«Δεν είμαι εγώ»
Ζούμε στην εποχή της υπερπληροφόρησης και της διαρκώς αυξανόμενης κατανάλωσης εικόνων. Αυτός ο καταιγισμός που δέχεται καθημερινά ο άνθρωπος που ζει σε μια χώρα του δυτικού κόσμου μοιάζει με ασθένεια που προκαλεί τυφλότητα, ασυναισθησία κι αποστασιοποίηση από την πραγματικότητα και τα προβλήματά της. Αυτή η νοσηρή κατάσταση επιτρέπει σε επικίνδυνες πολιτικές ιδεοληψίες, με πρώτο και καλύτερο τον φασισμό, να επηρεάζουν όλο και μεγαλύτερα ποσοστά του πληθυσμού. Την ίδια ώρα που η ζωή, η ομορφιά, η ανθρώπινη επαφή βρίσκονται εκεί αλλά παραμένουν αόρατες κι απόμακρες αφού καλύπτονται από μια εικονική πραγματικότητα.
Νομίζω ότι τα παραπάνω εκφράζουν -μέχρι ένα βαθμό τουλάχιστον- αυτό που λέει ο σημαντικός γάλλος σκηνοθέτης Λεό Καράξ με τη νέα μεσαίου μήκους ταινία του (διαρκεί 41 λεπτά) «Δεν είμαι εγώ» (C’est pas moi), που παρουσιάστηκε εκτός συναγωνισμού στο Φεστιβάλ των Κανών. Ο ίδιος ο Καράξ χαρακτήρισε την ταινία του «δοκίμιο» και θεωρώ ότι εκφράζει απόλυτα το έργο του.
Αν δεν ξέραμε ότι σκηνοθέτης είναι ο Λεό Καράξ θα μπορούσαμε κάλλιστα να πούμε ότι πρόκειται για μια ταινία του Ζαν Λικ Γκοντάρ. Και πολύ σωστά, αφού βρισκόμαστε μπροστά σε μια σειρά από θραύσματα που παρατίθενται μπροστά μας έτοιμα προς συναρμολόγηση! Αρχειακό υλικό από ταινίες κι από γεγονότα, γραφιστική παρέμβαση στις εικόνες, τσιτάτα που ξεπετιούνται ενδιάμεσα που συνδέονται ως ένα παζλ με σαφή -μέσα στην ασάφειά του!- πολιτικό προσανατολισμό. Ο ναζισμός, που φαίνεται ότι ηττήθηκε προσωρινά στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, η ανάδυση διάφορων αυταρχικών ηγετών, η υποχώρηση της δημοκρατίας, οι πρόσφυγες που θαλασσοπνίγονται. Ο Λεό Καράξ σκηνοθετεί έχοντας στο νου του τον Γκοντάρ, τις δικές του σημειώσεις, τις δικές του αγωνίες για έναν παράλογο, βάρβαρο κόσμο.
Μην περιμένετε κάποια περαιτέρω ανάλυση. Απλώς δείτε την ταινία κι αφήστε την να λειτουργήσει. Είμαι σίγουρος ότι όλα όσα θα δείτε, θα σας είναι οικεία.
Εκτός αυτού όμως έχουμε μια καθαρά σινεφιλική ταινία που ταυτόχρονα αποτελεί και μια σινεφιλική κινηματογραφική πρόταση.
Σκηνοθετημένο εντελώς αντισυμβατικά (είπαμε, φόρος τιμής στον Γκοντάρ) αυτό το παράδοξο φιλμ μοιάζει με μια προσπάθεια του Καράξ να αυτοκινηματογραφηθεί! Και φυσικά δεν αφήνει την ευκαιρία να πάει χαμένη και αφήνει τις σκέψεις του, τις ιδέες του να απελευθερωθούν και να δημιουργήσουν αυτό το πολύ σημαντικό κινηματογραφικό δοκίμιο.
Αξίζει να αναφερθεί, ως σημαντική πληροφορία, το πως προέκυψε η εν λόγω ταινία. Το Πολιτιστικό Κέντρο Ζορζ Πομπιντού στο πλαίσιο μιας έκθεσης που προετοίμαζε για τον Λεό Καράξ είχε ζητήσει από τον σκηνοθέτη να απαντήσει στην ερώτηση: Πού βρίσκεσαι, Λεό Καράξ;. Κι αυτός επέλεξε να απαντήσει με αυτό το δοκιμιακό φιλμ θεωρώντας ότι αυτός ήταν ο καλύτερος τρόπος να απαντήσει στην ερώτηση που του τέθηκε.
Το μίσος γεννάει μίσος
«Το μίσος»
«Αυτή είναι η ιστορία ενός ανθρώπου που πέφτει από τον 50ό όροφο. Κατά τη διάρκεια της πτώσης του, για να τονωθεί, επαναλαμβάνει: Μέχρι εδώ όλα πάνε καλά».
Θυμάμαι ακόμη πόση εντύπωση μου είχαν κάνει αυτά τα λόγια που ακούγονται στην ταινία του Ματιέ Κασοβίτς «Το μίσος» (La haine), όταν την είχα πρωτοδεί σε μια κατάμεστη αίθουσα στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης το 1995. Και είχα συγκλονιστεί, όχι μόνο με τα λόγια αλλά και με την ίδια την ταινία.
Η υπόθεση μας μεταφέρει σε κάποιο από εκείνα τα φτωχά προάστεια του Παρισιού που ζουν κυρίως μετανάστες και συχνά πυκνά ξεσπούν ταραχές. Μετά από κάποια τέτοια επεισόδια ο νεαρός Αμπντέλ οδηγείται στο τμήμα όπου κακοποιείται και οδηγείται σε κρίσιμη κατάσταση στο νοσοκομείο. Ένας φίλος του ο Βινς, βρίσκει ένα όπλο που έχασε ένας αστυνομικός κι ορκίζεται ότι, αν ο Αμπντέλ πεθάνει, τότε θα σκοτώσει έναν αστυνομικό. Ακολουθούν ώρες αγωνίας ενώ η οργή μεταξύ των μεταναστών μεγαλώνει.
Εκπληκτικό ασπρόμαυρο φιλμ με το οποίο ο Κασοβίτς καθιερώθηκε ως ένας σημαντικός σκηνοθέτης. Έχοντας να κάνει με ένα υπαρκτό κοινωνικό πρόβλημα, σκηνοθετεί δυναμικά, δημιουργεί ένταση. Πρόκειται για μια ταινία που μοιάζει με μετωπική σύγκρουση, η κάμερα του Κασοβίτς στενάζει κι ασφυκτιά μαζί με τους ήρωές του. Μια συναρπαστική ταινία για τη γέννηση του μίσους και πως αυτό μπορεί να καλλιεργηθεί και να γίνει ανεξέλεγκτο. Μίσος φυλετικό, μίσος ταξικό που μπορεί να οδηγήσει με τεράστιες κοινωνικές συγκρούσεις. Κάτι που διαπιστώνουμε πλέον καθημερινά. Και δεν θα σταματήσει εάν ο δυτικός κόσμος δεν σταματήσει να σκέφτεται αποκλειστικά με δυτικό τρόπο!
Ο Ματιέ Κασοβίτς εμπνεύστηκε το σενάριό του από τη δολοφονία του νεαρού Μακόμε Εμποουλέ από το Ζαΐρ που βασανίστηκε από την αστυνομία. Ο αστυνομικός που τον είχε πυροβολήσει ισχυρίστηκε ότι είχε θυμώσει με τον νεαρό αλλά το όπλο του εκπυρσοκρότησε από λάθος.
