«Το λέω αυτό ως επιζών του Ολοкαυτώματος: η γενοκτονία στη Γάζα δεν διεξάγεται στο όνομά μου, ούτε στο όνομά μας. Ο τρόπος με τον οποίο η ισραηλινή κυβέρνηση χρησιμοποιεί τη μνήμη του Ολοκαυτώματος για να δικαιολογήσει τις πράξεις της εις βάρος των κατοίκων της Γάζας, αποτελεί κατάφωρη προσβολή για τη μνήμη του Ολοкαυτώματος. Είναι μια αποτρόπαια πράξη».
Stephen Kapos, Μάιος 2024
Ο Stephen Kapos γεννήθηκε το 1937 στη Βουδαπέστη και μεγάλωσε ως κοσμικός Εβραίος, αφού ο πατέρας του δεν ήταν θρησκευόμενος. Την περίοδο εκείνη η Ουγγαρία βρίσκονταν κάτω από τη μπότα της δικτατορίας του Ναυάρχου Miklós Horthy, ο οποίος μετά την καταστολή της σύντομης Ουγγρικής Σοβιετικής Δημοκρατίας (1919) εδραίωσε ένα υπερσυντηρητικό, αυταρχικό και εθνικιστικό καθεστώς στον πυρήνα του οποίου βρίσκονταν ο αντικομμουνισμός και ο αντισημιτισμός. Το Κομμουνιστικό Κόμμα τέθηκε εκτός νόμου και χιλιάδες προοδευτικοί άνθρωποι εκτελέστηκαν και φυλακίστηκαν, ενώ το καθεστώς συνδέθηκε οικονομικά, πολιτικά και στρατιωτικά με τη ναζιστική Γερμανία και τη φασιστική Ιταλία. Από της 27 Ιουνίου 1941 η Ουγγαρία κήρυξε πόλεμο εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης, συμμετέχοντας στην “επιχείρηση Μπαρμπαρόσα” της ναζιστικής Γερμανίας.
Οι διώξεις των Εβραίων ξεκίνησαν ήδη από το 1920 με το νόμο περί Numerus Clausus, που περιόριζε την πρόσβαση των Εβραίων στα πανεπιστήμια. Ένα από τα θύματα του νόμου ήταν και ο πατέρας του Kapos, ο οποίος αναγκάστηκε να πραγματοποιήσει μέρος της ιατρικής του εκπαίδευσης στην Πράγα. Σταδιακά τα αντισημιτικά μέτρα γίνονταν πιο αυστηρά, για να κλιμακωθούν με την έναρξη του πολέμου. Δεκάδες χιλιάδες Εβραίοι υπηρέτησαν σε τάγματα καταναγκαστικής εργασίας στο Ανατολικό Μέτωπο και χιλιάδες εκτοπίστηκαν και δολοφονήθηκαν στην κατεχόμενη Ουκρανία. Ο Kapos αναφέρει πως μεταξύ του 1939 και του 1944, περίπου 63.000 Ούγγροι Εβραίοι δολοφονήθηκαν, κατά κύριο λόγο από το ουγγρικό εθνικοσοσιαλιστικό κόμμα “Σταυρός με Βέλη”, ηγέτης του οποίου ήταν ο Ferenc Szálasi (εσωτερικός ανταγωνιστής του Horthy, τον οποίον αντικατέστησε το 1944 στην ηγεσία της φασιστοκρατούμενης Ουγγαρίας). Όσο ο πόλεμος έφτανε στο τέλος του τόσο κλιμακώνονταν και η βία: «Το 1944, ο Horthy, αντιλαμβανόμενος ότι ο πόλεμος είχε χαθεί, επιχείρησε να συνάψει ειρήνη με τους Συμμάχους. Στις 19 Μαρτίου 1944, οι Γερμανοί εισέβαλαν στη χώρα. Στα στρατεύματα εισβολής περιλαμβάνονταν και μονάδες “Sonderkommando”, οι οποίες άρχισαν να συγκεντρώνουν τον τοπικό εβραϊκό πληθυσμό, με τη συνδρομή των μελών της οργάνωσης “Σταυρός με Βέλη”. Από τις 15 Μαΐου έως τις 9 Ιουλίου 1944, περισσότεροι από 434.000 Εβραίοι εκτοπίστηκαν με 147 τρένα -οι περισσότεροι με προορισμό το Άουσβιτς- όπου περίπου το 80% από αυτούς εξοντώθηκε σε θαλάμους αερίων αμέσως μετά την άφιξή τους».
