Όταν η μόνη υπευθυνότητα που το ίδρυμα αποδίδει στον ασθενή είναι η υπευθυνότητα για το ατύχημα
Πριν λίγες ημέρες, μέσα στον προεκλογικό ορυμαγδό, συνέβη ένα ακόμα τραγικό γεγονός, ο θάνατος τριών μηχανικά καθηλωμένων ψυχικά πασχόντων από αναθυμιάσεις λόγω πυρκαγιάς στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής (ΨΝΑ) του Δαφνιού. Επρόκειτο για ασθενείς «διαρκώς μηχανικά καθηλωμένους, χωρίς κανένα θεραπευτικό πλάνο, με τους εφημερεύοντες γιατρούς να καλούνται απλώς να επικυρώσουν την ήδη γραπτή και διαρκώς ισχύουσα οδηγία», όπως επισημαίνει σε ανακοίνωσή της η Πανελλαδική Συσπείρωση για την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση. Είναι αυτή η ίδια ψυχιατρική μεταρρύθμιση που ακούμε εδώ και τριάντα χρόνια αλλά δεν είδαμε ακόμα, αφού εξ αρχής «αντιμετωπίστηκε σαν μια εξωτερική πρακτική η οποία θα άλλαζε τον τόπο αλλά όχι τον τρόπο με τον οποίο ασκείται η ψυχιατρική πρακτική, δηλαδή τη λογική του εγκλεισμού», όπως επισημαίνει ένας εκ των πρωτεργατών αυτού του οράματος, ψυχίατρος και τέως διευθυντής του 9ου ψυχιατρικού τμήματος του ΨΝΑ, Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου.
Οι θάνατοι αυτοί δεν αποτελούν, βέβαια, μεμονωμένα περιστατικά –άλλωστε μόλις στις 17 του περασμένου Μάη πέρασε στα «αζήτητα» το τραγικό συμβάν του θανάτου που προκάλεσε νοσηλευόμενος σε τμήμα εισαγωγών του ΨΝΑ σε άλλον νοσηλευόμενο στον ίδιο θάλαμο με αυτόν. Ούτε για τυχαία περιστατικά πρόκειται, αφού «από τα “τυχαία” γεγονότα εκφράζεται η νομοτέλεια του συστήματος», όπως επισημαίνει ο ψυχίατρος Θ. Μεγαλοοικονόμου. «Αυτά τα γεγονότα» συνεχίζει «και αναμενόμενα είναι και δεν είναι τα πρώτα, αλλά συχνά συγκαλύπτονται ή περνούν στα ψιλά, γιατί έτσι θέλει το κυρίαρχο σύστημα». Αυτό το σύστημα που αρνείται να δεχθεί την αποτυχία του απέναντι στην ευθύνη που έχει αναλάβει να φροντίσει και να θεραπεύσει ψυχικά πάσχοντες.
Είναι στο πλαίσιο του ίδιου συστήματος που, όπως υπογραμμίζεται εμφατικά και στην ανακοίνωση της Πανελλαδικής Συσπείρωσης για την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση, «πριν προλάβει να υπάρξει η όποια αξιόπιστη έρευνα για τα αίτια της πυρκαγιάς, την ακριβή εστία της, για το τι ακριβώς έγινε, πόσος καπνός χρειάστηκε να μπει στο τμήμα για να γίνει αντιληπτός, και από ποιόν, πριν οδηγήσει στο θάνατο των ασθενών, γιατί δεν υπήρχαν αισθητήρες καπνού κ.λπ., άρχισαν να τροφοδοτούνται τα σενάρια τρόμου από τους ένθεν κακείθεν, γιατρούς, συνδικαλιστές, δημοσιογράφους, πολιτικούς, για τον “επικίνδυνο ψυχασθενή”. Φυσικά, κανείς δεν μιλάει για τους υπόλοιπους, περίπου 400 νοσηλευόμενους του ΨΝΑ, που αντιμετωπίζονται με τους ίδιους κατασταλτικούς τρόπους, ως εξίσου “επικίνδυνοι”, κλειδωμένοι, συχνά δεμένοι».
Μια μεταρρύθμιση που εκκρεμμεί
Μα τι συνέβη, επιτέλους, στο όραμα της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης; Γιατί δεν προχώρησε; «Το ζητούμενο δεν είναι να προχωρήσει η ψυχιατρική μεταρρύθμιση, αλλά να ξεκινήσει, αντί του εξωραϊσμού της υπάρχουσας κατάστασης, που επιχειρείται», απαντά ο Θ. Μεγαλοοικονόμου. «Δεν έχει αλλάξει καθόλου ο τρόπος προσέγγισης του ψυχικά πάσχοντα παρά τα λεγόμενα τριάντα χρόνια ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, ακριβώς γιατί αντιμετωπίστηκε σαν μια εξωτερική πρακτική, η οποία θα άλλαζε τον τόπο αλλά όχι τον τρόπο με τον οποίο ασκείται η ψυχιατρική πρακτική, δηλαδή τη λογική του εγκλεισμού. Δεν προωθήθηκε ουσιαστικά ποτέ ένα ολοκληρωμένο δίκτυο υπηρεσιών με Κέντρα Ψυχικής Υγείας (ΚΨΥ) που θα ακύρωνε τον εγκλεισμό λειτουργώντας εναλλακτικά, με φροντίδα πρόληψης, παρέμβαση κατ’ οίκον. Το αποτέλεσμα ήταν, από τη μία, να συνεχίζουν να υπάρχουν τα ψυχιατρεία και, από την άλλη, να δημιουργούνται πάρα πολλές στεγαστικές δομές, ως ένα είδος νεοϊδρυματισμού, εκ των οποίων πολλές πήραν διάφορες ΜΚΟ. Στην πραγματικότητα, σήμερα, στην Ελλάδα λειτουργούν λιγότερα από δέκα ΚΨΥ και το 55% των εισαγωγών είναι ακούσιες νοσηλείες».
