24 Φεβρουαρίου 1958: «…Εδώ Εξεγερμένο Ράδιο, η φωνή της Σιέρρα Μαέστρε [οροσειρά] εκπέμπει από το εξεγερμένο στρατόπεδό μας στις ράχες της Οριέντε [διοικητική επαρχία], καθημερινά στις 5 το απόγευμα και στις 9 το βράδυ». Αφού ακούστηκε ο «Ύμνος της Επέλασης»,1 οι εκφωνητές/τριες ενημέρωσαν μέσα σε είκοσι λεπτά για τις πρόσφατες νικηφόρες μάχες που έδωσε η Φάλαγγα του διοικητή Ερνέστο Τσε Γκεβάρα.
Σε ένα από τα πρώτα σχόλια εξηγούνται οι στόχοι αυτού του εγχειρήματος: «…το “Εξεγερμένο Ράδιο” ξεπροβάλει για να συνεισφέρει στον αναγκαίο και χρήσιμο προσανατολισμό του λαού σ’ αυτή την κρίσιμη για την πατρίδα ώρα, για να διαδοθούν οι αληθινές επιδιώξεις αυτής της πάλης και να προάγει έμπρακτα την ηθική ανωτερότητα, όπου αυτή απαιτείται. Και για να σμίξουμε, να αγαπήσουμε και να βιώσουμε το πάθος της αλήθειας, όπως θα έλεγε ο Μαρτί».2
«Η κρίσιμη ώρα» του 1958 στην ύπαιθρο και στις πόλεις
Ο ιστορικός χρόνος κυλάει με μεγάλη ταχύτητα. Τόσο γρήγορα, ώστε ο Φλεβάρης του 1958 μοιάζει να είναι πολύ μακρινός από το Νοέμβρη του 1956 (30.11), όπου ένα προερχόμενο από το Μεξικό πλοιάριο («Granma») προσάραξε στις ακτές της Κούβας, στους πρόποδες της οροσειράς Σιέρρα Μαέστρα. Πολύτιμο το φορτίο του: 81 νεαροί κουβανοί επαναστάτες (μεταξύ αυτών οι Φιντέλ και Ραούλ Κάστρο, Καμίλο Σιενφουέγος, Χουάν Αλμέιδα) και ένας Αργεντίνος, ο μετέπειτα Τσε Γκεβάρα.
Στόχος τους, η ανατροπή με ανταρτοπόλεμο της δοτής από τις ΗΠΑ στυγερής και φαύλης στρατιωτικής δικτατορίας του Φουλχένσιο Μπατίστα και η οικοδόμηση μιας σοσιαλιστικής κοινωνίας. Από τη σκληρή μάχη με το στρατό που δόθηκε αμέσως μετά την αποβίβασής τους επιβίωσαν μόνο 22 αντάρτες.
Ο ένοπλος αγώνας θα ξεκινούσε από την ύπαιθρο χώρα αλλά θα συντονιζόταν με τις εξελίξεις στις πόλεις. Έτσι, αφού θα είχε ηττηθεί ο στρατός του Μπατίστα (άσχετος στην αντιμετώπιση ανταρτοπόλεμου) και θα είχε κερδηθεί η εμπιστοσύνη των αγροτών/ισσών στην επανάσταση, θα άρχιζε η επέλαση στις πόλεις, με αποφασιστικό σταθμό τη μάχη στη Σάντα Κλάρα –το βιομηχανικό κέντρο της χώρας– και τελικό την κατάληψη της πρωτεύουσας, Αβάνα. Η τακτική αυτή τηρήθηκε με ακρίβεια.
Στις πόλεις έχει ήδη δημιουργηθεί το «Κίνημα 26 Ιουλίου»,3 ενιαίο μέτωπο εξεγερμένων πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων (κόμματα, συνδικάτα, φοιτητικοί και γυναικείοι σύλλογοι κ.ά), και ένα μεγάλοπαράνομο δίκτυο στον εργατικό και σπουδαστικό χώρο. Έτσι, στις πόλεις έχουν αρχίσει από το 1956 μαζικές εθνικές απεργίες σε βασικούς παραγωγικούς κλάδους με τη συμπαράσταση του σπουδαστικού κινήματος. Τον επόμενο χρόνο οι απεργίες διευρύνονται, ενώ πραγματοποιούνται και μερικές δυναμικές ενέργειες φοιτητών και εργατών. Το 1958, ιδιαίτερα τους τελευταίους μήνες, οι μαζικές απεργίες και οι δυναμικές διαδηλώσεις παραλύουν μεγάλο τμήμα της χώρας.