Ταυτόχρονα, όμως, δεν έλλειψαν και οι ανίερες συμμαχίες: «Στην Ουγγαρία, υπήρξε για ένα διάστημα μια ασυνήθιστη συμφωνία μεταξύ των Ναζί και ενός Σιωνιστή, του Rezső Kasztner. Όταν οι Γερμανοί ανέλαβαν τον έλεγχο, περίπου 12.000 Εβραίοι μεταφέρονταν καθημερινά στα στρατόπεδα εξόντωσης. Ο Kasztner ήρθε σε συμφωνία με υψηλόβαθμους Γερμανούς αξιωματούχους (μεταξύ των οποίων και ο Eichmann), βάσει της οποίας ορισμένοι εύποροι Εβραίοι -κυρίως από την Τρανσυλβανία- ή άτομα με εξειδικευμένες δεξιότητες, θα εξασφάλιζαν θέση σε ένα “τρένο του Kasztner” με προορισμό την Ελβετία, μέσω του Μπέλσεν. Σε αντάλλαγμα, οι Γερμανοί έλαβαν φορτηγά για το Ανατολικό Μέτωπο, καθώς και χρήματα, κοσμήματα και υφάσματα για τις ανάγκες του στρατού». Με τη λεγόμενη συμφωνία Blood for Goods που σύναψε ο Kasztner με τους ναζί εξασφάλισε τη διάσωση συγγενών και φίλων, μερικών εύπορων Εβραίων, ραβίνων και σιωνιστών ηγετών. Την ίδια ώρα εκατοντάδες χιλιάδες Ουγγροεβραίοι εξοντώνονταν στα γερμανικά στρατόπεδα συγκέντρωσης. Το τέλος του Kasztner, όμως, δεν ήταν ευχάριστο. Τη νύχτα της 3ης προς 4η Μαρτίου 1957 τρεις σιωνιστές που τον θεωρούσαν προδότη τον πυροβόλησαν έξω από το σπίτι του στο Τελ Αβίβ. Κατέληξε μετά από 11 ημέρες, σε ηλικία 50 ετών.
Ο πατέρας του Kapos επιχείρησε να αξιοποιήσει τη συμφωνία του Kasztner, ωστόσο συνελήφθη και μεταφέρθηκε αρχικά στο Μπέργκεν – Μπέλσεν, όπου εργάστηκε ως γιατρός κι αργότερα στο Γκέτο του Τερέζιενσταντ της Τσεχίας. Ο ίδιος ήταν μόλις 7 ετών το 1944 και κατάφερε να διασωθεί κρυμμένος στο “καταφύγιο διάσωσης” της βίλας Haggenmacher στη Βούδα, το οποίο ήταν οργανωμένο από την Προτεσταντική θρησκευτική οργάνωση “Αποστολή του Καλού Ποιμένα”. Η συγκεκριμένη χριστιανική οργάνωση -στην οποία παρείχε βοήθεια και η μητέρα του Kapos- προστάτευε κυνηγημένους Εβραίους, ξεγελώντας τους Γερμανούς και παρουσιάζοντάς τους πλαστά έγγραφα που “αποδείκνυαν” πως οι φιλοξενούμενοί τους είναι Άριοι πρόσφυγες από την Ανατολή. Οι Γερμανοί ήταν τόσο σίγουροι για την ειλικρίνεια των ποιμένων που κάλεσαν τα παιδιά σε δείπνο, αγνοώντας την Εβραϊκή τους καταγωγή: «Τα Χριστούγεννα του 1944, η γερμανική φρουρά προσκάλεσε εμάς τα παιδιά στο χριστουγεννιάτικο δείπνο της. Φυσικά, δεν μπορούσαμε να πούμε τίποτα. Στο τραπέζι, μας τοποθέτησαν εναλλάξ: ένας Γερμανός στρατιώτης, μετά ένα από εμάς, μετά πάλι Γερμανός στρατιώτης, και ούτω καθεξής. Στην άκρη του τραπεζιού κρεμόταν μια τεράστια σημαία με τη σβάστικα! Κι εκεί βρισκόμασταν εμείς, όλα αυτά τα εβραιόπουλα, να τρεφόμαστε και να γιορτάζουμε με τους Ναζί, οι οποίοι νόμιζαν ότι είμαστε “Άριοι πρόσφυγες”». Περίπου δυο χιλιάδες εβραιόπουλα διασώθηκαν εξ αιτίας του δικτύου διάσωσης που δημιούργησε η “Αποστολή του Καλού Ποιμένα”.
