Του Μικελάντζελο Κόκο*
Είναι πιθανό ότι η μεγάλη στρατιωτική παρέλαση της περασμένης Πέμπτης στο Πεκίνο – μια πρωτόγνωρη επίδειξη της στρατιωτικής προόδου της Κίνας, με μεγαλοπρεπή παράθεση όπλων τελευταίας γενιάς, ένα μήνυμα για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους στη στρατηγική του “Pivot to Asia” – θα επιτρέψει να ξεχαστεί η «μαύρη Δευτέρα» των κινεζικών χρηματιστηρίων, εκείνη η 24η Αυγούστου κατά την οποία η Σαγκάη κατέγραψε το χειρότερο αποτέλεσμα των τελευταίων οκτώ ετών, κλείνοντας στο -8,48%.
Η παρέλαση για τον εορτασμό της «70ης επετείου της νίκης της Κίνας στον πόλεμο αντίστασης κατά της ιαπωνικής επίθεσης» ήταν η τέταρτη στρατιωτική παρέλαση από την εποχή του Μάο Τσετούνγκ, η πρώτη που έλαβε χώρα σε μια διαφορετική ημερομηνία από την 1η Οκτωβρίου, την επέτειο της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας. Ένα γεγονός, που απευθύνθηκε στο εξωτερικό (πρώτα απ’ όλα στην Ιαπωνία του εθνικιστή πρωθυπουργού Σίντζο Άμπε), αλλά και στο εσωτερικό: το «κινεζικό όνειρο» που προώθησε ο πρόεδρος Σι Ζινπίνγκ, δεν θα επισκιαστεί από το σκαμπανέβασμα των αγορών μετοχών, ούτε από τις δυσκολίες της οικονομικής μετάβασης, που σχεδίασαν οι τεχνοκράτες του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος (ΚΚΚ).
Στο 1/3 οι απώλειες
Από τη 15η Ιουνίου, οι κινεζικές αγορές μετοχών διατρέχουν μια φάση αναταράξεων, η οποία, μέχρι σήμερα, τις έκανε να χάσουν πάνω από το 1/3 της αξίας τους (που ομόφωνα κρίθηκε ως υπερβολικά διογκωμένη). Η διάθεση εντυπωσιασμού των μέσων ενημέρωσης (όταν πρόκειται για την Κίνα, τα μέσα που φωνάζουν πιο δυνατά είναι τα αγγλοσαξονικά) διέδωσε το σύνθημα της κατάρρευσης της οικονομίας της Κίνας. Είναι συζητήσιμο, αν η πορεία των δελτίων τιμών του παραδοσιακά ασταθούς χρηματιστηρίου της Σαγκάης (και του Σεντσέν) έχει σχέση με την αύξηση του κινεζικού ΑΕΠ, που ποτέ δεν ήταν τόσο χαμηλά τα τελευταία 25 χρόνια Αυτό που είναι βέβαιο, είναι ότι, παρά τους σχεδόν ανύπαρκτους δεσμούς της ηπειρωτικής Κίνας με τις διεθνείς αγορές μετοχών, οι τελευταίες επηρεάστηκαν από την πτώση της Σαγκάης, με αποτέλεσμα τις απώλειες των τελευταίων ημερών. Ένα φαινόμενο το οποίο, όπως θα δούμε στη συνέχεια, εξηγήθηκε από τον σινολόγο Φρανσουά Γκοντμάν, ως συνέπεια της κατάρρευσης του «θετικού μύθου» της Κίνας.
Σε σχέση με τις ευρωπαϊκές αγορές μετοχών, οι αντίστοιχες κινεζικές είναι ανώριμες: το χρηματιστήριο της Σαγκάης εγκαινιάστηκε μόλις το 1991, ενώ μόνο το 2% των μετοχών είναι στα χέρια αλλοδαπών και, πάνω απ’ όλα, η τεράστια πλειονότητα των επενδυτών αποτελείται από άπειρους αποταμιευτές.
Η Ουάσινγκτον πίσω από την πτώση;
Στην Κίνα δεν είναι λίγοι αυτοί που ισχυρίζονται ότι η πτώση των εθνικών χρηματιστηρίων μπορεί να είναι το αποτέλεσμα ενός χειρισμού, που ενεργοποίησαν ξένα κεφάλαια και ενορχηστρώθηκε από την Ουάσινγκτον, για να υποστεί ζημιά το Πεκίνο, ακριβώς τη στιγμή που αυτό προσπαθεί να εισάγει το γιουάν του ανάμεσα στα ισχυρά νομίσματα του πλανήτη.
Το γιουάν, το νόμισμα της δεύτερης οικονομίας του πλανήτη, δεν έχει ακόμη ενταχθεί στο «καλάθι» του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, γνωστού ως «Special drawing rights» (SDR), που περιλαμβάνει το δολάριο των ΗΠΑ, τη βρετανική στερλίνα και το ιαπωνικό γιεν. Η αναθεώρηση (που λαμβάνει χώρα κάθε πέντε χρόνια) των νομισμάτων (ονομαζόμενων επίσης paper gold) αναμένεται για το τέλος του 2015 – παρόλο που το ΔΝΤ συζητάει μια παράταση εννέα μηνών (εντός της 30ης Σεπτεμβρίου 2016) γι’ αυτή τη σημαντική απόφαση.
