Σκίτσο του Βαγγέλη Χερουβείμ
«Να κλείνουμε την πόρτα σε ένα πρόβλημα, να προσποιούμαστε ότι δεν το βλέπουμε, να συσκοτίζουμε τα γεγονότα, να μη δεχόμαστε να μάθουμε γι’ αυτά, να βλέπουμε επιλεκτικά, όλα αυτά είναι εκφράσεις “άρνησης”, την απόρριψης δηλαδή ότι υπάρχει μια δυσάρεστη πραγματικότητα (…) Η άρνηση δεν είναι μόνο ένα προσωπικό ζήτημα, θεμελιώνεται στην ιδεολογική “βιτρίνα του κράτους” αποτελεί εργαλείο συγκάλυψης ωμοτήτων»
Απόσπασμα από το οπισθόφυλλο του βιβλίου του Στάνλεϊ Κοέν «Καταστάσεις άρνησης. Μαθαίνοντας για τις θηριωδίες και τον πόνο» (εκδόσεις τόπος).
Υπάρχουν τρεις εκδοχές «άρνησης», σύμφωνα με τον Κοέν: κυριολεκτική, ερμηνευτική και ενοχοποιητική. Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας εφαρμόζει και τις τρεις, κατά περίπτωση, αδιάλειπτα και απαρέγκλιτα. Στην κυριολεκτική άρνηση, το γεγονός ή η γνώση του γεγονότος αποτελεί αντικείμενο άρνησης. Γενοκτονία. Στην ερμηνευτική άρνηση τα γεγονότα καθαυτά δεν αποτελούν αντικείμενο άρνησης. Μάλλον, προσδίδεται σε αυτά μια διαφορετική σημασία από αυτή που δείχνει προφανής στους άλλους. Φτώχεια, ακρίβεια. Στην ενοχοποιητική κατάσταση –άρνηση εμπλοκής– δεν υπάρχει καμία προσπάθεια για άρνηση των γεγονότων. Αυτό το οποίο αποτελεί αντικείμενο άρνησης ή υποτίμησης είναι οι ψυχολογικές, πολιτικές ή ηθικές επιπτώσεις που συνήθως ακολουθούν. Διαφθορά.
Ο Κ. Μητσοτάκης στη συνέντευξή του στον Ν. Χατζηνικολάου μέσω της προσωπικής του άρνησης (θέσης) πέρασε το μήνυμα της επίσημης άρνησης (δημόσια, συλλογική και εξαιρετικά οργανωμένη άρνηση, μέσα από τη ρητορική των κυβερνητικών απαντήσεων), με στόχο να πετύχει πολιτισμική άρνηση (η κοινωνία να διολισθήσει σε συλλογικούς τρόπους άρνησης, και από πρωτοβουλία του κράτους, η άρνηση να αποκτήσει τη δική της υπόσταση).
Άρνηση της γενοκτονίας
«Αυτό το οποίο γίνεται στη Γάζα είναι ανεπίτρεπτο. Συντελείται μια μεγάλη ανθρωπιστική καταστροφή (…) Δεν θα χρησιμοποιούσα τον όρο γενοκτονία. Είναι πολύ βαρύς όρος (…) Κάνω δημόσια έκκληση για να σταματήσει αυτή η επιχείρηση στη Γάζα (…) Δεν είμαι σίγουρος ότι μια αναστολή αυτή τη στιγμή (σ.σ. αναφέρεται στο ενδεχόμενο κυρώσεων από πλευράς ΕΕ) εξυπηρετεί συνολικά τα συμφέροντα της Ευρώπης και της πατρίδας μας». Ο πρωθυπουργός αρνείται το γεγονός, όταν μέχρι και ο ΟΗΕ σε έκθεσή του συμπεραίνει ότι το Ισραήλ διαπράττει γενοκτονία εναντίον των Παλαιστινίων στη Γάζα, καθώς πληρούνται τέσσερις από τις πέντε γενοκτονικές πράξεις που ορίζονται από το διεθνές δίκαιο: η δολοφονία μελών μιας ομάδας, πρόκληση σοβαρής σωματικής και ψυχικής βλάβης, σκόπιμη πρόκληση συνθηκών που αποσκοπούν στην καταστροφή της ομάδας, αποτροπή γεννήσεων. Η Διεθνής Ένωση Μελετητών Γενοκτονιών υιοθέτησε