Μετά την απελευθέρωσε ο Stephen Kapos κατάφερε να επανασυνδεθεί με τη μητέρα και τον πατέρα του, οι οποίοι διασώθηκαν από το Ολοκαύτωμα. Πολλοί συγγενείς τους, όμως, χάθηκαν στα ναζιστικά στρατόπεδα εξόντωσης. Αρχικά η οικογένεια του Kapos συνδέθηκε με το Κομμουνιστικό Κόμμα και το νεαρό σοσιαλιστικό καθεστώς. Ο πατέρας του, μάλιστα, κατείχε υψηλόβαθμη θέση στο σύστημα υγείας της Ουγγαρίας. Το 1956 ο Stephen Kapos ως φοιτητής στήριξε τον Imre Nagy και συμμετείχε στις αντισοβιετικές κινητοποιήσεις. Τελικά, σε αντίθεση με την απόφαση των γονιών του που επέλεξαν να μείνουν στην Ουγγαρία, ο νεαρός Stephen αποφάσισε να εγκαταλείψει τη χώρα και να εγκατασταθεί στη Βρετανία. Για πολλές δεκαετίες απείχε από κάθε πολιτική δραστηριότητα, μέχρι τα 90s που αποφάσισε να ενταχθεί στο Εργατικό Κόμμα. Άρχισε να κάνει ομιλίες για το Ολοκαύτωμα, αλλά όταν επισκέφθηκε συγγενείς του στη Χάιφα έπαθε σοκ με τη ρατσιστική συμπεριφορά με την οποία αντιμετωπίζονταν οι Παλαιστίνιοι: «Απογύμνωναν τους Παλαιστινίους από την ανθρώπινη ιδιότητά τους, με τρόπο παρόμοιο με εκείνον που χρησιμοποιούσαν οι Ναζί και το κόμμα του “Σταυρού με Βέλη” εναντίον μας». Τα δεινά του Παλαιστινιακού λαού του θύμιζαν έντονα τα δικά του δεινά. Η πολιορκία της Γάζας του θύμιζε την δική του εμπειρία όταν στην πολιορκία του 1944 έμεινε για μήνες χωρίς τα απαραίτητα για την επιβίωσή του. Τότε αποφάσισε να μιλήσει για την Παλαιστίνη:
«Βλέπω Παλαιστινίους των οποίων τα σπίτια έχουν καταστραφεί, μένοντας άστεγοι, και θυμάμαι ότι έχω βιώσει κάτι αντίστοιχο. Βλέπω εικόνες Παλαιστινίων που, χωρίς καμία προειδοποίηση, βλέπουν μέλη της οικογένειάς τους να “εξαφανίζονται” -είτε καταλήγοντας στη φυλακή, είτε σκοτωμένα, είτε ακρωτηριασμένα από μια επίθεση. Αυτά τα γεγονότα αντιστοιχούν σε όσα έζησα εγώ, αλλά και άλλοι, κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος. Έτσι, άρχισα να μιλάω ανοιχτά για αυτά τα ζητήματα, υποστηρίζοντας ότι το σύνθημα “Ποτέ Ξανά” αποκτά νόημα μόνο αν σημαίνει: “Ποτέ Ξανά για κανέναν – για κανέναν απολύτως”».
