ΕΤΟΣ ΜΙΚΗ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ
Μίκης Θεοδωράκης: Η αρχή και το τέλος
Με την ευκαιρία του εορτασμού 100 χρόνων από τη γέννηση του μεγάλου Έλληνα συνθέτη Μίκη Θεοδωράκη, η Καμεράτα Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής και ο Γιώργος Πέτρου παρουσιάζουν την ιστορική συναυλία «Μίκης Θεοδωράκης: Η αρχή και το τέλος».
Έναν αιώνα μετά τη γέννηση του Μίκη Θεοδωράκη, το συμφωνικό του έργο παραμένει ζωντανό και επίκαιρο. Αν και στη ψυχή του λαού μας τα τραγούδια του είναι εκείνα που έχουν αγαπηθεί και σφραγίσει ολόκληρες εποχές της νεότερης ιστορίας μας , ο Μίκης ήταν πάντα και πάνω απ’ όλα ένας μεγάλος συμφωνικός συνθέτης που θαυμάστηκε και θαυμάζεται σε όλον τον κόσμο. Οι μουσικές του ιδέες, πηγαίες και αυθεντικές, εκφράζονται μέσα από μια προσωπική μουσική γλώσσα, πολύ μοντέρνα, πολύ λυρική, πολύ φορτισμένη και κυρίως πολύ ελληνική. Τα συμφωνικά του έργα διακατέχονται από την αμείωτη ορμή ενός ανήσυχου πνεύματος που δεν έχασε μέχρι το τέλος τη φρεσκάδα και την ειλικρίνεια. Ο Μίκης Θεοδωράκης θεωρούσε τον εαυτό του κατ’ εξοχήν συμφωνιστή και το συμφωνικό του έργο ως τη σημαντικότερη παρακαταθήκη της μουσικής του προσφοράς.
Ο σπουδαίος έλληνας αρχιμουσικός και η Καμεράτα Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής παρουσιάζουν σε αυτή τη συναυλία το πρώτο και το τελευταίο συμφωνικό έργο του μεγάλου δημιουργού: την Αποκάλυψη (Ωδή στον Μπετόβεν) για αφηγητή, χορωδία και ορχήστρα εγχόρδων (1945) σε κείμενο του συνθέτη, και το κύκνειο άσμα του, τη Ραψωδία για βαρύτονο και ορχήστρα εγχόρδων (2009) σε ποίηση Διονύση Καρατζά.
Η πρώτη παγκόσμια εκτέλεση της Αποκάλυψης (Ωδής στον Μπετόβεν) πραγματοποιήθηκε από τον Γιώργο Πέτρου και την Καμεράτα το 2018 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, παρουσία του συνθέτη, ο οποίος είχε δηλώσει ότι εκείνη η παρουσίαση ήταν «το μεγαλύτερο δώρο που θα μπορούσε να του κάνει κανείς», καθώς το συγκεκριμένο έργο ήταν το μοναδικό που δεν είχε ακούσει ποτέ ο συνθέτης ερμηνευμένο ζωντανά. Μετά την πρώτη εκτέλεση της Αποκάλυψης, το 2018, ο συνθέτης έκανε κάποιες αλλαγές στο κείμενο του 1945, οι οποίες θα παρουσιαστούν για πρώτη φορά στη συναυλία της 18ης Μαρτίου.
Ο Μίκης Θεοδωράκης γράφει για την Αποκάλυψη, τη λησμονημένη παρτιτούρα που έφερε στο φως ο Γιώργος Πέτρου το 2018: «Γιατί “Αποκάλυψη” και γιατί “Μπετόβεν”; Γιατί την ίδια εποχή αποκαλύφθηκαν μέσα μου, ως προς την Τέχνη, η Συμφωνική Μουσική και, ως προς τον Φιλοσοφικό Διαλογισμό, τον πατριωτισμό και την κοινωνία, η Αντίσταση και ο Μαρξισμός.