ψήφισμα στο οποίο αναφέρει ότι πληρούνται τα νομικά κριτήρια που στοιχειοθετούν τη γενοκτονία, σύμφωνα με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για τη Γενοκτονία του 1948, ως «εγκλήματα που διαπράττονται με πρόθεση την καταστροφή, εν όλω ή εν μέρει, μιας εθνικής, εθνοτικής, φυλετικής ή θρησκευτικής ομάδας». Ο έλληνας πρωθυπουργός, για να παραμείνει σύμμαχος του Ισραήλ, αρνείται μια κατάσταση, τη στιγμή που ισοπεδώνεται, στην κυριολεξία, η Γάζα, προσπαθώντας να επιβάλλει την προσωπική του άποψη, ενώ δεν είναι ζήτημα υποκειμενικής κρίσης το αν συμβαίνει ή όχι γενοκτονία, αλλά κουτάκια συμπληρωμένα. Αρνείται μάλιστα και την ευθύνη που έχει η Ελλάδα ως μέρος του κόσμου να επιβάλλει κυρώσεις, όπου παραβιάζεται το διεθνές δίκαιο. Ανησυχία προκαλεί το ποια θα είναι η στάση της ελληνικής κυβέρνησης όταν θα περάσει ο διεθνής στόλος Global Sumud Flotilla από τα ελληνικά ύδατα προκειμένου να συνεχίσει το ταξίδι του για τη Γάζα.
Άρνηση της λύσης στην ακρίβεια
«Επέλεξα να αντιμετωπίσω το πρόβλημα της ακρίβειας μέσα από μια πολύ γενναία, μόνιμη, αλλά ταυτόχρονα και στοχευμένη αύξηση των πραγματικών μισθών (…) Λένε οι πολίτες και σε μεγάλο βαθμό έχουν δίκιο “τι να την κάνω την αύξηση του ονομαστικού μισθού αν υπάρχει σωρευμένη ακρίβεια που σε ένα βαθμό την εξουδετερώνει [Χατζηνικολάου: Αν μου την τρώει το σούπερ μάρκετ] Γι’ αυτό παρεμβαίνουμε στο πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα [Χατζηνικολάου: Τι θα στοίχιζε η μείωση του ΦΠΑ σε τρόφιμα;] Δεν είναι πόσο θα στοίχιζε (…) το ζήτημα είναι ποιο θα ήταν το όφελος για τα νοικοκυριά (…) Η μείωση του ΦΠΑ ωφελεί και τους φτωχούς και τους πλούσιους. Και ωφελεί και κάποιους ακόμα: τους τουρίστες». Η ακρίβεια είναι μια κατάσταση που αναγνωρίζει η ελληνική κυβέρνηση, αλλά την ερμηνεύει διαφορετικά ακόμα και από διεθνείς οργανισμούς. Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ, το πρώτο τρίμηνο του 2025 καταγράφηκε πτώση 1,9 στο διαθέσιμο εισόδημα των ελληνικών νοικοκυριών, σε σχέση με το τελευταίο τρίμηνο του 2014, ενώ είχε προηγηθεί μείωση κατά 1,53, μεταξύ του τρίτου και τέταρτου τριμήνου του 2024. Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδας, το τρέχον έτος, αναμένεται να παραμείνει υψηλός στο 3,1% ο πληθωρισμός (στην ευρωζώνη είναι στο 2%) «λόγω των αναμενόμενων αυξήσεων των μισθών και των ενοικίων, των πιέσεων από την υψηλή τουριστική ζήτηση και των αυξήσεων των έμμεσων φόρων, τον υψηλό πληθωρισμό των μη μεταποιημένων τροφίμων και τα λιγότερο αρνητικά ποσοστά πληθωρισμού στην ενέργεια». Σύμφωνα με τον Εναρμονισμένο Δείκτη Τιμών Καταναλωτή, ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη αναμένεται να παραμείνει κοντά στο 2%.
