Με τον Ιβάν Σεπέδα, υποψήφιο της αριστερής συμμαχίας Pacto Histórico (PH), να έχει σημαντικό δημοσκοπικό προβάδισμα, γίνονται στις 31 Μαΐου οι εκλογές στην Κολομβία. Με την Λάουρα Κιντάνα, καθηγήτρια Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο των Άνδεων στη Μπογκοτά μιλάμε την σημασία αυτών των εκλογών, για το πρόγραμμα του Σεπέδα, και για την στρατηγική της κολομβιανής Δεξιάς.
-Τι σημαίνουν αυτές οι εκλογές για την επόμενη ημέρα στην Κολομβία; Ποια είναι τα διακυβεύματα;
-Οι εκλογές της 31ης Μαΐου είναι εξαιρετικά σημαντικές, καθώς θα καθορίσουν είτε τη δυνατότητα εμβάθυνσης μιας ουσιαστικής διαδικασίας δομικής κοινωνικής αλλαγής, η οποία παρά τους περιορισμούς και τις αδυναμίες της ξεκίνησε με την κυβέρνηση του Γκουστάβο Πέτρο, είτε την πιθανότητα επιστροφής στο πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό μοντέλο που υπήρξε ηγεμονικό στην Κολομβία στο μεγαλύτερο μέρος της δημοκρατικής ιστορίας της. Αυτό το μοντέλο χαρακτηρίζεται από ένα καθεστώς στο οποίο ένας μικρός αριθμός οικογενειών έχει μονοπωλήσει τη λήψη πολιτικών και οικονομικών αποφάσεων, οργανώνοντας κοινωνικές δομές που έχουν φυσικοποιήσει την ανισότητα με βάση τη φυλή, την τάξη και το φύλο. Αυτή η αντιδραστική ελίτ, που συνδέεται με το διεθνικό κεφάλαιο, έχει επιβάλει ένα κράτος ασφαλείας που περιορίζεται στην εγγύηση συνθηκών ασφάλειας για τη συνεχή συσσώρευση κεφαλαίου, ενώ η οικονομική ζωή της χώρας έχει οργανωθεί γύρω από την εντατική εξόρυξη φυσικών πόρων για αξιοποίηση στις παγκόσμιες αγορές. Αυτές οι πολιτικές έχουν συγκεντρώσει τη γη σε μεγάλες ιδιοκτησίες και έχουν εμβαθύνει τις οικονομικές ανισότητες ευθυγραμμιζόμενες με νεοφιλελεύθερες παρεμβάσεις που, από τη δεκαετία του 1990, έχουν διαβρώσει την υπόσχεση ενός κοινωνικού κράτους δικαίου, ιδιωτικοποίησαν τις δημόσιες υπηρεσίες, ποινικοποιήσαν την κοινωνική διαμαρτυρία και υποβίβασαν την πολιτική σε τεχνοκρατικές πρακτικές διαχείρισης που αγνόησαν τις τοπικές και εδαφικές ανάγκες, ενώ, όχι σπάνια, έχουν καταστήσει τον πόλεμο κερδοφόρο ή επωφελήθηκαν από αυτόν. Σε αυτό το πλαίσιο, η κυβέρνηση Πέτρο έχει δεσμευτεί για μια πιο αναδιανεμητική πολιτική που στοχεύει στη μείωση της φτώχειας, στην ενίσχυση ενός κοινωνικού κράτους δικαίου μέσω διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων (μερικές από τις οποίες δεν μπόρεσαν να εφαρμοστούν), στην προώθηση μεγαλύτερης αναδιανομής της γης και στην ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, παράλληλα με την πρόκληση της εδραίωσης μιας οικονομίας που δεν εξαρτάται από την εξόρυξη ορυκτών καυσίμων και δεν είναι απλώς εξορυκτική, αλλά αντίθετα επιτρέπει την εκβιομηχάνιση, παραμένοντας παράλληλα προσηλωμένη σε μια περιβαλλοντική ατζέντα. Ο Ιβάν Σεπέδα έχει δεσμευτεί να εμβαθύνει αυτές τις αλλαγές, βασισμένες στην κοινωνική και περιβαλλοντική δικαιοσύνη, να ενισχύσει τη δημόσια σφαίρα στην Κολομβία, να εγγυηθεί μεγαλύτερη συμμετοχή των πολιτών, να προωθήσει