φωτογραφία: (ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΓΓΕΛΑΚΗΣ/EUROKINISSI)
Εισβολή, κρίση, απειλή, κατακλυσμός, βουλιάζει το νησί, πρόβλημα, καταιγισμός, πλημμυρίσαμε, ορδές, φυσική καταστροφή, συρροή, υγειονομική βόμβα. Ακόμα χειρότερα: με τον διορισμό του νέου Υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνου Πλεύρη, επανήλθε η χρήση της λέξης «λαθρομετανάστες» από επίσημα χείλη, θέλοντας να δώσει στίγμα της πολιτικής του – μιας πολιτικής φυσικά γνωστής, που προφανώς ήταν και ο λόγος του διορισμού του.
Τι κι αν η αντιρατσιστική νομοθεσία θεωρεί παράνομη τη χρήση όρων που έχουν ως σκοπό ή αποτέλεσμα τον στιγματισμό, την υποτίμηση ή την πρόκληση μίσους, συνδέοντάς τη με υποκίνηση σε διακρίσεις, βία ή μίσος; Τι κι αν δόθηκαν τεράστιες μάχες τα προηγούμενα χρόνια, και ιδιαίτερα εκείνα τα χρόνια ανόδου της Χρυσής Αυγής, για την εξάλειψη του όρου από τη δημόσια συζήτηση – και κέρδισαν; Μέχρι και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες και τους Εξόριστους (ECRE), μια πανευρωπαϊκή 105 οργανώσεων σε 41 χώρες, διεξάγει καμπάνια στα social media τις τελευταίες μέρες, αναδεικνύοντας την απαράδεκτη χρήση αυτών των όρων στην Ελλάδα, από πολιτικά χείλη και ΜΜΕ. Ο σκοπός είναι ένας: η ένταση της αποανθρωποποίησης, η προβληματοποίηση και η εργαλειοποίηση των ανθρώπων που βρίσκονται σε κίνηση και αναζητούν προστασία, και που επιδιώκουν να ασκήσουν ένα θεμελιώδες τους δικαίωμα, που καλύπτεται από σειρά διεθνών και ευρωπαϊκών συμβάσεων, με κύρια τη Συνθήκη της Γενεύης του 1951: το δικαίωμα στο άσυλο.
7.336 πρόσφυγες και προσφύγισσες έφτασαν στην Κρήτη από την 1η Γενάρη μέχρι τις 30 Ιούνη 2025, σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε προχτές η Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA). 17.598 άνθρωποι έφτασαν συνολικά στην Ελλάδα μέχρι 6/7, σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες. Πέρσι, έφτασαν στην Ελλάδα συνολικά 62.119 άνθρωποι, σύμφωνα και πάλι με την Ύπατη Αρμοστεία. Χτες 10/7, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, στις δομές των πέντε νησιών του Ανατολικού Αιγαίου διέμεναν 6.425 πρόσφυγες και προσφύγισσες, ενώ η ονομαστική συνολική χωρητικότητα ανέρχεται στα 14.166 άτομα – δηλαδή κάτω από τους μισούς/ες της χωρητικότητας, ενώ σε πάρα πολλές περιόδους έχουμε δει να ξεπερνιέται κατά πολύ, και να μη φαίνεται να νοιάζεται κανείς για τις άθλιες συνθήκες. Παρεμπιπτόντως, το 2015 σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία, έφτασαν στην Ελλάδα περίπου 856.000 πρόσφυγες και προσφύγισσες μέσω θαλάσσης – και φυσικά, ούτε τότε ήταν «απειλή». Αυτά, έτσι, για να έχουμε μια αίσθηση των στοιχείων και των μεγεθών.
Η θαλάσσια δίοδος νότια της Κρήτης συνιστά πράγματι μια νέα προσφυγική διαδρομή. Τα τελευταία δύο χρόνια, πολλές βάρκες ξεκινούν από τη Λιβύη, στην πλειονότητα των περιπτώσεων από το Τομπρούκ (αλλά και από το Μουσαΐντ και τη Ντέρνα), καθώς οι άνθρωποι εξαναγκάζονται να ακολουθήσουν μια από τις πλέον επικίνδυνες και θανάσιμες θαλάσσιες διαδρομές, λόγω της έλλειψης νόμιμων και ασφαλών οδών, που κατοχυρώνουν την πρόσβαση στο δικαίωμα στο άσυλο.
