Μακάριοι οι μαστοί οι ουκ εθήλασαν…
H κατανυκτική παράσταση λόγου και μουσικής «Μακάριοι οι μαστοί οι ουκ εθήλασαν…», βασισμένη στα έργα «Via Crucis» του Φραντς Λιστ και «Ο δρόμος του Σταυρού» του Πωλ Κλωντέλ, που πρωτοπαρουσιάστηκε στο πλαίσιο του 2ου Φεστιβάλ Λατρευτικής Μουσικής τον Απρίλιο του 2024, αναβιώνει στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ στο ΚΠΙΣΝ. Η μυσταγωγική σύμπραξη αφηγηματικού λόγου, μουσικής και λυρικού τραγουδιού, έχει ως κεντρική ιδέα τον παραλληλισμό θείων και ανθρώπινων Παθών, μεταδίδοντας στο κοινό το μήνυμα της ελπίδας, της αγάπης και της πίστης. Ο αρχιμουσικός Μάρκελλος Χρυσικόπουλος υπογράφει τη σύλληψη της παράστασης καθώς και τη δραματουργική επεξεργασία, σε συνεργασία με την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη.
Η Οδός του Μαρτυρίου ή αλλιώς Πορεία του Σταυρού (Via Crucis) είναι μια προσκυνηματική διαδρομή που αποτυπώνει στη μνήμη των πιστών την πορεία του Χριστού από το Πραιτώριο μέχρι τον Πανάγιο Τάφο. Αυτή τη διαδρομή μπορεί να την κάνει κάποιος κυριολεκτικά στην Ιερουσαλήμ ή άλλους διαμορφωμένους τόπους λατρείας, αλλά συνηθίζεται να έχει και καθαρά συμβολικό χαρακτήρα, με τους πιστούς, ακολουθώντας την εικονογραφία ή την αφήγηση, να έχουν την ευκαιρία να προσευχηθούν και να διανύσουν πνευματικά τον δρόμο προς τον Γολγοθά και τη Σταύρωση.
Στις δεκατέσσερις ενδιάμεσες Στάσεις που η παράδοση της Δυτικής Εκκλησίας έχει καθιερώσει, αναφέρεται η όψιμη σύνθεση «Via Crucis» (1874-79) του Φραντς Λιστ για σολίστ, μεικτή χορωδία και εκκλησιαστικό όργανο. Στην προσέγγιση του αρχιμουσικού Μάρκελλου Χρυσικόπουλου, το έργο, σε ενορχήστρωση και διασκευή του Πάνου Ηλιόπουλου για τέσσερις σολίστ, κλαρινέτο, δύο πληκτροφόρα και κουιντέτο εγχόρδων, συνομιλεί με το ομώνυμο ποίημα του Πωλ Κλωντέλ και κείμενα των Γιάννη Αντιόχου, Αργύρη Αντ. Λιόλιου, Ρεφαάτ Αλαρίρ και Τάσου Λειβαδίτη που απαγγέλλει η ηθοποιός Καρυοφυλλιά Καραμπέτη.
Η χορωδία του πρωτότυπου έργου γίνεται εδώ ένα ανσάμπλ από τέσσερις τραγουδιστές: Μαρία Κωστράκη υψίφωνος, Θεοδώρα Μπάκα μεσόφωνος, Χρήστος Κεχρής τενόρος, Μάριος Σαραντίδης βαθύφωνος,που εναλλάσσουν ρόλους, άλλοτε λειτουργώντας ως «χορός» και άλλοτε ως σολίστ, ενώ το οργανικό σύνολο αποτελείται από εκκλησιαστικό όργανο και πιάνο εμπλουτισμένα από τον ήχο του κουιντέτου εγχόρδων και του κλαρινέτου, δίνοντας επιπλέον εκφραστικές δυνατότητες και υπογραμμίζοντας έτσι τη δραματουργία τόσο της μουσικής όσο και του κειμένου.
Το Σάββατο 1 και την Κυριακή 2 Μαρτίου, στις 8.30μμ (Κυριακή στις 7.30μμ),στην Εναλλακτική Σκηνή Εθνικής Λυρικής Σκηνής – ΚΠΙΣΝ.
ΟΙ ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ
Γιώργος Β. Μονεμβασίτης «Μίκης Θεοδωράκης – Χρονολόγιο»
Το Υπουργείο Πολιτισμού έχει κηρύξει το 2025 Έτος Μίκη Θεοδωράκη, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννηση αυτού του αρχάγγελου της ελληνικής μουσικής. Στο κατώφλι της χρονιάς, και συμμετέχοντας στον πάνδημο αυτό εορτασμό, κυκλοφόρησε το βιβλίο «Μίκης Θεοδωράκης. Χρονολόγιο» του Γιώργου Β. Μονεμβασίτη.
