με αφορμή το ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου «Ποιος ζει και ποιος πεθάνει» κλήθηκαν να μελετήσουν στις Πανελλήνιες 2026 οι υποψήφιοι των ΓΕΛ, κατά τη διάρκεια των εξετάσεων σήμερα στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας – Έκθεσης, παραθέτουμε ένα ακόμα ποίημα του μεγάλου μας ποιητή που συγκινεί εδώ και δεκαετίες:
Οκτάνα θα πη το «εγώ» «εσύ» να γίνεται (και αντιστρόφως το «εσύ» «εγώ») εις μίαν εκτόξευσιν ιμερικήν, εις μίαν έξοδον λυτρωτικήν, εις μίαν ένωσιν θεοτικήν, εις μίαν μέθεξιν υπερτάτην, που ίσως αυτή να αποτελεί την θείαν Χάριν, το θαύμα του εντός και εκτός εαυτού, κάθε φοράν που εν εκστάσει συντελείται.
Οκτάνα θα πη η ενόρασις και η διαίσθησις εκείνη, που επιτρέπουν σωστά να νιώθεις, να καταλαβαίνεις όλην την αγωνίαν των αλγούντων, τα λόγια τα συμβολικά του Ιησού, όλην την σκέψιν των αθέων, τας αστραπάς των προφητών και όλην την σημασίαν των τηλαυγών εκλάμψεων του Ζαραθούστρα.
Οκτάνα θα πη (χωρίς να περιφρονούμε του γήρατος την σοφίαν) θα πη πάση θυσία διατήρησις της παιδικής ψυχής εις όλα τα στάδια της ωριμότητος, εις όλας τας εποχάς του βίου, διότι άνευ αυτής και η πιο χρυσή νεότης γρήγορα στάχτη γίνεται και χάνεται και φεύγει και μένει στη θέσι της η θλίψις, η άνευ ελπίδων μεταμέλεια και η στυγνή ρυτίς.
Οκτάνα θα πη εν πλήρει αθωότητι Αδάμ, εν πλήρει βεβαιότητι Αδάμ-συν-Εύα.
Οκτάνα θα πη οι άνθρωποι άγγελοι να γίνουν, αλλ’ άγγελοι με φύλον φανερόν, συγκεκριμένον.
Οκτάνα θα πη επί γης Παράδεισος, επί της γης Εδέμ, χωρίς προπατορικόν αμάρτημα, πέραν πάσης εννοίας κακού, με ελευθέραν εις πάσαν περίπτωσιν παντού και την αιμομιξίαν.
Οκτάνα θα πη απόλυτος ενότης πνεύματος και ύλης.
Οκτάνα θα πη διατήρησις επαφής και στα απώτερα σημεία των εξελίξεων με πάσαν πηγήν που όντως αποτελεί των αρχετύπων της ζωής ιερή μια νερομάνα.
Οκτάνα θα πη παν ό,τι μάχεται τον θάνατον και την ζωήν παντού και πάντοτε διαφεντεύει.
Οκτάνα θα πη αληθινή ελευθερία και όχι εκείνη η φοβερά ειρωνεία, να λέγεται ελευθερία ό,τι χωρεί ή ό,τι εναπομένει στα ελάχιστα περιθώρια που αφήνουν στους ανθρώπους οι απάνθρωποι νόμοι των περιδεών και των τυφλών ή ηλιθίων.
Οκτάνα θα πη, όχι πολιτικής, μια ψυχικής ενότητος Παγκόσμιος Πολιτεία (πιθανώς Ομοσπονδία) με ανέπαφες τις πνευματικές και εθνικές ιδιομορφίες εκάστης εθνικής ολότητος, εις μίαν πλήρη και αρραγή αδελφοσύνην εθνών, λαών και ατόμων, με πλήρη σεβασμόν εκάστου, διότι αυτή μόνον εν τέλει θα ημπορέση διά της κατανοήσεως, διά της αγωνιστικής καλής θελήσεως, ουδόλως δε διά της βίας, τας τάξεις και την εκμετάλλευσιν του ανθρώπου από τον άνθρωπον να καταργήση, να εκκαθαρίση επιτέλους!
[πηγή: Ανδρέας Εμπειρίκος, Οκτάνα, Ίκαρος, Αθήνα 1980, σ. 75-79]
Ο Ανδρέας Εμπειρίκος (1901–1975) υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μορφές της νεοελληνικής λογοτεχνίας του 20ού αιώνα και ο βασικός εισηγητής του υπερρεαλισμού στην Ελλάδα. Γεννήθηκε στη Βραΐλα της Ρουμανίας, σε εύπορη εφοπλιστική οικογένεια με καταγωγή από την Άνδρο. Μεγάλωσε στην Ελλάδα και τη Γαλλία, ενώ σπούδασε στο Λονδίνο και αργότερα εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, όπου γνώρισε από κοντά το υπερρεαλιστικό κίνημα και μαθήτευσε στην ψυχανάλυση κοντά στον René Laforgue.
Το 1935 εξέδωσε την ποιητική συλλογή Υψικάμινος, έργο-σταθμό που εισήγαγε τον αυτόματο λόγο και τις υπερρεαλιστικές τεχνικές στην ελληνική ποίηση. Παράλληλα άσκησε την ψυχανάλυση, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διάδοσή της στην Ελλάδα. Στο έργο του κυριαρχούν η απελευθέρωση της επιθυμίας, η αισιοδοξία για τον άνθρωπο, ο έρωτας και η δημιουργική δύναμη του ασυνειδήτου.
Μεταξύ των σημαντικότερων έργων του συγκαταλέγονται τα Ενδοχώρα, Γραπτά ή Προσωπική Μυθολογία και το μνημειώδες ερωτικό μυθιστόρημα Ο Μέγας Ανατολικός, που εκδόθηκε μετά τον θάνατό του. Ο Εμπειρίκος άφησε επίσης σημαντικό φωτογραφικό έργο και θεωρείται μία από τις πλέον πρωτότυπες και επιδραστικές προσωπικότητες της ελληνικής πνευματικής ζωής.
