Του Στίβεν Φόρτι
Πάνω από 300 μέρες χωρίς κυβέρνηση. Αυτός είναι ο απολογισμός του ισπανικού 2016 μετά από δύο εκλογές που έφεραν τη χώρα σε ένα πρωτοφανές αδιέξοδο με κίνδυνο να κληθούν οι πολίτες στις κάλπες την 18η Δεκεμβρίου. Υπάρχει χρόνος μέχρι την 31η Οκτωβρίου για να βρεθεί μια λύση για μια κυβέρνηση μειοψηφίας του Λαϊκού Κόμματος (PP) χάρη στις ψήφους των Ciudadanos και στην αποχή των σοσιαλιστών. Αν ισχύει αυτό, και μάλλον φαίνεται να πηγαίνουμε προς αυτή την κατεύθυνση, ιδίως μετά την παραίτηση του γενικού γραμματέα του Ισπανικού Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος (PSOE) Πέδρο Σάντσες, σθεναρού υποστηρικτή του «όχι» στο Μαριάνο Ραχόι, θα κλείσει ένας κύκλος που άνοιξε με την απροσδόκητη άνοδο του Podemos στις ευρωπαϊκές εκλογές του Μαΐου 2014.
Ο άνεμος της αλλαγής που είχε φυσήσει πάνω από την Ισπανία την τελευταία διετία είχε ουσιαστικά βρει από την πλευρά του δικομματισμού έναν τοίχο που άντεξε, προς το παρόν, το χτύπημα. Είναι αλήθεια όμως ότι τίποτε δεν είναι όπως παλιά: Το PP και το PSOE είναι μολαταύτα στα ελάχιστα ιστορικά τους ποσοστά και πολύ μακριά από το να συγκεντρώνουν μαζί το 80% των ψήφων όπως το 2008. Επίσης, η είσοδος στη σκηνή δύο νέων πολιτικών υποκειμένων, είναι γεγονός.
Όμως, τα δύο μεγάλα κόμματα που κυβέρνησαν την Ισπανία από το 1982 άντεξαν, ιδίως το Λαϊκό Κόμμα το οποίο, παρά τα πλήγματα που δέχτηκε από τα αναρίθμητα σκάνδαλα διαφθοράς, αποδεικνύει ότι διατηρεί μια ανθεκτική δομή και έναν σκληρό πυρήνα άνω των 7 εκατομμυρίων ψηφοφόρων. Η περίπτωση των σοσιαλιστών είναι διαφορετική, γιατί βρίσκονται εν μέσω της βαθύτερης κρίσης στην εκατονταετή ιστορία τους. Το PSOE δεν είναι το ΠΑΣΟΚ, αυτό είναι βέβαιο, όμως ο κίνδυνος να το προσπεράσει το Podemos είναι πραγματικός, όπως και το να μετατραπεί σε ένα σχηματισμό της κεντρικής- νότιας Ισπανίας, ριζωμένο ουσιαστικά στην Ανδαλουσία, στην Εστρεμαδούρα και στην Καστίλλη- Λα Μάντσα. Οι σοσιαλιστές ζουν εδώ και μήνες με τη δαμόκλεια σπάθη πάνω από το κεφάλι τους: παρότι δεν θα πρόκειται για έναν μεγάλο συνασπισμό αλά γερμανικά, η αποχή από την εκλογή Ραχόι θα επιτρέψει στο Podemos να εμφανίζεται ως το μοναδικό κόμμα της αντιπολίτευσης στο Κοινοβούλιο της Μαδρίτης. Γι’ αυτό αμφιταλαντεύονται ακόμη. Η εναλλακτική λύση είναι να αναζητήσουν έναν άλλο δρόμο, με μια συμφωνία με το Podemos και τους Ciudadanos ή με τα τοπικιστικά βασκικά και καταλανικά κόμματα, όμως τα διασταυρούμενα βέτο του Πάμπλο Ιγκλέσιας και του Άλμπερτ Ριβέρα, καθώς και η απαγορευτική στάση των βαρόνων του PSOE, πρώτα-πρώτα του Φελίπε Γκονζάλες, για τον σχηματισμό μιας κυβέρνησης αλά πορτογαλικά στηριγμένης στους καταλανούς οπαδούς της ανεξαρτησίας, μετέτρεψε αυτή την επιλογή σε μια χίμαιρα και οδήγησε στην παραίτηση του Σάντσες, διασπώντας το κόμμα.
