Της Βιβής Κεφαλά
Εδώ και περισσότερο από δύο χρόνια η δράση των ισλαμικών τρομοκρατικών οργανώσεων στην Μέση Ανατολή, με αιχμή του δόρατος το Ισλαμικό Κράτος του Ιράκ και του Λεβάντε (ΙΚΙΛ), έχει περιπλέξει με δραματικό τρόπο τις μακροχρόνιες κρίσεις που μαστίζουν το Ιράκ και την Συρία. Πρόκειται για αιματηρές κρίσεις που δοκιμάζουν σκληρά τους λαούς των δύο χωρών, που έχουν ως αποτέλεσμα το θάνατο εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων, στην πλειοψηφία τους αμάχων, που καταστρέφουν τις υποδομές και την παραγωγική τους ικανότητα μετατρέποντας τα πάντα σε ερείπια. Πρόκειται για κρίσεις που δημιουργούν εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες και οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια σε ανθρωπιστική καταστροφή, μια και το τέλος τους δεν είναι ορατό στο άμεσο μέλλον.
Όμως, ο πραγματικός χαρακτήρας των κρίσεων αυτών έχει συσκοτιστεί και ως κυρίαρχο στοιχείο τους αναδεικνύεται η θρησκευτική διαμάχη, δηλαδή προβάλλονται –ηθελημένα ή όχι- ως ένας παράλογος και θανάσιμος πόλεμος, που τροφοδοτείται από την έλλειψη ανεκτικότητας και το φανατισμό διάφορων θρησκευτικών ομάδων, που στρέφονται η μία εναντίον της άλλης. Αντίθετα, όμως, με αυτό το στερεότυπο (που θεωρείται, λανθασμένα, σύμφυτο χαρακτηριστικό του Ισλάμ) η ουσία των κρίσεων στο Ιράκ και στην Συρία είναι βαθύτατα πολιτική και αντικείμενό της είναι η κατάκτηση της εξουσίας και όχι ο «θρίαμβος» αυτού ή του άλλου ισλαμικού ρεύματος. Στην προκειμένη περίπτωση, επομένως, το θρησκευτικώς ανήκειν, δηλαδή η θρησκευτική ταυτότητα κάθε μίας από τις ομάδες των εμπολέμων, λειτουργεί στις τοπικές συνθήκες ως πόλος πολιτικής συσπείρωσης εναντίον της κεντρικής εξουσίας.
Εφιαλτική παρόξυνση των συγκρούσεων
Ωστόσο, οι κρίσεις αυτές δεν θα μπορούσαν να είχαν διαρκέσει τόσο πολύ εάν περιφερειακοί και διεθνείς δρώντες δεν τις αντιλαμβάνονταν ως μία τεράστια σκακιέρα όπου μπορούν να επέμβουν αμέσως, όπως στην περίπτωση του Ιράκ, ή εμμέσως, όπως στην περίπτωση της Συρίας, και να προωθήσουν τα ιδιαίτερα συμφέροντά τους, ενισχύοντας κάποιον ή κάποιους από τους εμπόλεμους. Ελπίζουν έτσι, ότι μετά την λήξη του πολέμου θα έχουν αποκτήσει σημαντικά πολιτικά και οικονομικά ερείσματα στις κατεστραμμένες αυτές χώρες.
Αφήνοντας κατά μέρος το ηθικό σκέλος αυτών των επιλογών, εύκολα διαπιστώνει κανείς με την πάροδο του χρόνου το κοντόθωρο και επιβλαβές αυτών των επιλογών για όσους το αποτόλμησαν. Το μέχρι τώρα αποτέλεσμα δεν είναι τίποτα άλλο παρά μία εφιαλτική παρόξυνση των συγκρούσεων, που δημιουργεί «αποτυχημένα κράτη», προσφέρει γόνιμο έδαφος για την ανάπτυξη και ένοπλη δράση των ισλαμικών τρομοκρατικών οργανώσεων, οι οποίες αποσαθρώνουν εντελώς τις περιφερειακές ισορροπίες, καθιστώντας ευάλωτα και τα γειτονικά κράτη και αποτελεί μία ολοένα εντεινόμενη απειλή για την ασφάλεια ολόκληρου του υποσυστήματος, οδηγώντας στην πλήρη αποσταθεροποίηση του.