Η παγίωση αυτής της νέας προσφυγικής διαδρομής, είναι γνωστή εδώ και τουλάχιστον δύο χρόνια. Σύμφωνα με τα στοιχεία για το 2024 της Υποστήριξης Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA), 5.161 πρόσφυγες και προσφύγισσες έφτασαν το 2024 στην Κρήτη και τη Γαύδο, αριθμός εξαπλάσιος από τα 815 άτομα του 2023. Εδώ και δύο χρόνια, αντί για τις νόμιμες διαδικασίες πρώτης υποδοχής και ταυτοποίησης, εξακολουθεί στο νησί να μην υπάρχει κυριολεκτικά τίποτα: Οι πρόσφυγες διαμένουν όλη αυτή τη διετία σε προσωρινούς, άτυπους και ακατάλληλους χώρους, υπό απαράδεκτες και αναξιοπρεπείς συνθήκες και χωρίς στοιχειώδεις υποδομές, και αντιμετωπίζοντας πλέον και ρητορική και πρακτικές μίσους – αλλά και την αλληλεγγύη των ομάδων και ανθρώπων στην Κρήτη που ακούραστα προσπαθούν να είναι μαζί τους όλο αυτό το διάστημα.
Πρόκειται για δύο κύριους χώρους προσωρινής διαμονής: το πρώην εκθεσιακό κέντρο της Αγυιάς στα Χανιά, και το λεγόμενο παλιό Ψυγείο στο Ηράκλειο. Όλα τα τελευταία χρόνια, οι καταγγελίες των άθλιων συνθηκών είναι διαρκείς, ιδιαίτερα από το Κοινωνικό Στέκι – Στέκι Μεταναστών Χανίων και τη Θάλασσα Αλληλεγγύης στο Ηράκλειο που βρίσκονται καθημερινά στο πεδίο. Τις τελευταίες μέρες, είδαμε ακόμα πιο ακραίες συνθήκες, με πιο χαρακτηριστική την περίπτωση των 442 προσφύγων/ισσών που αφού έγιναν μπαλάκι για λίγες ώρες μεταξύ Ρεθύμνου και Χανίων, εξαναγκάστηκαν να διανυκτερεύσουν στο λιμάνι του Ρεθύμνου υπό άθλιες συνθήκες, σε εξωτερικό χώρο και με καύσωνα.
Το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου λοιπόν, αγρόν ηγόραζε όλο αυτό τον καιρό. Λίγο πριν την αποχώρησή του από το Υπουργείο, ο τότε Υπουργός Δημήτρης Καιρίδης εξήγγειλε τον Απρίλιο του 2024 τη δημιουργία δύο δομών προσωρινής φιλοξενίας στην Κρήτη. Τίποτα δεν έγινε από τότε. Στα τέλη Μαρτίου, η τότε νέα υφυπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Σέβη Βολουδάκη δήλωσε ξαφνικά ότι δεν υπάρχει ανάγκη για νέες δομές φιλοξενίας στην Κρήτη. Παλινωδίες και αντιφάσεις διαρκώς, χωρίς να αναλαμβάνονται ποτέ ακόμα και αυτές οι στοιχειώδεις ευθύνες του Υπουργείου. Οι αρχές αποτυγχάνουν συστηματικά να εφαρμόσουν τις ρητές προβλέψεις της νομοθεσίας, η οποία υπαγορεύει ότι οι πρόσφυγες και προσφύγισσες που πρωτοφτάνουν πρέπει άμεσα μετά την άφιξη τους να εντάσσονται σε διαδικασίες υποδοχής και ταυτοποίησης. Οι διαδικασίες αυτές είναι απολύτως αναγκαίες και επείγουσες – ακόμα και για τον εντοπισμό ευαλωτοτήτων και προβλημάτων υγείας.
Κι έτσι φτάνουμε περίπου στο σήμερα. Η κυβέρνηση που δεν έκανε ούτε τα ελάχιστα, απάντησε αρχικά με στρατιωτικοποίηση: ανακοίνωσε στα μέσα Ιουνίου ότι θα στείλει πολεμικές φρεγάτες στα σύνορα της Λιβύης, με «αποτρεπτικό» σκοπό, κανονικοποιώντας, δηλαδή, τα pushbacks. Και ενώ φυσικά οι επαναπροωθήσεις και κάθε άλλη μορφή αναγκαστικής απομάκρυνσης είναι απολύτως παράνομες με βάση το διεθνές, ευρωπαϊκό και εθνικό δίκαιο, και έχουν ήδη οδηγήσει σε καταδίκες της Ελλάδας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ). Και ενώ έχει συμβεί, 2 χρόνια πριν, το πολύνεκρο ναυάγιο στην Πύλο, με περίπου 650 άτομα να χάνουν τη ζωή τους, ως αποτέλεσμα των ίδιων θεσμοθετημένων πολιτικών και συστηματικών πρακτικών αποτροπής.
