ενέργειες ανάληψης της διοίκησης απ’ ευθείας από τις ΥΠΕ χωρίς προγραμματισμό, οργανόγραμμα των υπηρεσιών και πόρους.
Οι αυξημένες ανάγκες για ψυχιατρική φροντίδα μετά την πανδημία, η δραματική υποστελέχωση των μονάδων του δημόσιου τομέα και η στοχευμένη εγκατάλειψή του, η απουσία Μονάδων για πληθυσμούς με ειδικές ανάγκες, η κόπωση και γήρανση του ανθρώπινου δυναμικού έρχονται να συναντήσουν την κατάργηση της τομεοποίησης (της σημαντικότερης αρχής οργάνωσης της κοινοτικής φροντίδας) και τις νομοτεχνικές αστοχίες του 5129.
Σ αυτό το πλαίσιο, ένας ιδιαίτερα ευαίσθητος τομέας του συστήματος ψυχιατρικής φροντίδας, η διαδικασία της ακούσιας νοσηλείας, αναδεικνύει έντονα την αδυναμία και την ασυνέπεια των κυβερνητικών ενεργειών. Το ποσοστό των ακούσιων νοσηλειών επί του συνόλου των ψυχιατρικών νοσηλειών εξακολουθεί να αγγίζει το ντροπιαστικό 60-70%, ενώ η όλη διαδικασία μεταφοράς για ακούσια εξέταση των ανθρώπων, ψυχικά ασθενών ή φερόμενων ως ασθενών, εξακολουθεί να γίνεται καθολικά με τη συνοδεία αστυνομίας με περιπολικό. Η προσπάθεια της προηγούμενης υφυπουργού για δημιουργία υγειονομικών κλιμακίων από ΝΠΙΔ, όπου στο κατάλληλο όχημα θα υπήρχε ψυχίατρος και νοσηλευτής για να συνοδεύουν αυτούς τους ασθενείς εγκαταλείφτηκε. Ο δε νυν αρμόδιος υφυπουργός Βαρτζόπουλος σπεύδοντας να ικανοποιήσει συνδικαλιστικό αίτημα δημόσιων λειτουργών του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη και αποφεύγοντας να επιλύσει το σημαντικό αυτό θέμα ενεργοποιώντας την παλαιότερη πρόταση της μεταφοράς αυτών των ασθενών με ειδική ομάδα από το ΕΚΑΒ , παραγγέλλει απλά με την γνωστή εγκύκλιο στους εφημερεύοντες ψυχιάτρους “να παραλαμβάνουν χωρίς καθυστερήσεις τον ασθενή” και πριν αρχίσει η διαγνωστική διαδικασία οι αστυνομικοί να αποδεσμεύονται. Μια διαδικασία υπό τις παρούσες συνθήκες με δυνητικούς κινδύνους για τους ασθενείς και το υγειονομικό προσωπικό, όπου σε ανακοίνωση του συλλόγου εργαζομένων του ΨΝΑ βλέπουμε οι ελλείψεις στις διάφορες κατηγορίες προσωπικού να φτάνουν από 30 έως 60%. Έτσι, μετά το απαράδεκτο φαινόμενο της μεταφοράς των ασθενών ως κρατουμένων βλέπουμε να διαδραματίζονται στα ΤΕΠ των νοσοκομείων εικόνες όπου οι ασθενείς αφήνονται και ενίοτε αποχωρούν, κάποιοι αστυνομικοί απειλούν τους εφημερεύοντες ψυχιάτρους με αναφορές και συλλήψεις γιατί καθυστερούν “να παραλάβουν το περιστατικό” επιχειρώντας να αναλάβουν αυτοί το έργο της διαλογής και προτεραιοποίησης της εξέτασης, ενώ τελευταία προσκομίζουν και υποδείγματα βεβαίωσης ή άρνησης παραλαβής από το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη και ζητούν την υπογραφή των εφημερευόντων. Η τεράστια έλλειψη κλινών νοσηλείας στα εφημερεύοντα νοσοκομεία έχει οδηγήσει σε παραμονή ασθενών σε αστυνομικά τμήματα μέχρι να μεταφερθούν την επομένη σε νοσοκομείο που διαθέτει κλίνη ή να παραμένουν ασθενείς σε κρίση στα ΤΕΠ επί πολλές ώρες μέχρι να εξασφαλιστεί κλίνη νοσηλείας. Εφημερεύοντες ψυχίατροι καλούνται σε προανάκριση γιατί ασθενείς που εξετάστηκαν παρέμειναν σε αστυνομικά τμήματα απουσία διαθέσιμης κλίνης νοσηλείας.