Αυτό με την σειρά του δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη ακόμα περισσότερων ισλαμικών τρομοκρατικών οργανώσεων και σε άλλα κράτη της περιοχής, η δράση των οποίων δεν έχει καταστεί μέχρι σήμερα δυνατόν να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά. Παρόλα αυτά, μείζονα κίνδυνο αποτελεί η διευρυνόμενη δράση του ΙΚΙΛ, το οποίο παρά τους δυτικούς βομβαρδισμούς, κατάφερε μέσα σε μόλις μία εβδομάδα, στα τέλη Μαΐου του 2015, να καταλάβει την συριακή πόλη Παλμύρα και την ιρακινή πόλη Ραμάντι, ενώ απειλεί την πόλη Χόμς, την τρίτη μεγαλύτερη πόλη της Συρίας, καθώς και τη Δαμασκό, δηλαδή την ίδια την πρωτεύουσα της χώρας.
Υπάρχει βούληση να αντιμετωπιστεί το ΙΚΙΛ;
Το ΙΚΙΛ, λοιπόν, κατάφερε να αποκτήσει τον έλεγχο ενός σημαντικού οδικού άξονα, που του επιτρέπει να έχει μεγαλύτερη άνεση κινήσεων, ενώ διευκολύνει την προσπάθεια του να ενώσει τα εδάφη που έχει καταλάβει στο Ιράκ και την Συρία, δημιουργώντας έτσι ένα ενιαίο εδαφικά χώρο δράσης. Ο χώρος αυτός μπορεί να αποτελέσει ασφαλές ορμητήριο για την επέκταση των εδαφικών του κατακτήσεων, δεδομένου ότι δημιουργεί την εικόνα ενός ανίκητου στρατού, που μπορεί να γελοιοποιήσει τις δυτικές απόπειρες να σταματήσουν την προέλαση του, όπως βεβαίως και αυτές γειτονικών χωρών, όπως η Τουρκία.
Όμως, πόσο ουσιαστικές είναι οι προσπάθειες για την αντιμετώπιση της δράσης του ΙΚΙΛ και των συναφών τρομοκρατικών οργανώσεων; Η απάντηση στο καίριας σημασίας αυτό ερώτημα τείνει στο να είναι αρνητική, όπως προκύπτει από τα παραδείγματα, μεταξύ άλλων, του Ισραήλ αλλά και της Τουρκίας. Όσον αφορά το Τέλ Αβίβ, εντύπωση προκαλεί η εμμονή του στο να θεωρεί πρωτίστως το Ιράν -αλλά και την Χεζμπολλά- ως μείζονα απειλή κατά της ασφάλειας του, της περιφερειακής ασφάλειας αλλά και της ασφάλειας ολόκληρης της Δύσης, όπως τόνισε κατά την επίσκεψη του στην Λευκωσία τον Αύγουστο του 2015, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Βενιαμίν Νετανιάχου.