Η πρώτη επίσημη παρουσίαση του βιβλίου πραγματοποιήθηκε στις 31 Ιανουαρίου στον Ιανό της Αθήνας. Μίλησαν στην εκδήλωση σπουδαίοι φίλοι που είχαν άμεση σχέση με τον Μίκη Θεοδωράκη καθώς και με τη φετινή επέτειο: Μαρία Φαραντούρη, Χρήστος Λεοντής, Διονύσης Καρατζάς, Μίλτος Λογιάδης και Ελένη Δουνδουλάκη. Συνάμα άξιοι μουσικοί ερμηνευτές: Ιάκωβος Κολανιάν, Ντιάνα Βρανούση και Ειρήνη Καράγιαννη μας ξενάγησαν στον γοητευτικό κόσμο της μουσικής του κορυφαίου Έλληνα μουσουργού.
Μέσα από έναν καταιγισμό πληροφοριών ο συγγραφέας, κριτικός και ιστορικός μουσικής υφαίνει με εντυπωσιακά πρωτότυπο τρόπο το πλέγμα της ζωής και του έργου του μεγάλου αυτού ιεράρχη του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού. Ο καταιγισμός πληροφοριών εμπλουτίζεται με κάποιες ανέκδοτες φωτογραφίες στις οποίες ο συγγραφέας αποτύπωσε ιδιαίτερες στιγμές της ζωής του Μίκη Θεοδωράκη.
Η «ασήμαντη παρουσία του» –όπως ο ίδιος ομολογεί– σε αυτές, του χάρισε και αυτό το προνόμιο… Η ζωή του μυθιστορηματική, το έργο του τεράστιο· από κάθε άποψη. Ένας ωκεανός οι πληροφορίες-ψηφίδες στη ζωή και στο έργο του· τόσες, όσες «μήτε του γιαλού δεν φτάνουν τα χαλίκια». Η αρχή, στο απώτερο βάθος του χρόνου· τέλος δεν υπάρχει… Άραγε, πόσες θα μπορούσαν να καταγραφούν σε ένα βιβλίο περιορισμένης, σχετικά, έκτασης, όταν μόνο και μόνο οι ερμηνείες του Canto General ξεπερνούν τις 1.000; Πρόσωπα, έργα λαϊκά, έργα λόγια, πράξεις και συμπράξεις, συνέργειες, αειφορία ζωής, αειφορία έργου· γεγονότα, επέτειοι, δηλώσεις, δημοσιεύματα, κριτικές, εφημερίδες, περιοδικά κ.λπ. κ.λπ. Χιλιάδες το καθένα τους… Πώς να τα βάλεις όλ’ αυτά σε ημερολογιακή τάξη; Μάλλον, αδύνατον· κι όμως… δυνατόν.
Έπρεπε να βρεθεί ένας «σεσημασμένος επετειολόγος», ένας επίμονος ανιχνευτής –που, εκτός των άλλων, νογάει από μετρήσεις και μαθηματικά, καθόσον και πολιτικός μηχανικός– για να καταγράψει μεθοδικά και πεισματικά τα σημαντικότερα γεγονότα τα οποία είναι συνδεδεμένα με τον μύθο που ονομάζεται Μίκης Θεοδωράκης.
