Φωτογραφία: Tara Winstead / Pexels
Η καθιέρωση της παγκόσμιας ημέρας για την Ψυχική Υγεία έγινε για να επισημαίνεται και να υπενθυμίζεται, έξω από προκαταλήψεις και στερεότυπα που στιγματίζουν, ότι υπάρχει υγεία όταν υπάρχει ψυχική υγεία! Για να υπάρχει το πολυπόθητο αγαθό της ψυχικής υγείας, θα πρέπει να υπάρχει πρόσβαση ικανή και αποτελεσματική για όλους τους πολίτες σε υπηρεσίες πρόληψης, προαγωγής, φροντίδας, υποστήριξης, συμβουλευτικής και αποκατάστασης σε σταθερή βάση παροχής και με εξειδικευμένο κατάλληλο για κάθε περίπτωση προσωπικό.
Είναι κοινή εκτίμηση στη χώρα μας, αλλά και σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο εύρος, ότι ζούμε σε συνθήκες κοινωνικής πίεσης, οικονομικής δυσπραγίας, φυσικών καταστροφών, και μέσα στην απειλή ενός παγκόσμιου πολέμου ή στην ατμόσφαιρα των πολεμικών συρράξεων και της γενοκτονίας σε γειτονικές μας περιοχές. Πολλές και διάχυτες πληροφορίες, συσσωρευμένη ψυχική κόπωση, συνεχής ματαίωση, έλλειψη εμπιστοσύνης στο πολιτικό και θεσμικό σύστημα της χώρας, αποδιοργανωμένο κοινωνικό κράτος και κοινωνικό κεφάλαιο, ως χαρακτηριστικά μιας κοινωνίας που εκδηλώνει μια αφασική θολή δυσλειτουργική συμπεριφορά ενηλίκων και ανηλίκων. Στις ανθρώπινες σχέσεις αναδύονται και εκδηλώνονται άγχη, αγωνίες, ανασφάλειες, καχυποψίες, βία, εξαρτητικές συμπεριφορές, διαταραχές της διάθεσης, του συναισθήματος, της κρίσης και καταθλιπτικές αντιδράσεις. Χάνεται η αυτοπεποίθηση, η διάθεση για αγωνιστικότητα, η προσδοκία και ενεργή συμμετοχή στη διεκδίκηση μιας καλύτερης προσωπικής και κοινωνικής ζωής.
Η ψυχική υγεία είναι όχι η απουσία ψυχικής ασθένειας, αλλά η ευημερία του ανθρώπου που δίνει τη δυνατότητα καλών σχέσεων με οικείους, φίλους, το περιβάλλον, να σκέφτεται ελεύθερα, να κάνει όνειρα για το μέλλον του.
Στο επίπεδο της κυβερνητικής επικοινωνιακής πολιτικής για την ψυχική υγεία έχουμε πολλές εξαγγελίες, πολλά προγράμματα που «τρέχουν», χωρίς οργανωμένο δίκτυο ώστε να λειτουργεί ως σύστημα ολοκληρωμένης φροντίδας. Με τον νόμο 5129/2024 διαλύθηκε ό,τι υπήρχε μέχρι τώρα και οι δημόσιες υπηρεσίες αποδυναμώνονται από την έλλειψη μόνιμου και έμπειρου προσωπικού και στελεχώνονται με περιοδικές προσλήψεις.
Ενήλικες και νεότεροι ζούμε σε έναν εντεινόμενο δυστοπικό ψηφιακό τοπίο που μεταβάλλεται συνεχώς. Τα παιδιά και οι έφηβοι είναι σαφώς πιο πολύ εκτεθειμένοι στις νέες τεχνολογίες και στον κόσμο των social media ή συχνά ζούνε μέσα σε αυτό και μέσα από αυτό.
Η ενδοσχολική και εξωσχολική βία (πολυσυζητημένο φαινόμενο) υφίσταται σαν τέτοιο, αλλά απαιτεί πολυεπίπεδη συστηματική προληπτική εργασία, όχι μόνο στο σχολικό περιβάλλον, και ουσιαστική ενίσχυση των οικογενειών και των σκληρά εργαζόμενων γονέων. Η προβολή της βίας και η συνεχής ανάπτυξη των παιδιών μέσα σε μια βίαιη καθημερινή πραγματικότητα, και η cyber δική τους βίαιη πραγματικότητα που παίρνει όλο και περισσότερο χρόνο από τη ζωή τους, δεν αφήνουν περιθώρια για σχέσεις μέσα από δημιουργικές συνευρέσεις όπου θα μάθουν να συνυπάρχουν και θα επεξεργαστούν ομαλά τη ναρκισσιστική προβληματική της αναπτυξιακής ηλικιακής φάσης που βρίσκονται. Εξέρχονται αυτού του πεδίου ως καταναλωτές μοντέλων και παραδειγμάτων που κλωνοποιεί ο ψηφιακός κόσμος, χάνοντας την επαφή με τον εαυτό. Δεν καλλιεργείται η ενσυναίσθηση και η αλληλεγγύη.
Συχνά υπάρχουν αχνά και ανεπαίσθητα «κρυφά σημάδια» πως κάτι συμβαίνει στο άτομο, τις παρέες, τις κοινωνίες. Πρέπει να προλάβουμε πριν δυναμώσουν και εξελιχθούν σε καταστροφικά γεγονότα που δεν διορθώνονται, ούτε επουλώνονται.
Παρουσιάστηκε πριν λίγους μήνες, ένας οδηγός Εθνικής Στρατηγικής για την πρόληψη της Βίας και την αντιμετώπιση της Παραβατικότητας Ανηλίκων (2025-2030), ένα ωραίο θεωρητικό εγχειρίδιο, με κείμενα πολλών σελίδων που δεν έχει καμία εφαρμογή, καμία προγραμματική και θεσμική αξιοποίηση μέχρι τώρα. Μια ακόμη επικοινωνιακή πολιτική εφαρμογής κατασταλτικών μέτρων σε παραβατικούς ανήλικους με απειλή για ποινικές ευθύνες και κυρώσεις στους γονείς. Αυτό απαιτείται ως κοινωνική πολιτική, για να προάγεται η ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων;
Η καταστολή και η τιμωρία είναι έσχατο μέσο. Χρειάζονται τρόποι και υπηρεσίες με ειδικό μόνιμο προσωπικό σε δημόσιες ή ιδιωτικές υπηρεσίες που να μπορούν χωρίς την επαπειλούμενη εξουθένωσή τους να αντιμετωπίσουν και να φροντίσουν ουσιαστικά σοβαρά ζητήματα, όπως ενδοοικογενειακή βία, συγκρουσιακά διαζύγια, κακή επιρροή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για να μην είναι τα μόνα παραδείγματα ανάπτυξης και αυτοπραγμάτωσης του νέου ανθρώπου.
Σημείωση:
*Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, οι μαθητές της Γ’ τάξης Δημοτικού Σχολείου Κιβερίου δημιούργησαν την μικρού μήκους ταινία «Κρυφά σημάδια», για να φωτίσουν σημάδια που πολλές φορές δεν φαίνονται. Καθημερινά, γύρω μας, άνθρωποι ενδέχεται να παλεύουν σιωπηλά, φορώντας ένα χαμόγελο, αλλά κρύβοντας πόνο.