Όσον αφορά στο Podemos, παρόλο που δεν υπήρξε η επίθεση στον ουρανό που κήρυσσε ο Ιγκλέσιας, είναι αναμφίβολο ότι το να πετύχει να έχει πάνω από 5 εκατομμύρια ψήφους δεν είναι λίγο για ένα κόμμα με λιγότερο από τρία χρόνια ζωής. Υπάρχουν κάποιοι που μετανιώνουν –ίσως όχι άδικα- διότι δεν επέτρεψαν τον σχηματισμό μιας κυβέρνησης PSOE-Ciudadanos τον Μάρτη και επειδή επέβαλαν νέες εκλογές τον Ιούνη με την πεποίθηση ότι θα μετατρέπονταν σε πρώτο κόμμα. Τώρα αρχίζει μια νέα φάση, από την οποία δεν θα λείψουν εσωτερικές αντιπαραθέσεις και εντάσεις και κατά την οποία η συνεχιζόμενη προεκλογική εκστρατεία πρέπει να παραχωρήσει τη θέση της σε μια αντιπολιτευτική δουλειά σε μια κοινοβουλευτική περίοδο που προαναγγέλλεται έντονη, αν ο Ραχόι εκλεγεί πράγματι μέχρι το τέλος του μήνα. Το Κοινοβούλιο θα έχει έναν ρόλο κλειδί και εκεί το Podemos θα πρέπει να αποδείξει ότι είναι μια πολιτική δύναμη που μπορεί να ανατρέψει το σύστημα, παίζοντας όμως μέσα σ’ αυτό, χωρίς ταυτόχρονα να χάσει την επαφή με τις πλατείες και τοα κοινωνικά κινήματα.
Το 2016, που πλησιάζει προς το τέλος του, υπήρξε ένας χαμένος χρόνος για την ισπανική πολιτική και την κοινωνία. Η χώρα δεν αντιμετώπισε προβλήματα που δεν μπορούν να μετατεθούν χρονικά και πάλι. Πρώτα απ’ όλα, το καταλανικό ζήτημα, τη στιγμή που η περιφερειακή κυβέρνηση υπέρ της ανεξαρτησίας ανανέωσε τον οδικό χάρτη για την οικοδόμηση ενός ανεξάρτητου καταλανικού κράτους. Πρέπει να ανοικοδομηθούν οι γέφυρες που καταστράφηκαν κατά τη διάρκεια των τελευταίων πέντε ετών και πρέπει να ανοίξει ένα κανάλι διαλόγου με μια σοβαρή πρόταση, που να αφορά στην ομοσπονδιακή μεταρρύθμιση του συντάγματος ή σε ένα δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία αλά Σκοτία. Επίσης, πρέπει να αντιμετωπιστούν οι δραματικές συνέπειες της κρίσης και των υπερβολών του τουρμπο-καπιταλισμού των προηγούμενων δεκαετιών: οι κοινωνικές ανισότητες εξακολουθούν να αυξάνουν το υψηλό ποσοστό της ανεργίας, το οποίο απαντήθηκε μόνο με ισχυρές δόσεις νεοφιλελεύθερης λιτότητας, και το οποίο δεν έπεσε ακόμη κάτω από το 20%. Οι συνθήκες που οδήγησαν χιλιάδες άτομα στις πλατείες τον Μάιο του 2011, με το κίνημα των Αγανακτισμένων, εξακολουθούν επομένως να υφίστανται. Εκτός των άλλων, η οικονομία, παρόλο που μεγεθύνεται εδώ και δύο χρόνια πάνω από το 3%, εμφανίζει τις ίδιες αδυναμίες του παρελθόντος, καθώς είναι βασισμένη στον τουρισμό, σε φούσκες που μπορεί να σκάσουν στα επόμενα χρόνια και σε μια ευνοϊκή διεθνή συγκυρία, με χαμηλές τιμές του πετρελαίου και ποσοτική χαλάρωση της ΕΚΤ.
Η Ισπανία χρειάζεται μια γενική μεταρρύθμιση όλου του συστήματός της. Χρειάζεται όμως διάλογος και ικανότητα να μπορεί κανείς να βλέπει πέρα από τον ορίζοντα, στοιχεία που η πολιτική τάξη απέδειξε ότι δεν έχει.
Μετάφραση: Τόνια Τσίτσοβιτς