Ο Γιώργος Μονεμβασίτης, ωθούμενος από την ανάγκη ανάγνωσης του έργου του, από την περιέργεια κατόπτευσης της ζωής του, έφτανε μέχρι τα όρια της επαγγελματικής… διαστροφής και κατέγραφε, κατέγραφε, κατέγραφε… Εκτός όμως από τα γεγονότα, τις επετείους και όλα τα υπόλοιπα, κατέγραφε και πληροφορίες που του είχε εκμυστηρευτεί ο ίδιος ο Μίκης· αυτές που, διάσπαρτες, χαρίζουν ιδιαίτερο χρώμα στην έκδοση και που, μάλλον, δεν υπάρχουν πουθενά αλλού γραμμένες. Το ξεφύλλισμα και μόνο του Χρονολογίου επιφυλάσσει εκπλήξεις· και, γιατί όχι, αποκαλύψεις…
Ο συγγραφέας σημειώνει στο οπισθόφυλλο της έκδοσης:
«Το 2015 εκδόθηκε από τον Ιανό το πόνημά μου “Ένα Ημερολόγιο για τον Μίκη”· καθώς το ξεφυλλίζαμε μαζί εκδήλωνε συνεχώς την έκπληξη και τον θαυμασμό του με τη φράση “Έχετε και αυτό!, έχετε και εκείνο! Μα που τα βρήκατε όλα αυτά;”. Όταν του έδειξα και του απέδειξα ότι στα αρχεία μου είχα πολλές ακόμα επετείους και γεγονότα, τα οποία, όμως, δεν χωρούσαν στο Ημερολόγιο, πρότεινε με σοβαρό ύφος: “Μα, να αξιοποιήσετε όλα αυτά που έχετε, και να κάνετε ένα Χρονολόγιο!”. “Μα και βέβαια θα γίνει και αυτό κάποια στιγμή. Σας το υπόσχομαι!”, είπα και το εννοούσα. Και ιδού η υπόσχεση εκπληρώθηκε. Ακριβώς όπως το ήθελε ο Μίκης, ακριβώς όπως το ήθελε και ο Μάνος! Όχι βεβαίως ο συνεορτάζων το 2025 Μάνος, αλλά ένας άλλος σπουδαίος Μάνος, ο Μάνος Ελευθερίου. Στην παρουσίαση του Ημερολογίου για τον Μίκη παραινετικά, αλλά και προφητικά, είχε αναφέρει: “Βρισκόμαστε εδώ σήμερα για να γιορτάσουμε την έκδοση ενός λαμπρού Ημερολογίου αφιερωμένο στον Μίκη Θεοδωράκη. Δεν ξέρω με ποιες τιμές το κράτος και η πνευματική ζωή της χώρας θα γιορτάσουν τα 100 πρώτα χρόνια της επίγειας ζωής αυτού του μυθικού ανθρώπου, αλλά το σημερινό ημερολόγιο είναι καρπός μεγάλης έρευνας και μανιακής προσήλωσης του λαμπρού φίλου Γιώργου Μονεμβασίτη. Υποπτεύομαι ότι στα 100 χρόνια του Μίκη Θεοδωράκη ο Μονεμβασίτης θα εκδώσει ένα μεγάλο τόμο, όπου θα καταγράφεται, όσο είναι δυνατόν βέβαια, όχι τι έφτιαχνε κάθε μέρα ο Μίκης, αλλά τι σπουδαίο παρουσίαζε, είτε μουσικό, είτε πολιτικό, τον κάθε μήνα, την κάθε μέρα της πολυσήμαντης ζωής του.»
Με τη χρονολογικά οργανωμένη παράθεση επιλεγμένων επετείων και γεγονότων που σημάδεψαν τη ζωή της μυθικής αυτής προσωπικότητας της σύγχρονης Ελλάδας, στοιχειοθετείται, πιστεύω, η νεότερη μουσική ιστορία της χώρας· όχι μόνον η μουσική ιστορία, αλλά ολόκληρη η ιστορία της νεότερης Ελλάδας, αφού ο Μίκης Θεοδωράκης υπήρξε το αδιάσπαστο τρισυπόστατο συνθέτης – πολιτικός – στοχαστής.
Και μια προτροπή προς τους αναγνώστες: Θέλετε να μάθετε πότε, που και με ποια αφορμή άκουσαν μουσική του Μίκη Θεοδωράκη ο Luchino Visconti, ο Alain Delon και η Romy Schneider; Ποιος ήταν ο Στέλιος του Βραχατίου; Γιατί η 19η Οκτωβρίου ήταν μια πολύ σημαντική μέρα στη σταδιοδρομία του Μίκη Θεοδωράκη; -ίσως η σημαντικότερη· ποια σχέση έχει με το Γερμανό κλαρινετίστα και εκδότη Bernhard Schott (9.8.1748 – 26.4.1809); πότε διηύθυνε ο Μίκης Θεοδωράκης σε συναυλία μουσική του Beethoven και ποιο ήταν το δημοφιλές έργο του Γερμανού μουσουργού το οποίο διηύθυνε;
Για να μάθετε όλα αυτά αλλά και πολλά, πολλά ακόμα που δεν γνωρίζετε, αποκτήστε το καινούριο πόνημα του Γιώργου Β. Μονεμβασίτη.
Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις IANOS ISBN: 978-618-5646-35-6, σελ. 328, διαστάσεις: 15cm x 24cm.