Άρνηση της εμπλοκής στη διαφθορά
«Ο ΟΠΕΚΕΠΕ είναι ένα εξαιρετικά σύνθετο, πολυδαίδαλο και πολύπλοκο πρόβλημα, το οποίο όντως κληρονομήσαμε από το παρελθόν (…) Ήταν δική μας ευθύνη να βάλουμε σε τάξη αυτόν τον οργανισμό. Δεν τα καταφέραμε (…) Λοιπόν, σε μια υπόθεση εκτεταμένης διαφθοράς, όπως αυτή του ΟΠΕΚΕΠΕ, είναι προφανές ότι θα εμπλέκονται στελέχη και της ΝΔ. Είμαστε το μεγαλύτερο κόμα, 4 στους 10 Έλληνες ψήφισαν τη ΝΔ στις προηγούμενες εκλογές (…) Ήμασταν ξεκάθαροι σε αυτό, δεν προκύπτουν ποινικές ευθύνες (…) τι ζητούν οι Έλληνες αγρότες και κτηνοτρόφοι; να παίρνουν τα χρήματα τα οποία δικαιούνται (…) γι’ αυτά τελικά θα κριθούμε (…) Ο ΟΠΕΚΕΠΕ σίγουρα μας χρεώνεται, δεν μας πιστώνεται». Εν τω μεταξύ, ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Κ. Τσιάρας δεσμεύτηκε εκ νέου ότι θα πληρωθούν από τον ΟΠΕΚΕΠΕ στα τέλη του Σεπτέμβρη οι δικαιούχοι, επιμηκύνοντας περαιτέρω την άτυπη στάση πληρωμών που έχει επιβληθεί και θέτοντας τους αγρότες και κτηνοτρόφους στο δίλημμα, ή θα συμφωνήσετε με αυτά που λέμε ή δεν θα πληρωθείτε. Η Κομισιόν έχει δώσει προθεσμία έως τις 2 Οκτωβρίου στην Ελλάδα να συμμορφωθεί και να καταθέσει νέο πλαίσιο για τις αγροτικές επιδοτήσεις. Η Εξεταστική Επιτροπή ξεκίνησε με το προεδρείο να το καταλαμβάνει η ΝΔ και να αποκλείει μάρτυρες κλειδιά (μάρτυρες γεγονότων τους ονομάζει ο Κοέν) από το να καταθέσουν, ώστε να επιτευχθεί η άρνηση εμπλοκής στο σκάνδαλο διαφθοράς της κυβέρνησης. Δεν βρίσκονται στη δικογραφία και στο στόχαστρο της ευρωπαϊκής εισαγγελίας νεοδημοκράτες επειδή είναι πιο πολλοί στην κοινωνία(!), αλλά επειδή είναι στην εξουσία και στους αρμούς του κράτους, το οποίο ελέγχει η κυβέρνηση.
Το αντανακλαστικό «κάτι πρέπει να γίνει»
Οι καταστάσεις άρνησης ακόμα δεν έχουν κανονικοποιηθεί. Σύμφωνα με την Metron Analysis, το 76% των συμμετεχόντων να τάσσεται υπέρ της ίδρυσης ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους. Στην ίδια δημοσκόπηση, το 70% των συμμετεχόντων θεωρεί ότι η Ελλάδα κινείται προς λάθος κατεύθυνση, το 71% εκφράζει αρνητική γνώμη για το έργο της κυβέρνησης, το 49% κρίνει αρνητικά το πακέτο της ΔΕΘ και μόλις το 18% θετικά. Σύμφωνα με τη GPO, το 64,3% κρίνει αρνητικά τα μέτρα της ΔΕΘ και πως οι φορολογικές εξαγγελίες κινούνται προς τη λάθος κατεύθυνση (61,2%), χωρίς να αντιμετωπίζουν την ακρίβεια (76,7%), ούτε να ενισχύουν το εισόδημα (68,3%), ούτε να βοηθούν τη νέα γενιά (67,1%) ή να αντιμετωπίζουν το δημογραφικό (73,9%) ή να στηρίζουν τη μεσαία τάξη (72,3%) ούτε να βοηθούν την οικογένεια (71,4%). Ακόμα, το 49,9% πιστεύει ότι στον ΟΠΕΚΕΠΕ θα υπάρξει συγκάλυψη και το 35,6% ότι θα τιμωρθούν κάποιοι, αλλά όχι πολιτικά πρόσωπα. Μάλιστα, το 58,3% πιστεύει ότι η διαφθορά επί των ημερών του Κ. Μητσοτάκη αυξήθηκε.