Παράλληλα σφραγίστηκε υπαρξιακά και για πάντα η μπετοβενική διάσταση της Τέχνης της Μουσικής…»
Η Ραψωδία είναι αφιερωμένη στον Γερμανό φίλο του Θεοδωράκη, Πέτερ Χάνσερ-Στρέκερ, ως ένα είδος φόρου τιμής του συνθέτη στη χώρα που ο ίδιος αποκαλεί «πατρίδα του συμφωνικού του έργου». Όπως είχε δηλώσει ο ίδιος: «Θεωρώ τον εαυτό μου έναν συμφωνιστή […] που γεννήθηκε στο Αιγαίο και […] έναν Κρητικό μελωδό που έζησε στο Παρίσι».
Τα μέρη για βαρύτονο στη Ραψωδία ερμηνεύει ο Τάσος Αποστόλου. Αφηγητής στο έργο Αποκάλυψη, ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης. Λαμβάνουν μέρος οι Χορωδία της ΕΡΤ και του Δήμου Αθηναίων.
Την Τρίτη 18 Μαρτίου, στις 8.30μμ, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης.
Σκέψεις για την προσωπικότητά του
Νομίζω τον πιο εμπνευσμένο χαρακτηρισμό του Μίκη Θεοδωράκη τον έκανε ο Φοίβος Δεληβοριάς όταν παρών σε μια συναυλία του Μίκη είπε ότι «πρώτη και τελευταία φορά τη μέρα εκείνη είδα άνθρωπο να πετάει. Δεν ήταν διεύθυνση αυτό, ήταν το πρώτο πέταγμα του ανθρώπου. Ο Μίκης μπορούσε να το κάνει. Και ήθελε να πάρει κι εμάς μαζί».
Όντως αυτός ο άνθρωπος πάντοτε πετούσε, σαν κόνδορας: από τις Συμφωνίες στη Μουσική δωματίου, από το ελαφρό τραγούδι στο λαϊκό, από την κινηματογραφική μουσική στο έντεχνο τραγούδι, και η πιο μεγάλη πτήση του όταν πέταξε από τον λόγο των ποιητών στη μελοποίηση τους, δηλαδή από τη μοναξιά της ποίησης δωματίου στο στόμα και τη ζωή του λαού. Αλλά πετούσε και πάλι όταν έφτιαχνε στη Ζάτουνα χορωδίες από τους ανθρωποφύλακες του για να δοκιμάζει τα έργα του. Επηρεάζεται από το ρεμπέτικο αλλά στη συνέχεια στέκεται αντίθετος στην αναβίωση του προκρίνοντας αντ’ αυτού τη μελοποίηση των ποιητών, δηλαδή τη νέα αισθητική – ιδεολογική επανάσταση της οποίας είναι ο ηγέτης. Η στάση του απέναντι στο ρεμπέτικο ποικίλει «υπήρξα εχθρός τους [των μπουζουκιών]. Υπήρξα φίλος τους […] Αυτό σημαίνει αφενός ότι το θέμα τούτο με καίει, με βασανίζει, αφετέρου ότι δεν έχω καταλήξει σ’ ένα οριστικό συμπέρασμα».