μια οικονομία ικανή να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της συνεχιζόμενης οικολογικής καταστροφής και να εδραιώσει πρακτικές ισότητας που αμφισβητούν τις πολιτισμικές μορφές που συνδέονται με την αποικιοκρατία της εξουσίας. Αντίθετα, οι κύριοι αντίπαλοί του εκπροσωπούν την ολιγαρχική χώρα. Από τη μία πλευρά, η Παλόμα Βαλένσια, υποψήφια από οικογένεια γαιοκτημόνων και μέλος του κόμματος Centro Democrático, του οποίου η κύρια προσωπικότητα, ο Άλβαρο Ουρίμπε, ηγήθηκε, κατά τη διάρκεια των δύο προεδρικών του θητειών, μιας σαρωτικής πολιτικής ασφαλείας που επέβαλε μια νεοφιλελεύθερη ατζέντα μέσω της βίας. Από την άλλη πλευρά, ο Αμπελάρντο Ντε λα Εσπριέγια εκπροσωπεί παραστρατιωτικά και μαφιόζικα συμφέροντα, «νομιμοποιημένα» μέσω μιας συντηρητικής, μισογυνιστικής και οπισθοδρομικής ατζέντας όσον αφορά τα κοινωνικά δικαιώματα. Έτσι, σε αυτές τις εκλογές έρχονται αντιμέτωπες δύο πραγματικά ανταγωνιστικές εναλλακτικές λύσεις.
-Πως διαμορφώνεται το πολιτικό σκηνικό μία εβδομάδα πριν από τις εκλογές;
-Ο Σεπέδα ταξιδεύει σε όλη τη χώρα, γεμίζοντας τις πλατείες σε μεγάλες πόλεις, όπου περιγράφει τα βασικά σημεία του προγράμματός του. Συχνά συνοδεύεται από την υποψήφια αντιπρόεδρό του, την Άιντα Κιλσούε, ιθαγενή γερουσιάστρια εδώ και πολλά χρόνια, αφοσιωμένη στον αγώνα για τη γη, που συχνά περιοδεύει και μόνη της κινητοποιώντας μεγάλα πλήθη. Εν τω μεταξύ, οι δεξιοί υποψήφιοι δεν δείχνουν την ίδια ικανότητα να κινητοποιήσουν λαϊκές συγκεντρώσεις. Αντ’ αυτού, βασίζονται περισσότερο σε μια εκστρατεία στα ΜΜΕ και στα κοινωνικά δίκτυα, έχοντας την υποστήριξη μεγάλων εταιρικών μέσων ενημέρωσης που επιδιώκουν να δυσφημίσουν τον Σεπέδα συνδέοντάς τον αβάσιμα και με έναν γελοίο τρόπο με το αντάρτικο FARC ή με μια αυταρχική σοσιαλιστική ηγεσία, προκειμένου να ενθαρρύνουν τους πιο συντηρητικούς τομείς, ιδίως εντός της μεσαίας τάξης, να τον αντιληφθούν ως απειλή για τη διατήρηση του στάτους κβο. Τις τελευταίες εβδομάδες υπήρξαν επίσης ορισμένα βίαια γεγονότα, ειδικά στο νότιο τμήμα της χώρας, τα οποία η Δεξιά προσπάθησε να εκμεταλλευτεί για να δείξει την αποτυχία της πολιτικής της «απόλυτης ειρήνης» και την αστάθεια που υποτίθεται ότι θα έφερνε η νίκη του Σεπέδα. Ωστόσο, ο επιδιωκόμενος αρνητικός αντίκτυπος δεν έχει αντικατοπτριστεί μέχρι στιγμής στις δημοσκοπήσεις. Υπό αυτή την έννοια, η εκστρατεία της Δεξιάς έχει επικεντρωθεί περισσότερο σε προσωπικές επιθέσεις εναντίον του Σεπέδα, σε μηνύματα και συνεντεύξεις στα ΜΜΕ, παρά στην υπεράσπιση των πολιτικών και των προγραμμάτων της, που δεδομένου του αντίκτυπού τους στις λαϊκές τάξεις είναι απίθανο να κερδίσουν ευρεία υποστήριξη. Συγχρόνως, οι κεντρώες επιλογές έχουν σε μεγάλο βαθμό αποδυναμωθεί, καθώς συνδέονται με μια τεχνοκρατική λογική που, με προγραμματικούς όρους, δεν προσφέρει ένα όραμα για τη χώρα διαφορετικό από αυτό της Δεξιάς, ενώ παράλληλα αποτυγχάνει να συνδεθεί αποτελεσματικά με τις λαϊκές τάξεις.
