Μύθος 1: “Ο ΕΛΑΣ ξεκίνησε τα Δεκεμβριανά”
Αλήθεια: Τα γεγονότα δεν αποτελούσαν σχέδιο εξέγερσης αλλά απάντηση σε πολιτική αθέτηση συμφωνιών και την κρατική-παρακρατική βία. Η κυβέρνηση και οι βρετανικές δυνάμεις αρνήθηκαν να προχωρήσουν σε δίκαιη συγκρότηση του εθνικού στρατού με ισοτιμη συμμετοχη του ΕΛΑΣ. Η αιματηρή καταστολή της ειρηνικής διαδήλωσης της 3ης Δεκεμβρίου θεωρήθηκε από τον ΕΛΑΣ ως σημείο χωρίς επιστροφή.
Μύθος 2: “Οι Βρετανοί επενέβησαν ουδέτερα για τη σταθερότητα”
Αλήθεια: Η βρετανική επέμβαση με εντολή του ιδιου Τσώρτσιλ είχε ξεκάθαρο στόχο τον περιορισμό του λαϊκού κινήματος και την επιβολή πολιτικής λύσης ευνοϊκής στα βρετανικά συμφέροντα. Η Αθηνά υπήρξε το μόνο σημείο της Ευρώπης όπου η Βρετανία πολέμησε κατά αντιστασιακού κινήματος πριν την πλήρη λήξη του πολέμου.
Μύθος 3: «Το ΕΑΜ πολέμησε μόνο τον βρετανικό στρατό.»
Αλήθεια: Το ΕΑΜ–ΕΛΑΣ πολέμησε επίσης την Χωροφυλακή της Αθήνας, τις δυνάμεις της δωσιλογικης οργάνωσης Χ του Γρίβα, τις νεοσύστατες μονάδες εθνοφυλακής, όπου είχαν ενταχθεί πρώην ταγματασφαλίτες και την τρίτη ορεινή Ταξιαρχία του Ρίμινι.
Μύθος 4: «Η διαδήλωση της 3ης Δεκεμβρίου ήταν ένοπλη.»
Αλήθεια: Η μεγάλη διαδήλωση του ΕΑΜ στις 3/12/1944 στην πλατεία Συντάγματος ήταν άοπλη· επρόκειτο για ειρηνική πολιτική διαμαρτυρία ενάντια στον αφοπλισμό. Οι πρώτοι πυροβολισμοί ρίχθηκαν από την αστυνομία. Η ένοπλη σύγκρουση ξέσπασε μετά τη σφαγή των διαδηλωτών.
Μύθος 5: “Ο ΕΛΑΣ επιδίωκε εμφύλιο πόλεμο”
Αλήθεια: Από την πλευρά του ΕΛΑΣ, ο εμφύλιος δεν ήταν επιδίωξη αλλά αποτέλεσμα πολιτικών αποκλεισμών, αντιδράσεων στις μεταπολεμικές ισορροπίες και εξωτερικής παρέμβασης. Οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ διεκδικούσαν ζητούσαν ισότιμη συμμετοχή στη μεταπολεμική διακυβέρνηση και σεβασμό στη συμβολή τους στην Αντίσταση.
Μύθος 6: “Ο ΕΛΑΣ ηττήθηκε στρατιωτικά λόγω αδυναμίας”
Αλήθεια: Ο ΕΛΑΣ βρέθηκε αντιμέτωπος με ασύγκριτα υπέρτερη δύναμη: βρετανικά στρατεύματα με άρματα, αεροπορία και βαρέα όπλα. Η αποχώρηση από την Αθήνα ήταν περισσότερο πολιτική και στρατηγική επιλογή παρά απόδειξη αδυναμίας του ΕΛΑΣ. Στην υπόλοιπη Ελλάδα, ο ΕΛΑΣ συνέχιζε να διαθέτει σημαντική ισχύ και αξιόμαχες δυνάμεις. Ο ΕΛΑΣ σε Ρούμελη, Ήπειρο, Μακεδονία είχε πολιτοφυλακή, τάγματα, λόχους, και βαρύ οπλισμό. Παράλληλα, δεν μπήκε η κύρια στρατιωτική δύναμη του ΕΛΑΣ στην Αθήνα κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών.
Μύθος 7: «Το ΕΑΜ κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών διέπραξε μαζικές σφαγές άμαχων πολιτών.»
Αλήθεια: Υπήρξαν εκτελέσεις αιχμαλώτων, αντιπάλων από μονάδες του ΕΛΑΣ και κυρίως από την ΟΠΛΑ μέσα στο χάος των συγκρούσεων.Η σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι υπήρξαν αντίποινα και άτακτες εκτελέσεις, αλλά όχι «σφαγή εκ θεμελίων της Αθήνας» όπως ισχυρίστηκε η προπαγάνδα της εποχής.
Μύθος 8: «Η Συμφωνία της Βάρκιζας τερμάτισε οριστικά τη σύγκρουση.»
Αλήθεια: Η Βάρκιζα σταμάτησε τις επιχειρήσεις, αλλά δεν τερμάτισε τη βία.
Η μετέπειτα «λευκή τρομοκρατία» στις αγροτικές περιοχές και η μη εφαρμογή των όρων της συμφωνίας (αμνηστία, προστασία πολιτών) οδήγησαν στη νέα σύγκρουση που κορυφώθηκε με τον Εμφύλιο.