Την ένταξη του γιουάν στο SDR – όπως και άλλες «διεθνείς» πρωτοβουλίες του Πεκίνου – πρέπει να τη δούμε μαζί με την ίδρυση της Asian Infrastructure Investment Bank (AIIB), του διεθνούς χρηματοοικονομικού θεσμού με επικεφαλής την Κίνα – με γενικό επιτελείο στο Πεκίνο και 100 δισεκατομμύρια δολάρια αρχικού κεφαλαίου – στον οποίο ζήτησαν να συμμετάσχουν 57 χώρες και ο οποίος θα χρηματοδοτήσει προγράμματα υποδομών στην Ασία αλλά και αλλού, σε ανταγωνισμό με τη Διεθνή Τράπεζα. Η ένταξη του γιουάν στο SDR και η εδραίωση της AIIB θα μπορούσε να σημαίνει, βραχυπρόθεσμα, το τέλος της κυριαρχίας του δολαρίου, ως κύριου νομίσματος αναφοράς στις διεθνείς αγορές.
Δύσκολος συγχρονισμός
Η πτώση της αγοράς μετοχών ήρθε σε μια πολύ δύσκολη στιγμή: ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη η εκστρατεία «κατά της διαφθοράς» που εξάγγειλε ο Σι, εκκαθαρίζοντας πολιτικά σημαντικούς αντιπάλους του προέδρου, με στόχο την παγίωση της εξουσία του στο εσωτερικού του ΚΚΚ. Ταυτόχρονα γίνεται περισσότερο εμφανής η επιβράδυνση της αύξησης της παραγωγής (πιθανότατα το 2015 θα είναι κάτω του 7%), που θα πρέπει να ενταχθεί στο πλαίσιο του λεγόμενου “new normal”, της νέας οικονομικής στρατηγικής που στοχεύει στη μείωση της εξάρτησης της χώρας από τις εξαγωγές προϊόντων χαμηλής προστιθέμενης αξίας και στη δημιουργία μιας ώριμης αγοράς, με μια ισχυρή εσωτερική ζήτηση που θα έχει επικεφαλής εθνικά καινοτόμα brand και μια μεσαία τάξη σε αύξηση. Η πορεία του “new normal” προαναγγέλλεται μακρά και επώδυνη, με χιλιάδες απολύσεις, κλείσιμο κρατικών επιχειρήσεων, αύξηση της συντάξιμης ηλικίας…
Επιχείρηση διάσωσης
Επιχειρώντας να καθησυχάσει την κοινή γνώμη που έχει αναστατωθεί από την κατάρρευση της αγοράς μετοχών, η κυβέρνηση έθεσε σε λειτουργία σε μεγάλο βαθμό το χέρι του Κράτους: ενεργοποίησε μια «εθνική ομάδα» επενδυτών και χρηματιστών επιφορτισμένων να αγοράσουν τις μετοχές και να τις ανατιμήσουν, απαγόρευσε την πώληση για έξι μήνες στους επενδυτές που κατέχουν μεγάλα μετοχικά πακέτα, κινητοποίησε το κρατικό συνταξιοδοτικό ταμείο (με κεφάλαιο 3.500 δισεκατομμύρια γιουάν, 548 δισεκατομμύρια δολάρια), στο οποίο δόθηκε η εντολή να επενδύσει στην εθνική αγορά μετοχών μέχρι το 30% των πόρων του, όχι μόνο σε μετοχές, αλλά και σε μια σειρά από χρηματοοικονομικά εργαλεία, μεταξύ των οποίων τα παράγωγα.
Δεν πρόκειται ακριβώς για τα καλύτερα διαπιστευτήρια στο εξωτερικό, μιας αγοράς μετοχών η οποία – έπειτα από τα ανοίγματα των περασμένων μηνών στους ξένους επενδυτές, που για πρώτη φορά είχαν πρόσβαση, έστω και περιορισμένη, στα χρηματιστήρια της Σαγκάης και του Σεντσέν– θα έπρεπε να απελευθερωθεί σταδιακά.
Χρειάζεται να περιμένουμε τις επόμενες εβδομάδες/μήνες για να καταλάβουμε ποιες συνέπειες θα έχει μεσοπρόθεσμα η παρέμβαση του κράτους στην κινεζική αγορά μετοχών. Οι αρχές του Πεκίνου, στο μεταξύ, εξακολουθούν να στέλνουν καθησυχαστικά μηνύματα για την κινεζική οικονομία, η επιβράδυνση της οποίας θα πρέπει να ευθυγραμμίζεται με τη στρατηγική του “new normal”.
Το τέλος ενός θετικού μύθου
Όμως, υποστηρίζει ο Γκοντμάν, «οι πτώσεις στις αγορές μετοχών, που δεν είναι σχεδόν καθόλου συνδεδεμένες με την Κίνα, αποδεικνύουν μια γενικότερη αλήθεια: ότι η παγκόσμια οικονομία είναι εδώ και καιρό στην κόψη του ξυραφιού και στηρίζεται από μηδενικά επιτόκια και από την ποσοτική χαλάρωση». Υπό αυτή την έννοια, καταλήγει ο γάλλος σινολόγος, η Κίνα μέχρι σήμερα λειτουργούσε ως «θετικός μύθος». Τώρα δεν είναι η επιβράδυνση της οικονομίας της, που δημιούργησε ένα κύμα απαισιοδοξίας στις αγορές, αλλά η κατάρρευση «ενός θετικού μύθου που εξισορροπούσε την απαισιοδοξία σχετικά με τη γήρανση των κοινωνιών της ευημερίας».
* Ο Μ. Κόκο είναι διευθυντής του ιταλικού ιστότοπου cinaforum.net, που μεταδίδει ειδήσεις και αναλύσεις για την Κίνα, και συνεργάτης της “Εποχής”.
Μετάφραση: Τόνια Τσίτσοβιτς