-Ποιοι παράγοντες καθορίζουν το πολιτικό πλαίσιο αυτών των εκλογών;
-Αρκετοί παράγοντες είναι πολιτικά καθοριστικοί σε αυτές τις προεδρικές εκλογές. Από τη μία πλευρά, υπάρχει η υπεράσπιση ενός προγράμματος κοινωνικής δικαιοσύνης που έχει επηρεάσει θετικά πολλούς ανθρώπους, μαζί με την προσπάθεια διάλυσης ενός κράτους ασφαλείας που συνδέεται με πολλαπλά παρακρατικά συμφέροντα, το οποίο έχει διώξει τα κοινωνικά κινήματα και τους εδαφικούς αγώνες και έχει γίνει συνένοχο στην αναπαραγωγή μιας νεκροπολιτικής που είναι κερδοφόρα για το μεγάλο κεφάλαιο. Φυσικά, η διάλυση αυτής της νεκροπολιτικής δεν εξαρτάται αποκλειστικά από μια εθνική κυβέρνηση, καθώς καθορίζεται από πολλαπλές παγκόσμιες αλυσίδες και διάφορους παράγοντες. Ωστόσο, η επιλογή μεταξύ της αντιμετώπισης αυτής της πολιτικής του θανάτου ή της συνεργασίας με αυτήν είναι καθοριστική. Ένας άλλος πολιτικά σημαντικός παράγοντας αφορά τη θέση της Κολομβίας στην περιοχή: κατά πόσο με την εκλογή του Σεπέδα θα εδραιωθούν οι συμμαχίες με προοδευτικές κυβερνήσεις, όπως αυτές της Βραζιλίας και του Μεξικού, συμβάλλοντας στην αντιστάθμιση της ηγεμονίας των ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική και στην προώθηση συνασπισμών από τον Παγκόσμιο Νότο και μιας πιο πολυμερούς πολιτικής, ή αν, αντίθετα, μια νίκη της Δεξιάς θα ενίσχυε έναν ελευθεριακό και αυταρχικό ιμπεριαλισμό που θα προωθούσε τον παγκόσμιο κορπορατισμό, με συνέπειες που θα μπορούσαν να διαβρώσουν περαιτέρω τη δημοκρατία, να εμβαθύνουν την οικονομική ανισότητα και να επιταχύνουν την οικολογική υποβάθμιση.
