H αιφνιδιαστική επίσκεψη του διευθυντή της CIA, Τζον Ράτκλιφ, στην Αβάνα στις 14 Μαΐου και η έκτακτη συνάντησή του εκεί με υψηλόβαθμους κουβανούς αξιωματούχους, μεταξύ των οποίων ο εγγονός του Φιντέλ Κάστρο, Ραούλ Γκιγιέρμο Ροντρίγκεζ Κάστρο, ήλθε να προσθέσει μια νέα εστία έντασης στη γεωπολιτική αναστάτωση που έχει προκαλέσει στα δύο ημισφαίρια η δεύτερη προεδρική θητεία του Ντόναλντ Τραμπ.
Οι επιπτώσεις της επίσκεψης είναι προς το παρόν ασαφείς. Σαφείς είναι οι πληροφορίες ότι η συζήτηση επικεντρώθηκε σε ένα κατάλογο αιτημάτων της Ουάσιγκτον που στοχεύουν στην πολιτική μεταρρύθμιση και όχι απλώς στην οικονομική συμμόρφωση της Αβάνας.
Το μήνυμα, σύμφωνα με το CNN, είναι ξεκάθαρο: η περίοδος των διαπραγματεύσεων και των περιορισμένων ανοιγμάτων τελειώνει, η πίεση στην Αβάνα περνά σε νέα φάση. Ή, όπως το έθεσαν οι New York Times: ο Ντόναλντ Τραμπ θέλει να μπορεί να επαίρεται ότι επί των ημερών του άφησε την τελευταία της πνοή η νίκη των επαναστατών στη μάχη της Σάντα Κλάρα την Πρωτοχρονιά του 1959 και η εκδίωξη του δικτάτορα Φουλχένθιο Μπατίστα.
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται, σύμφωνα με τους ΝΥΤ, η πρόθεση του υπουργείου Δικαιοσύνης των ΗΠΑ να ασκήσει –στα πρότυπα της στοχοποίησης του βενεζουελάνου προέδρου Νικολάς Μαδούρο– δίωξη κατά του 94χρονου Ραούλ Κάστρο, αδελφού του ηγέτη της κουβανικής επανάστασης Φιντέλ Κάστρο και άλλοτε προέδρου της Κούβας, για την εικαζόμενη κατάρριψη από κουβανέζικα MiG το 1996 δύο μικρών αεροσκαφών της κουβανοαμερικανικής οργάνωσης Brothers to the Rescue, στα οποία επέβαιναν τέσσερις αυτοεξόριστοι Κουβανοί, με αποτέλεσμα τον θάνατο και των τεσσάρων.
Για τον Ντόναλντ Τραμπ επείγει, ενόψει των εκλογών του Νοεμβρίου για το Κογκρέσο, η ανάκτηση των απωλειών του στην κοινή γνώμη, αποτέλεσμα της καθήλωσης στο τέλμα του πολέμου κατά του Ιράν.
Για τους Κουβανούς, η επίσκεψη του επικεφαλής των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών παραπέμπει στις πιο σκοτεινές σελίδες της ιστορίας των σχέσεων με τις ΗΠΑ: από τις 638 καταγεγραμμένες απόπειρες δολοφονίας του Φιντέλ Κάστρο, απόπειρες ενορχηστρωμένες από τη CIA, έως την αποτυχημένη εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων τον Απρίλιο του 1961.
Επικαλούμενες την «ιδιαίτερη απειλή» που ισχυρίζονται ότι συνιστά η Κούβα για την ασφάλειά τους, οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει από τον Ιανουάριο ενεργειακό αποκλεισμό στο μεγάλο νησί της Καραϊβικής, απειλώντας με την επιβολή δασμών όποια χώρα δεν συμμορφωθεί. Από τον Δεκέμβριο, μόνο ένα μεγάλο δεξαμενόπλοιο, το υπό ρωσική σημαία «Ανατόλι Καλόντκιν», έχει παραδώσει πετρέλαιο στην Κούβα –ανακούφιση που άρκεσε μέχρι τον Απρίλιο.
Κάνοντας ένα βήμα παραπέρα, οι ΗΠΑ κατηγορούν την Κούβα ότι φιλοξενεί στο έδαφός της εγκαταστάσεις των μυστικών υπηρεσιών της Ρωσίας και της Κίνας.
Το Πεκίνο αντέδρασε με μια ήπια ανακοίνωση του εκπροσώπου του κινεζικού ΥΠΕΞ, Γκούο Ζιακούν: «Οι ΗΠΑ πρέπει να σταματήσουν να κραδαίνουν το ρόπαλο των δικαστικών διώξεων και των κυρώσεων και να πάψουν να απειλούν στρατιωτικά την Κούβα».