Οπισθοδρόμηση
Τα πρόσφατα περιστατικά έφεραν στην επιφάνεια ξανά δύο περιπτώσεις που αναδεικνύουν με τον πιο γλαφυρό τρόπο την οπισθοδρόμηση που βιώνει ο χώρος της ψυχικής υγείας και πληρώνουν, συχνά με τη ζώη τους, ασθενείς, αλλά και οι εργαζόμενοι. «Πρόκειται για μια παλιά ιστορία απέναντι στην οποία δεν φαίνεται να έχει αλλάξει η αντιμετώπιση» σημειώνει ο Θ. Μεγαλοοικονόμου. «Από το 1988, σε ένα ΦΕΚ επί υπουργίας ακόμα Απόστολου Κακλαμάνη, είχαν θεσμοθετηθεί δύο ΚΨΥ, ενα στους Αγίους Αναργύρους και ένα στο κέντρο της Αθήνας. Όλα αυτά τα χρόνια μέσα από πολλές προσπάθειες αλλά και παλινωδίες βρέθηκαν τα κτίρια, έγιναν διαγωνισμοί, δαπανήθηκαν χρήματα, όμως δεν παραλήφθηκαν ποτέ. Στο ένα εξ αυτών, στο Γκάζι, το οποίο είχε διαμορφωθεί και εξοπλιστεί με χρήματα μέσω προγραμμάτων και υπήρχε κίνδυνος να πληρωθούν αποζημιώσεις, σήμερα μεταφέρονται ασθενείς από στεγαστικές δομές, ξενώνες και οικοτροφεία, αλλοιώνοντας τελείως το χαρακτήρα του ως ΚΨΥ, ενώ υπάρχει η πρόθεση να μεταφερθούν εκεί και τα εξωτερικά ιατρεία του Δαφνιού. Όλα αυτά με ευθύνη του υπουργείου Υγείας και της διοίκησης του Δαφνιού».
«Παράλληλα και με αφορμή και τα πρόσφατα συμβάντα, που φέρνουν στην επιφάνεια την αδυναμία του υπάρχοντος συστήματος να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες ορισμένων ψυχικά πασχόντων, επιταχύνονται ξανά οι διαδικασίες για το λεγόμενο δικαστικό ψυχιατρείο. Ένα χώρο δηλαδή για να εγκλείσουν ασθενείς που έχουν ψυχωσική διαταραχή και έχουν διαπράξει έγκλημα, αλλά θεωρούνται ακαταλόγιστοι εξαιτίας της ασθένειάς τους. Τέτοιο τμήμα υπήρχε τη δεκαετία του ’80 στο Δαφνί και έκλεισε μετά από αγώνες των εργαζομένων» επισημαίνει ο τ. διευθυντής του 9ου ψυχιατρικού τμήματος του ΨΝΑ.
Πρόκληση και ευθύνη για την Αριστερά
Το ζήτημα της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης αποτελεί μεγάλη πρόκληση και ευθύνη και για την Αριστερά, που καλείται να αποδείξει το επόμενο διάστημα -εφόσον το επιλέξουν οι πολίτες αυτήν την Κυριακή- ότι μπορεί να ανταποκριθεί σε όσα ολιγώρησε τους προηγούμενους εφτά μήνες: «Να απαιτηθούν και να διεκδικηθούν μαζικές προσλήψεις προσωπικού, άνοιγμα του ψυχιατρείου στην κοινότητα, κατάργηση των κατασταλτικών μεθόδων, των μηχανικών καθηλώσεων και της κλειδωμένης πόρτας, απόρριψη των καμερών και των απομονώσεων», όπως υπογραμμίζει η Πανελλαδική Συσπείρωση για την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση.
Η Πρωτοβουλία για ένα Πολύμορφο Κίνημα στην Ψυχική Υγεία καλεί όλες και όλους να πάρουν μέρος στη «Διαδήλωση ενάντια στον ψυχιατρικό ολοκληρωτισμό… για τους θανάτους που πέρασαν στα ψιλά», την Πέμπτη 24 Σεπτέμβρη, στις 6μ.μ., στην πλατεία Δημαρχείου Χαϊδαρίου, στην οποία καλεί η κατάληψη «Παπουτσάδικο».
Ζωή Γεωργούλα