Στη Σιέρρα Μαέστρα, οι 22 ένοπλοι αντάρτες του 1956 έχουν φτάσει τις 6.000 (αγρότες/ισσες, σπουδάζουσα νεολαία από τις πόλεις) και πλέον αποκαλούνται «Επαναστατικός Στρατός». Επίσης, οι αντάρτισσες που είχαν βοηθητικά μόνο καθήκοντα εκπαιδεύτηκαν στα όπλα και, παρά τις αντιρρήσεις αρκετών «αξιοματούχων» ανταρτών, απέκτησαν τη δική τους διμοιρία χάρη στην επιμονή του Φιντέλ.
Στην ύπαιθρο και στις μικρές πόλεις και κωμοπόλεις ο Επαναστατικός Στρατος σταδιακά κατήγαγε νίκες και εξασφάλισε τη στήριξη του πληθυσμού σε μεγάλο τμήμα του νησιού.
Η πιο κρίσιμη ώρα είχε φτάσει και οδηγούσε κυρίως στη Σάντα Κλάρα, στην Αβάνα, στη νίκη της επανάστασης. Η Σιέρα Μαέστρα κατεβαίνει με τους επικεφαλής της στις πόλεις. Η φάλαγγα του Τσε κατευθύνεται στη Σάντα Κλάρα όπου, μετά από διήμερη νικηφόρα μάχη με το στρατό, το ξημέρωμα της 18ης Δεκεμβρίου, βρίσκει τους αντάρτες και πλήθη λαού να πανηγυρίζουν τη νίκη.
Όλη αυτή την περίοδο το «Εξεγερμένο Ράδιο», που ταχύτατα απέκτησε την υψηλότερη ακροαματικότητα στη χώρα, αναδείχτηκε σε επαναστατικό υπερόπλο: η καθημερινή ενημέρωση για τις εξελίξεις ενθάρρυνε το λαό της χώρας και, μιλώντας στις καρδιές τους, οι αντάρτες κέρδισαν την πολύτιμη εμπιστοσύνη τους και η επανάσταση το καλωσόρισμά της.
Μετά τη Σάντα Κλάρα, ξημερώματα της πρωτοχρονιάς του 1959, η Φάλαγγα του Τσε και του Σιενφουέγος, με τους ίδιους επικεφαλής, καταλαμβάνουν την Αβάνα. Μια μεγάλη ανθρωποθάλασσα πανηγυρίζει τη νίκη της επανάστασης και μαζί τους όλο το νησί. Η ίδια εικόνα επαναλαμβάνεται στην άφιξη του Φιντέλ Κάστρο και της αντάρτικης ομάδας του στις 8 Ιανουαρίου. Ιστορικές στιγμές για την Κούβα πρώτιστα, αλλά και για τη Λατινική Αμερική και την Αριστερά όλου του κόσμου.
«Ας είμαστε ρεαλιστές. Ας κυνηγήσουμε το ακατόρθωτο», όπως είπε ο Τσε.
«Κανένας παράδεισος δεν κερδίζεται με έφοδο, γιατί δεν υπάρχει παράδεισος. Για να έχεις παράδεισο πρέπει πρώτα να τον χτίσεις…» (Φιντέλ Κάστρο).
Σημειώσεις
1. Ο Ύμνος της Επέλασης: ύμνος των ανταρτών του αγώνα για την κατάκτηση της ανεξαρτησίας (1885-1898).
2. Χοσέ Μαρτί (1853-1895): Κουβανός ποιητής, συγγραφέας, φιλόσοφος. Ιδρυτής του Κουβανικού Επαναστατικού Κόμματος που ηγήθηκε του αντιαποικιακού αγώνα της Κούβας. Αναδείχτηκε κορυφαίος μαχητής και σκοτώθηκε σε μάχη το 1895. Είναι εθνικός ήρωας της Κούβας και το όραμά του για τη νέα κοινωνία διατηρεί τη διαχρονικότητά του.
3. 26 Ιουλίου 1953: αποτυχημένη επίθεση νέων, μεταξύ των οποίων ήταν και ο Φιντέλ, στη στρατιωτική μονάδα και τόπο βασανιστηρίων-δολοφονιών της Μονκάδα στο Σαντιάγο. Παρά την αποτυχία της και το βαρύ τίμημα (νεκροί, συλλήψεις και πολύχρονες ποινές κάθειρξης) εκτιμάται ότι ήταν η σπίθα για την εξέγερση κατά της δικτατορίας.