Οι ευθύνες του υπουργείου Υγείας και της Επιτροπής για την προστασία των δικαιωμάτων των ψυχικά ασθενών, καθώς και των επιστημονικών φορέων είναι τεράστιες, παρά την πρόσφατη επιστολή της 25.2.25 της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας.
Το Σύστημα κατά την προσφιλή του τακτική την τελευταία πενταετία μετακυλίει την επίλυση του προβλήματος στην ατομική ευθύνη και καθιστά τον εφημερεύοντα ψυχίατρο υπεύθυνο για την απουσία κλινών, την καθυστέρηση στην παροχή φροντίδας, τον μη σεβασμό της αξιοπρέπειας και των δικαιωμάτων των ασθενών.
Και ο ψυχικά ασθενής; Ο άνθρωπος σε κατάσταση αδυναμίας λόγω της ψυχικής του νόσου, με το δικαίωμα στην αξιοπρέπεια, το δικαίωμα στην έγκαιρη και ολοκληρωμένη φροντίδα, που βρίσκεται;
Η απουσία οργανωμένης, στελεχωμένης, τομεοποιημένης, καθολικής πρωτοβάθμιας κοινοτικής φροντίδας οδηγεί στην εγκατάλειψη των ευπαθών αυτών ανθρώπων στην κοινότητα, σε μια εγκατάλειψη που θα οδηγήσει με βεβαιότητα στην συνοδεία της αστυνομίας για μια δυσεύρετη κλίνη νοσηλείας, συνήθως επικουρική (ράντζο), μέσα από μια διαδικασία που είναι πολλές φορές εξευτελιστική και ψυχοφθόρα για ασθενείς, οικογένεια και επαγγελματίες (υγειονομικούς και αστυνομικούς).
Έχουμε επανειλημμένα υποστηρίξει ότι το πρόβλημα της ψυχιατρικής κλίνης νοσηλείας και της διαδικασίας ακούσιας νοσηλείας δεν μπορεί μακροπρόθεσμα να επιλυθεί χωρίς την παράλληλη οργάνωση και στελέχωση της πρωτοβάθμιας βασικής φροντίδας ψυχικής υγείας που θα οδηγήσει σε μείωση των αναγκών νοσηλείας. Αντίθετα, με τον Ν.5129 η τομεοποίηση καταργήθηκε, η διοίκηση γίνεται συγκεντρωτική και γραφειοκρατική, διαλεκτική και η συνεργασία γίνεται λόγος του ενός. Οι ανθρώπινοι πόροι είναι κατώτεροι και από τα επίπεδα των μνημονίων.
Δυστυχώς για τους ασθενείς και τους λειτουργούς το νομοθετικό κέλυφος του Ν. 5129 του Δ. Βαρτζόπουλου δεν φαίνεται να περιέχει εντός του τους αναγκαίους πόρους για την οργάνωση μιας ολοκληρωμένης, αξιοπρεπούς και καθολικής φροντίδα ψυχικής υγείας των πολιτών. Η ψυχιατρική μεταρρύθμιση όχι μόνο δεν ολοκληρώνεται αλλά πηγαίνει δεκαετίες πίσω και αποκτά ένα απρόσφορο προσωπείο αμηχανίας, αδιαφορίας, σύγχυσης και σκληρότητας.
Μέτωπο για την Ψυχική Υγεία και τις Εξαρτήσεις