Η ηγεσία του Starmer αντέδρασε στις ομιλίες του Stephen Kapos και κίνησε πειθαρχική δίωξη εναντίον του για συμμετοχή σε εκδήλωση του Socialist Labour Network, με θέμα: “Ο Σιωνισμός κατά το Ολοκαύτωμα – Αποκαθιστώντας τη μνήμη όλων όσοι πέθαναν “ (27 Ιανουαρίου 2023, στην επέτειο της “απελευθέρωσης” του Άουσβιτς από τον Κόκκινο Στρατό). Τότε αυτός αποφάσισε να αποχωρήσει από το Εργατικό Κόμμα, πριν τη προδιαγεγραμμένη διαγραφή του. Στην επιστολή παραίτησής του κατηγόρησε το Εργατικό Κόμμα για περιφρόνηση της εσωκομματικής δημοκρατίας, φατριασμό και έλλειψη αλληλεγγύης στους απεργούς εργαζόμενους, ενώ μίλησε για διείσδυση στο κόμμα ενός νέο μακαρθισμού. Ταυτόχρονα, συνδύασε την εμπειρία του Ολοκαυτώματος που έζησε ως παιδί με τη στάση αλληλεγγύης προς τον δοκιμαζόμενο Παλαιστινιακό λαό:
«Το Ολοκαύτωμα αποτελεί το σημαντικότερο παράδειγμα γενοκτονίας, η οποία, στην πιο ακραία της μορφή, μετατράπηκε σε μια βιομηχανική διαδικασία μαζικής εξόντωσης εκατομμυρίων ανθρώπων. Ως επιζών που βίωσε το Ολοκαύτωμα σε παιδική ηλικία, και ως ένας από τους ολοένα λιγότερους εν ζωή άμεσους μάρτυρες εκείνων των γεγονότων, αισθάνομαι επιτακτικό καθήκον να καταθέσω τη μαρτυρία μου και να μιλήσω για το θέμα σε οποιοδήποτε βήμα που μου δίνεται, απευθυνόμενος σε κάθε κοινό που είναι πρόθυμο να ακούσει. Είμαι ακτιβιστής υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των Παλαιστινίων και ενεργό μέλος της οργάνωσης Palestine Solidarity Campaign, στο παράρτημα του Κάμντεν. Η υπεράσπιση των Παλαιστινίων που ζουν κάτω από μια βάναυση κατοχή είναι για μένα ζήτημα ύψιστης σημασίας, ιδίως ως επιζών του Ολοκαυτώματος».
Μετά την 7η Οκτώβρη 2023 και την έναρξη του γενοκτονικού πολέμου στη Γάζα, ο Kapos στήριξε αρκετές ακτιβιστικές αντισιωνιστικές ομάδες, όπως η Holocaust Survivors Against Genocide, η Jewish Voice for Liberation και η Jews Against Genocide. Στις 30 Οκτωβρίου 2023, σε συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, ο Ισραηλινός πρέσβης Gilad Erdan εμφανίστηκε με ένα κίτρινο άστρο στο πέτο του, κατηγορώντας το σύνολο σχεδόν των χωρών των Ηνωμένων Εθνών για “αντισημιτισμό” επειδή δεν ευθυγραμμίζονταν με τις πολιτικές του Ισραηλινού κράτους. Η απάντηση του Stephen Kapos σ΄ αυτήν την θεατρινίστικη κίνηση ήταν ιδιαίτερα αιχμηρή: «Όταν είδα τον Ισραηλινό πρεσβευτή στα Ηνωμένα Έθνη να φορά το κίτρινο αστέρι -κάτι που προκαλεί ναυτία, αν σκεφτεί κανείς ότι εγώ και ολόκληρη η οικογένειά μου αναγκαστήκαμε να φορέσουμε το κίτρινο αστέρι- ένιωσα βαθιά προσβεβλημένος. Αυτό που χαρακτηρίζει το εβραϊκό Ολοκαύτωμα είναι η βιομηχανική του κλίμακα και οι βιομηχανικές μέθοδοι [εξόντωσης] που εφαρμόστηκαν. Τα όσα συμβαίνουν στη Γάζα παρουσιάζουν ομοιότητες: η κλίμακα των βομβαρδισμών, ο αδιάκριτος χαρακτήρας τους και η παντελής έλλειψη μέριμνας για τα παιδιά και τις γυναίκες -που αποτελούν την πλειονότητα των θυμάτων- συνιστούν μια γενοκτονία βιομηχανικής κλίμακας».