Στην αρχή διαλεκτικός –πράγμα που οδηγεί σε συνθέσεις όπως η προαναφερθείσα μίξη ποιητικού λόγου και μέλους– αλλά προϊόντος του χρόνου αντιφατικός. Έτσι και στην πολιτική, από την Ε.Ο.Ν. (καταναγκαστικά) του Μεταξά στο Ε.Α.Μ., μαχητής ένοπλος του 5ου τομέα (Κουκάκι, Νέα Σμύρνη, Παλιό και το Νέο Φάληρο, Μοσχάτο, Καλλιθέα, Τζιτζιφιές), εξορία στην Ικαρία, Μακρονησιώτης κι έπειτα Λαμπράκης, και μετά στη χούντα στην παρανομία, εξορία, φυγάς στο εξωτερικό και μετά «λύση Καραμανλή» και υπουργός του Μητσοτάκη, ακόμα και σε συναυλίες για το Μακεδονικό παρόντων των Χρυσαυγιτών τους οποίους καταφανώς περιφρονούσε και η διολίσθηση του από τον πατριωτισμό στον εθνικισμό, και όμως εν κατακλείδι, και στο τέρμα της θνητής ζωής του «Στον τάφο μου να γραφεί: Πολέμησε το Δεκέμβρη», και με επιστολή στο Δημήτρη Κουτσούμπα: «βλέπω ότι τα πιο κρίσιμα, τα δυνατά και τα ώριμα χρόνια μου τα πέρασα κάτω από τη σημαία του ΚΚΕ. Για το λόγο αυτό θέλω να αφήσω αυτόν τον κόσμο σαν κομμουνιστής»: αυτός ο άνθρωπος πραγματικά ίπτατο, σε μια πτήση χωρίς τέλος που αγνοούσε κάθε βιολογική φθορά και «ωρίμανση».
Σίγουρα υπερβατικός. Εγωκεντρικός; όσο δεν παίρνει, τάνκερ κλεισμένο στη λίμνη των Ιωαννίνων έβλεπε ο ίδιος τον εαυτό του. Μικρή συνεπώς η πατρίδα αλλά ο Τιτάνας αρκείται σε αυτήν ενώ κάλλιστα θα μπορούσε να δημιουργεί διάσημος σε κάποια πλούσια δυτική χώρα, αλλά μπορεί να είναι εκτός Ελλάδας ο συνθέτης της Ρωμιοσύνης;
Αγωνία και αγώνας, πνεύμα ακατάβλητο, εμψυχωτής των μαζών, ζωντανό πρότυπο για τον κόσμο, το λαό, ουρανοΜίκης, ζωντανός μύθος, και να μην του χαριστούν τα λάθη του, τα σωστά του υπερτερούν. Μουσική και πολιτική σκέψη και δράση αλλά και ποταμός κειμένων θεωρητικών, αυτοβιογραφικών, ημερολογιακών, ποιητικών, μία προσωπικότητα που δεν περιορίζεται στο στενό πλαίσιο του μουσικοσυνθέτη αλλά επεκτείνεται στον ρόλο του θεωρητικού, διανοούμενου.
Αέναος καλπασμός, υψιπετής περιπλάνηση, πνοή δημιουργίας – έμπνευση, ήλιος ακτινοβόλος, ποταμός που ρέει αέναα. Αξεδίψαστος, επιθυμώντας το Παν, ηγέτης, ηγήτωρ, μπροστάρης.
Αιμίλιος Πολίτης,
εκπαιδευτικός, συνθέτης
Αφιέρωμα στη μελοποιημένη ποίησή του
Με τον τίτλο «Να μαγευτώ και να μεθύσω» η βραδιά είναι αφιερωμένη στη μελοποιημένη ποίηση του Μίκη Θεοδωράκη. Η Αλυσίδα Πολιτισμού Ιανός και περισσότεροι από 100 άνθρωποι του πνεύματος (ποιητές, συγγραφείς, ζωγράφοι, συνθέτες, τραγουδιστές, δημοσιογράφοι), διοργανώνουν το μεγάλο Αφιέρωμα στην Ποίηση. Ο καθένας επιλέγει και απαγγέλει το ποίημα που αγαπά, ενώ παράλληλα στη σκηνή του Ιανού θα ερμηνευθούν τραγούδια μελοποιημένης ποίησης. Την εκδήλωση συντονίζουν και παρουσιάζουν ο Νίκος Θρασυβούλου και ο Θανάσης Πάνου.
Την Παρασκευή 21 Μαρτίου, στις 6μμ, στον Ιανό της Αθήνας.