Όσο για την Άγκυρα, η πολιτική που ακολουθεί στο ζήτημα της αντιμετώπισης της ασύμμετρης απειλής της ισλαμικής τρομοκρατίας αποτελεί υπόδειγμα υποταγής της εξωτερικής πολιτικής στις ανάγκες της κυβερνώσας ελίτ υπό τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Στην αρχή, ο τούρκος πρόεδρος ενίσχυσε εμμέσως τη δράση του ΙΚΙΛ με διάφορους τρόπους, όπως για παράδειγμα αγοράζοντας πετρέλαιο από την τρομοκρατική αυτή οργάνωση, αντιμετωπίζοντας το ως ένα αποτελεσματικό μοχλό πίεσης εναντίον των Κούρδων της Τουρκίας. Όταν η τακτική αυτή αποδείχθηκε αναποτελεσματική στο Κουρδικό και ευρισκόμενος υπό την πίεση των εσωτερικών πολιτικών εξελίξεων, δηλαδή χάνοντας την απόλυτη κυριαρχία του στην τουρκική Βουλή, πράγμα που δεν του επιτρέπει να μετατρέψει το πολίτευμα της χώρας σε προεδρικό όπως επιθυμεί, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε (με αφορμή την επίθεση στην κουρδική πόλη Σουρούτς) ότι θα στραφεί εναντίον του ΙΚΙΛ. Στην πραγματικότητα όμως στράφηκε εναντίον των Κούρδων του ΡΚΚ και όχι εναντίον του ΙΚΙΛ.
Από την πλευρά τους, οι χώρες της Δύσης εντελώς απρόθυμα -και κυρίως αποσπασματικά- αποφάσισαν να αντιμετωπίσουν την απειλή της ισλαμικής τρομοκρατίας, με αεροπορικούς βομβαρδισμούς και επιμελητειακή υποστήριξη στους Κούρδους μαχητές, μετά την ανακήρυξη του ισλαμικού χαλιφάτου από το ΙΚΙΛ. Προφανώς, η λύση στις αιματηρές -και πλέον αλληλένδετες- κρίσεις στην Συρία και το Ιράκ, δεν είναι μία ακόμα χερσαία στρατιωτική εισβολή των Δυτικών, όπως η «Καταιγίδα της Ερήμου» ή-πολύ περισσότερο- η επιχείρηση «Σόκ και Δέος». Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς ότι τέτοιου είδους ενέργειες δεν μπορεί παρά να αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου πολιτικού σχεδιασμού, που θα στηρίζεται σε τρεις άξονες. Ο πρώτος άξονας θα πρέπει να είναι η άσκηση πολιτικών και διπλωματικών πιέσεων σε όσες χώρες ενισχύουν με οποιοδήποτε τρόπο τις ένοπλες ομάδες και κυρίως τις τρομοκρατικές ισλαμικές οργανώσεις. Ο δεύτερος άξονας δράσης θα πρέπει να εστιάζεται στην έναρξη εθνικού διαλόγου ανάμεσα στα εμπόλεμα μέρη με στόχο την εθνική συμφιλίωση, που είναι ο μόνος ασφαλής τρόπος για τη λήξη τόσο μακροχρόνιων και αιματηρών συγκρούσεων. Τέλος, ο τρίτος άξονας, αφορά την οικονομική και πολιτική τους ανάπτυξη.
Ο απόηχος των κρίσεων
Ίσως όλα αυτά να ακούγονται ουτοπικά ή ιδεαλιστικά. Αντίθετα, είναι απολύτως ρεαλιστικά, καθώς όπως αποδεικνύεται, οι παρατεταμένες περιφερειακές συγκρούσεις ευνοούν τη διάχυση της βίας και τον πολλαπλασιασμό των ασύμμετρων απειλών, που από ένα σημείο και μετά παύει να απειλεί μόνον τα κράτη της περιοχής αλλά απειλεί και την ασφάλεια της ίδια της Δύσης.
Αυτό δεν αποτελεί ένα θεωρητικό σχήμα, μια και ήδη βιώνουμε με δραματικό τρόπο τον απόηχο αυτών των κρίσεων, καθώς διογκώνεται η πλημμυρίδα των απελπισμένων ανθρώπων που εγκαταλείπουν τις εστίες τους για να σώσουν την ζωή τους από τους τζιχαντιστές φθάνει στις ακτές της Δύσης. Αρκετοί από αυτούς χάνουν την ζωή τους, όπως πρόσφατα ο μικρός Σύριος στις τουρκικές ακτές. Για πόσο ακόμα μπορούμε να το ανεχθούμε αυτό;