Τον Μάρτιο του 2025 ο Stephen Kapos ανακρίθηκε από τη Μητροπολιτική Αστυνομία για τη συμμετοχή του σε διαδήλωση αλληλεγγύης στον Παλαιστινιακό λαό. Στη συγκεκριμένη διαδήλωση που πραγματοποιήθηκε στις 18 Ιανουαρίου η αστυνομία προσήγαγε 77 άτομα για απειθαρχία απέναντι στους αστυνομικούς περιορισμούς της διαδήλωσης, επειδή το πλήθος κινήθηκε προς τα γραφεία του BBC. Έξω από το αστυνομικό τμήμα που ανακρίθηκε ο Kapos πραγματοποιήθηκε συγκέντρωση 100 αλληλέγγυων, πολλοί από τους οποίους ήταν επιζώντες του Ολοκαυτώματος ή απόγονοι επιζώντων. Το κεντρικό πανό έγραφε: «Απόγονοι επιζώντων του Ολοκαυτώματος κατά της γενοκτονίας στη Γάζα!», ενώ το πλήθος φώναζε συνθήματα όπως «Είμαστε όλοι Παλαιστίνιοι». Σε ανοιχτή τους επιστολή 40 επιζώντες και απόγονοι επιζώντων του Ολοκαυτώματος ανέφεραν: «Οποιαδήποτε καταστολή του δικαιώματος στη διαμαρτυρία είναι από μόνη της αρκετά κακή· ωστόσο, το να διώκεται ένας 87χρονος Εβραίος, οι εμπειρίες του οποίου από το Ολοκαύτωμα τον ωθούν να υψώσει φωνή κατά της γενοκτονίας στη Γάζα, είναι κάτι το απολύτως αποτρόπαιο».
Τον Ιούνιο του 2026 ο Stephen Kapos συμμετείχε σε διεθνές αντιπολεμικό συνέδριο στο Λονδίνο, καταδικάζοντας την τεχνητή μιλιταριστική υστερία και την κούρσα εξοπλισμών στην Ευρώπη. Για μια φορά ακόμα συνδύασε την προσωπική του εμπειρία ως παιδί στον πόλεμο με τον κίνδυνο της ανάδυσης ενός νέου φασισμού κι ενός νέου παγκοσμίου πολέμου: «Αν και ήμουν μόλις επτά ετών τότε, έγινα μάρτυρας όλης της φρίκης, τόσο της φασιστικής τρομοκρατίας όσο και της ολοκληρωτικής καταστροφής του πολέμου γύρω μου. Σήμερα, βιώνουμε εκ νέου σοβαρούς κινδύνους: την εμφάνιση του φασισμού και την πιθανότητα ενός ακόμη παγκόσμιου πολέμου! Οφείλουμε, επειγόντως, να προειδοποιήσουμε, να διαμαρτυρηθούμε και να αντισταθούμε μαζικά απέναντι σε αυτούς τους κινδύνους. Το σύνθημα “Ποτέ Ξανά!” πρέπει να επικρατήσει!».
Στις 22 Σεπτεμβρίου 2026 ο Stephen Kapos συμμετείχε σε εκδήλωση στο Μπράιτον, με θέμα: «Η φίμωση της υπεράσπισης των Παλαιστινίων». Λίγες ημέρες αργότερα πραγματοποιήθηκε μαζική διαδήλωση δεκάδων χιλιάδων αλληλέγγυων προς τον Παλαιστινιακό λαό, που απαιτούσαν από τη Βρετανική κυβέρνηση εμπάργκο όπλων και κυρώσεις κατά του Ισραήλ. Ο Kapos συμμετείχε στη διαδήλωση κρατώντας ένα πλακάτ που έγραφε: «Αυτός ο επιζών του Ολοκαυτώματος λέει: σταματήστε τη γενοκτονία στη Γάζα». Για μια φορά ακόμα αντέκρουσε τις κατηγορίες περί αντισημιτισμού, λέγοντας: «οι Εβραίοι δεν αποτελούν ένα ενιαίο, ομοιογενές σύνολο που τάσσεται εξ ολοκλήρου υπέρ του Ισραήλ. Κάθε άλλο -είμαστε αρκετά διχασμένοι και πολλοί αντιτίθενται σε όσα συμβαίνουν· η ομάδα μας είναι μία από αυτές τις φωνές. Είμαστε εδώ για να αποδείξουμε ότι αυτές οι πορείες δεν είναι αντισημιτικές, ούτε αποτελούν πορείες μίσους».
Ο Stephen Kapos σήμερα ζει στο Λονδίνο. Είναι 89 χρονών και είναι ακόμα δραστήριος στο αντιπολεμικό και φιλοπαλαιστινιακό κίνημα, ενώ έχει εκφράσει την υποστήριξή του στην Palestine Action η οποία θεωρείται “τρομοκρατική οργάνωση” από τη βρετανική κυβέρνηση…