Η παρόρμηση του κόσμου «να κάνει κάτι» για τα θεάματα του πόνου σηματοδοτεί μια αυξανόμενη αίσθηση ηθικής υποχρέωσης. Η γρήγορη και μαζική κινητοποίηση για ανθρωπιστικές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης δείχνει πόσο εύκολα μπορεί να γίνει επίκληση αλτρουιστικών αποκρίσεων, καταλήγει ο Κοέν. Έτσι σπάει το ορθολογικό μοντέλο του προσωπικού συμφέροντος, που η κυβέρνηση προσπαθεί να επιβάλλει, ώστε να αποτελέσει και ένα χωνί μέσα από το οποίο θα γλιστρήσεις στην κατάσταση άρνησης. Αυτό ζούμε. Όλα τα μάτια βρίσκονται στη Γάζα, όλα τα μάτια βρίσκονται στον στόλο. Υπάρχει δράση. Διεκδικείται δικαιοσύνη, διαφάνεια και λογοδοσία. Για τα Τέμπη, για τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Οργανώνεται αντίδραση στη φτωχοποίηση. Το αντανακλαστικό «κάτι πρέπει να γίνει» έχει ενεργοποιηθεί, απέναντι στον ναρκισσισμό και στο «φροντίζοντας τον εαυτό μας». Όταν καταφέρουμε το όριο του μη ανεκτού να γίνει ακριβώς το ίδιο για όλους, θα είναι το σημείο εκκίνησης της ανατροπής.
Στην απέξω
*Εκτός συλλογικών συμβάσεων εργασίας βρίσκονται οι εννιά στους δέκα εργαζόμενους στην Ελλάδα, το γ τρίμηνο του 2025. Μόλις το 8,6% των εργαζομένων καλύπτεται από Συλλογικές Συμβάσεις. Όταν ο στόχος της ΕΕ είναι η κάλυψη να φτάσει το 80%, στην Ελλάδα κατάφεραν το ακριβώς αντίθετο, το 81% να μην καλύπτεται, όπως αποδεικνύει και το Παρατηρητήριο Μισθών της ΕΚΤ! Την 1 Οκτώβρη, ΓΣΕΕ και ΑΔΕΔΥ, καλούν σε πανελλαδική πανεργατική απεργία ενάντια στο 13ωρο.
* Είκοσι χιλιάδες είναι τα κενά εκπαιδευτικών στα σχολεία, με το υπουργείο Παιδείας να ρίχνει το φταίξιμο στις εγκυμοσύνες και τις άδειες ανατροφής, ελπίζοντας και εδώ σε έναν κοινωνικό αυτοματισμό που θα στρέψει την οργή στους εκπαιδευτικούς και όχι στην κατάσταση που βρίσκεται η Παιδεία. Είναι κατοχυρωμένο δικαίωμα των γυναικών η άδεια κύησης ή/και ανατροφής και δεν είναι παραχώρηση. Μάλιστα, οι αναπληρώτριες εκπαιδευτικοί στερούνται το δικαίωμα αυτό, παρά τον νόμο και το σύνταγμα.
* Οι δήμοι Αθηνών, Χαλανδρίου, Καισαριανής, Περάματος, Χαϊδαρίου, Πετρούπολης, Νέας Σμύρνης, Ζωγράφου και Νέας Ιωνίας ένωσαν τις δυνάμεις τους για τον παλαιστινιακό λαό, αναλαμβάνοντας πρωτοβουλίες αλληλεγγύης, εκδίδοντας ψήφισμα καταδίκης της γενοκτονίας στη Γάζα, δηλώνοντας στήριξη στο Global Sumud Flotilla και παίρνοντας αντίστοιχες πρωτοβουλίες στην ΠΕΔΑ και την ΚΕΔΕ.