Μετά τις φρεγάτες απέναντι στους πρόσφυγες/ισσες, έχουμε σήμερα την τελευταία, ανήκουστη πράξη του έργου: την αρχικά τρίμηνη αναστολή υποβολής των αιτημάτων ασύλου για τους ανθρώπους που φτάνουν από τη Βόρεια Αφρική με πλωτά μέσα. Πρόκειται φυσικά για μια απολύτως παράνομη τροπολογία. Έχουν ήδη κατατεθεί ενστάσεις αντισυνταγματικότητας, ενώ ήδη φορείς, όπως ο Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης, η Ύπατη Αρμοστεία και ο Συνήγορος του Πολίτη, έχουν καταγγείλει δημόσια αυτή την απόφαση ως παραβίαση των βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των διεθνών υποχρεώσεων της χώρας.
Η αναστολή ασύλου παραβιάζει τη Συνθήκη της Γενεύης του 1951, την ΕΣΔΑ, τις παγκοσμίως αναγνωρισμένες και απαρέγκλιτες αρχές της μη επαναπροώθησης και της απαγόρευσης των βασανιστηρίων και άλλων μορφών απάνθρωπης και εξευτελιστικής μεταχείρισης, καθώς και σειρά ρυθμίσεων του διεθνούς και ευρωπαϊκού δικαίου. Ανοίγει τον δρόμο σε μαζικές παράνομες επαναπροωθήσεις, αυθαίρετη κράτηση και pushbacks. Τα συνοδευόμενα μέτρα επιστροφών, κλειστών κέντρων κράτησης και η διεύρυνση της μαζικής κράτησης που ανακοινώθηκαν είναι επίσης απολύτως παράνομα. Η πρώτη και τελευταία φορά που εφαρμόστηκε, εξίσου παράνομα, η αναστολή ασύλου ήταν τον Μάρτιο του 2020 στον Έβρο, πρακτική για την οποία εκκρεμεί απόφαση του ΕΔΔΑ.
Συνεχίζοντας την απαξίωση βασικών κανόνων του κράτους δικαίου, η κυβέρνηση κατεβάζει την τροπολογία εκτάκτως, μέσα σε μισή μέρα, ενσωματώνοντάς την σε άσχετο νομοσχέδιο, υπονομεύοντας και πάλι κάθε έννοια δημοκρατικής διαδικασίας. Όλα αυτά, για να επανέλθουμε, αποτελούν μέρος μιας συνολικής κυβερνητικής στρατηγικής που εργαλειοποιεί πρόσφυγες και μετανάστριες – ανθρώπους σε κίνδυνο που αναζητούν προστασία, και παραπληροφορεί, διασπείρει έναν «ηθικό πανικό», προκειμένου να μετατοπίσει λόγο και πρακτικές, να συντηρητικοποιήσει, και να επιβάλει μια αντιμεταναστευτική, ακροδεξιά ατζέντα και ρητορική. Δεν είναι τυχαίο ότι την ίδια μέρα που κατατέθηκε η πρόταση για την αναστολή ασύλου, ο Υπουργός Μετανάστευσης Θάνος Πλεύρης μιλούσε με επικοινωνιακούς όρους και παραπλανητικά στοιχεία για τα «μενού» στα προσφυγικά καμπς και για τη «νέα πολιτική» δραστικής μείωσης των επιδομάτων προς τους πρόσφυγες/ισσες — επιδόματα που αποτελούν υποχρέωση του κράτους, προέρχονται από ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις και ήδη συχνά και παρανόμως δεν παρέχονται. Χαρακτηριστική των παραπλανητικών αυτών στοιχείων ήταν η αναφορά του ότι 52% των αιτούντων/ουσών ασύλου όντως παίρνει άσυλο, ενώ το πραγματικό ποσοστό είναι 79% σε πρώτο βαθμό για το 2024.
Η μόνη «εισβολή» που αντιμετωπίζουμε είναι αυτή της αντιμεταναστευτικής ρητορικής και των πρακτικών με ακροδεξιά χαρακτηριστικά που επιχειρούν να διεισδύσουν στα μυαλά της κοινωνίας και τη συλλογική μας συνείδηση. Αυτή την εισβολή δεν θα την επιτρέψουμε. Με τους πρόσφυγες και τις μετανάστριες θα ζήσουμε, και θα παλέψουμε, μαζί.