-Πως ερμηνεύεις το δημοσκοπικό προβάδισμα του Σεπέδα;
-Μπορεί να υποδηλώνει πολλά πράγματα. Από τη μία πλευρά, πολλοί απλοί άνθρωποι έχουν πράγματι βιώσει βελτιώσεις στις συνθήκες διαβίωσής τους σε σύγκριση με προηγούμενες κυβερνήσεις, και ο λόγος για την αξιοπρέπεια της ζωής έχει βρει απήχηση επειδή έχει μεταφραστεί σε συγκεκριμένους μετασχηματισμούς. Μπορεί επίσης να αντικατοπτρίζει ότι οι μετασχηματισμοί που προκλήθηκαν από την ειρηνευτική διαδικασία, οι πρόσφατες λαϊκές κινητοποιήσεις και οι κοινωνικές ηγεσίες έχουν σταδιακά ριζώσει σε πολλές περιοχές, και έχουν αρχίσει να μετατοπίζουν την κυρίαρχη κοινή λογική προς έναν πιο ισότιμο προσανατολισμό, παρά την επιμονή ρατσιστικών, ταξικών και πατριαρχικών δεικτών βαθιά ενσωματωμένων στον κοινωνικό ιστό της χώρας. Αυτό θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει ανθρώπους που ήταν πολιτικά απαθείς, που έβλεπαν μικρή διαφορά μεταξύ των υποψηφίων, να κινητοποιηθούν και να συμμετάσχουν στις εκλογές. Ταυτόχρονα, οι ευνοϊκές δημοσκοπήσεις για τον Σεπέδα μπορεί να σηματοδοτούν μια αποδυνάμωση της ηγεσίας, των προγραμμάτων και των συμβολικών εκκλήσεων της Δεξιάς, αν και αυτή παραμένει ακόμα ισχυρή. Μπορεί επίσης να υποδηλώνει ότι το καταστροφικό σενάριο που προέβλεψε η Δεξιά υπό τον Πέτρο δεν υλοποιήθηκε για το μεγάλο κεφάλαιο, το οποίο συνέχισε να αυξάνεται κατά τη διάρκεια της κυβέρνησής του, και ως εκ τούτου δεν αισθάνεται πλέον να απειλείται από ένα σοσιαλδημοκρατικό πρόγραμμα όπως του Πέτρο ή του Σεπέδα.
–H κολομβιανή Δεξιά ποια στρατηγική ακολουθεί ενόψει των εκλογών;
-Η Δεξιά επιδιώκει είτε να κερδίσει ένα κεντρώο εκλογικό σώμα ευθυγραμμισμένο με την τεχνοκρατική λογική, είτε με το στυλ του Τραμπ, του Μιλέι και του Μπουκέλε να κινητοποιήσει άμεσα συναισθήματα που συνδέονται με μισογυνιστικές, ταξικές και ρατσιστικές ταυτίσεις που εξακολουθούν να έχουν μια ορισμένη δύναμη στην Κολομβία. Και στις δύο περιπτώσεις, η στρατηγική της απευθύνεται στην επιθυμία των ψηφοφόρων για ιδιοκτησία, οικονομική ανάπτυξη και υπεράσπιση αυτού που ανήκει σε κάθε άτομο, με οποιοδήποτε κόστος, μέσω υποσχέσεων για μεγαλύτερη τάξη, ασφάλεια και καταναλωτική ικανότητα, ενώ ταυτόχρονα κινητοποιεί τον φόβο για το τι μπορεί να χάσουν. Αυτό συμβαδίζει με την απεικόνιση του Σεπέδα ως «αντάρτη», ενός ανθρώπου που θα απειλήσει τη σταθερότητα και την ευημερία, θα υπονομεύσει τις σχέσεις με τις ΗΠΑ και θα οδηγήσει τη χώρα προς τον κομμουνισμό, παρά το γεγονός ότι αυτός δεν αυτοπροσδιορίζεται καν ως δημοκρατικός σοσιαλιστής, αλλά μάλλον επιμείνει στην υποστήριξη μιας μορφής κοινωνικού καπιταλισμού. Επιπλέον, αυτά τα δεξιά οράματα επιδιώκουν να επιβάλουν, μέσω αυταρχικών στρατηγικών, ένα μοντέλο ελεύθερης αγοράς που το υπερασπίζονται ολοένα και περισσότερο με μια αφήγηση που είναι ταυτόχρονα ελευθεριακή και τιμωρητική, όπως με τον Μπουκέλε και τον Μιλέι, και διαδίδεται μέσω απλών συνθημάτων και τεχνικών μάρκετινγκ και θεαματικότητας των μέσων ενημέρωσης. Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί, ότι σε προηγούμενες εκλογές στην Κολομβία, η Δεξιά έχει κεφαλαιοποιήσει πράξεις βίας που αποθαρρύνουν τους ψηφοφόρους ή αποκλείουν τους υποψηφίους. Ας ελπίσουμε ότι αυτό δεν θα είναι καθοριστικό σε αυτές τις εκλογές.