Οι τόνοι της Μόσχας ήταν κατάτι οξύτεροι. Η εκπρόσωπος του ρωσικού ΥΠΕΞ κατήγγειλε «την κατάφωρη παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις κυρίαρχου κράτους, τον εκφοβισμό και την παράνομη χρήση κατασταλτικών μέτρων, απειλών και εκβιασμών». Η Ρωσία, πρόσθεσε η Μαρία Ζαχάροβα, «θα συνεχίσει να παρέχει την πιο ενεργό στήριξη προς τον αδελφό κουβανικό λαό».
Από την πλευρά της, η κυβέρνηση του προέδρου Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ απέρριψε τις αμερικανικές αιτιάσεις. Τα στοιχεία που, σύμφωνα με δημοσίευμα της ιστορικής εφημερίδας Granma, προσκόμισε η κουβανική πλευρά «κατέδειξαν κατηγορηματικά ότι η Κούβα δεν συνιστά απειλή για την ασφάλεια των ΗΠΑ· δεν φιλοξενεί, δεν υποστηρίζει, δεν χρηματοδοτεί τρομοκρατικές ή εξτρεμιστικές οργανώσεις· δεν υπάρχουν ξένες στρατιωτικές βάσεις ή βάσεις πληροφοριών στο έδαφός της· ποτέ δεν υποστήριξε καμιά εχθρική δραστηριότητα εναντίον των ΗΠΑ και δεν θα το κάνει ποτέ εναντίον άλλου έθνους».
Την απάντηση από πλευράς ΗΠΑ κόμισε λίγο αργότερα η πληροφορία του NBC ότι ο επικεφαλής της CIA συνέστησε στην Κούβα «να συμμορφωθεί το ταχύτερο με τις υποδείξεις, για να μην βρεθεί αντιμέτωπη με συνέπειες παρόμοιες με εκείνες του Νικολάς Μαδούρο στη Βενεζουέλα».
Στην κορύφωση της έντασης, η Κούβα εξέπεμψε το δικό της μήνυμα. Τα κρατικά μέσα μετέδιδαν συνεχώς εικόνες πολιτών να εκπαιδεύονται στρατιωτικά, άντρες και γυναίκες όλων των ηλικιών να συμμετέχουν σε ασκήσεις προσομοίωσης ανταρτοπόλεμου, στη βάση του δόγματος που ο Φιντέλ Κάστρο είχε συνοψίσει στη φράση «Πόλεμος όλου του λαού»: διαρκής παλλαϊκή επιχείρηση φθοράς του εισβολέα.
Θα αντέξει να ανταποκριθεί μια κοινωνία στα όρια των αντοχών της;
Ο εμπορικός αποκλεισμός έχει στερήσει από τους Κουβανούς την πρόσβαση σε αγαθά πρώτης ανάγκης. Στα νοσοκομεία παρατηρούνται ελλείψεις σε βασικά φάρμακα. Η χρόνια έλλειψη ενέργειας έχει βυθίσει ολόκληρες περιοχές σε διακοπές ρεύματος που σε πολλές γειτονιές της Αβάνας διαρκούν έως και 20 ώρες τη μέρα.
Οι διαδηλώσεις που ξέσπασαν το βράδυ της Τετάρτης 14 Μαΐου στα περίχωρα της Αβάνας, με εκατοντάδες πολίτες στους δρόμους να χτυπούν κατσαρόλες και να φωνάζουν συνθήματα όπως «Συνδέστε το ρεύμα!» και «Λαός ενωμένος ποτέ νικημένος!», έστειλαν ένα μήνυμα με δυο αποδέκτες. Αλλά δεν είχαν ούτε νεκρούς, ούτε την ένταση και τη διάρκεια των πολυαίμακτων διαδηλώσεων του Ιανουαρίου στην Τεχεράνη, όπως θα ήθελαν στην Ουάσινγκτον. Η κυβέρνηση του προέδρου Ντίας-Κανέλ παραμένει σταθερή.
Παραμένει ωστόσο διάχυτη η ανησυχία για το τι έπεται. Σοβαροί αναλυτές προειδοποιούν ότι μια βίαιη αλλαγή καθεστώτος μπορεί να οδηγήσει σε εκτεταμένες συγκρούσεις. «Η Κούβα δεν είναι Βενεζουέλα, μπορεί να προκαλέσει όχι αμελητέες απώλειες στις ΗΠΑ».
Όπως παραμένει αναπάντητο το ερώτημα αν είναι όντως στους σχεδιασμούς των ΗΠΑ να δράσουν στρατιωτικά στην Κούβα, όταν ο όγκος των αμερικανικών Ειδικών Δυνάμεων είναι αναπτυγμένος στη άλλη άκρη του πλανήτη, για το ενδεχόμενο ανοιχτής σύγκρουσης με το Ιράν.
Φωτο: JF Martin / Unsplash
