Σε μια χώρα όπου το οργανωμένο κράτος τείνει όλο και περισσότερο να απαξιώνει το καλλιτεχνικό του κεφάλαιο αντί να το ενισχύει και να το θωρακίζει, η επερχόμενη θεσμική «αναδιάρθρωση» βασικών θεατρικών πυλώνων, δηλαδή του Εθνικού Θεάτρου, του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος (ΚΘΒΕ) και των Δημοτικών Περιφερειακών Θεάτρων (ΔΗΠΕΘΕ) επισύρει πολλά ερωτηματικά και εύλογες ανησυχίες. Κάποιες πτυχές του ζητήματος επιχειρούμε να φωτίσουμε στη συζήτηση μας με τον καλλιτεχνικό διευθυντή ενός εκ των λίγων –δυστυχώς– περιφερειακών θεάτρων που παρέμεινε ζωντανό και καλλιτεχνικά δημιουργικό σε βάθος χρόνου, του ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης, Νικορέστη Χανιωτάκη.
Το ΥΠΠΟ προτίθεται να παρουσιάσει σύντομα σχέδιο νόμου για την «αναδιάρθρωση» –όπως περιγράφεται– των κρατικών και ημικρατικών περιφερειακών οργανισμών. Με αυτό φέρεται να επιχειρείται η κατάργηση των Δημοτικών Περιφερειακών Θεάτρων, υπέρ οργανισμών μεγαλύτερης γεωγραφικής εμβέλειας. Πώς κρίνετε αυτή τη λογική;
Πληροφορηθήκαμε προσφάτως την πρόθεση του υπουργείου να «αναδιαρθρώσει» τους κρατικούς θεατρικούς οργανισμούς και τα περιφερειακά θέατρα και ζητήσαμε ως διευθυντικά στελέχη των ΔΗΠΕΘΕ συνάντηση με το υπουργείο, ώστε να συζητήσουμε και να ενημερωθούμε πλήρως για τις προθέσεις του, μαζί με τους εμπλεκόμενους φορείς και τους δήμους οι οποίοι αποτελούν τους βασικούς χρηματοδότες των ΔΗΠΕΘΕ. Χωρίς τη συνάντηση αυτή είμαστε τυφλοί απέναντι στις κυβερνητικές προθέσεις. Είναι ανησυχητικό το γεγονός ότι στην αρμόδια ομάδα εργασίας για την προετοιμασία του νομοσχεδίου, τα ΔΗΠΕΘΕ έχουν μόνο έναν εκπρόσωπο, της απόλυτου επιλογής του υπουργείου. Η ενέργεια αυτή δεν μας εκφράζει και φυσικά δεν γνωρίζουμε τα κριτήρια επιλογής του προσώπου από την υπουργό και Μενδώνη και τον αρμόδιο υφυπουργό κ. Φωτήλα. Ανησυχητικό είναι επίσης το γεγονός ότι η πρόθεση για θεσμική αναδιάρθρωση έχει κοινοποιηθεί μόνο σε δύο ΔΗΠΕΘΕ, της Κοζάνης και της Καλαμάτας.
Θα πρέπει να τονίσουμε ότι οι καλλιτεχνικοί διευθυντές όλων των ΔΗΠΕΘΕ της χώρας είμαστε σε συνεχή επικοινωνία, διαβούλευση και άριστη συνεργασία μεταξύ μας, ασχέτως των ιδιαιτεροτήτων κάθε οργανισμού και του γεγονότος ότι δεν έχουν όλα την ίδια νομική μορφή. Είμαστε απολύτως εναρμονισμένοι στην αντιμετώπιση κοινών προβλημάτων (χρηματοδότησης, υποστελέχωσης, υποδομών και λειτουργίας).
Μια βασική παράμετρος που δεν πρέπει να ξεχνάμε, είναι ότι τα ΔΗΠΕΘΕ είχαν πάντοτε ισχυρή σύνδεση με τις τοπικές κοινωνίες. Αυτό εξάλλου υπήρξε εξαρχής δομικό στοιχείο της λειτουργίας τους, σύμφωνα και με το όραμα της Μελίνας Μερκούρη που πρωτοστάτησε στη δημιουργία τους.
Ένα επιχείρημα που ακούγεται συχνά είναι ότι ο θεσμός των ΔΗΠΕΘΕ έχει ξεπεραστεί, ότι η εμπλοκή των δήμων στη λειτουργία τους δεν βοηθάει στην εκπλήρωση της καλλιτεχνικής τους υποχρέωσης προς τις τοπικές κοινωνίες και πως η θεατρική δημιουργία στην περιφέρεια χρήζει νέας αντιμετώπισης.
Ειλικρινά, δεν μπορώ να το καταλάβω αυτό. Τα ΔΗΠΕΘΕ αποτελούν σταθερά κέντρο ζύμωσης νέων ιδεών, διάθεσης για τέχνη, θέατρο, παραστάσεις, ποικίλες εκπαιδευτικές καλλιτεχνικές δράσεις και διαθέτουν –σύμφωνα με τη δική μου εμπειρία– πολύ καλούς καλλιτεχνικούς διευθυντές, με μεράκι, εμπειρία και κατάρτιση ώστε να ανταποκριθούν στον ρόλο τους. Συχνά κατάγονται από τον τόπο όπου εδρεύει το ΔΗΠΕΘΕ που διευθύνουν και επειδή πονάνε τον τόπο τους επιλέγουν να στερηθούν πολλά προκειμένου να το υπηρετήσουν. Ειδικά στην Κρήτη, εγώ βλέπω μια μεγάλη ανάγκη και δίψα για την καλλιτεχνική προσφορά του θεάτρου μας. Παράλληλα, αγκαλιάζουμε την ερασιτεχνική δημιουργία με την οποία βεβαίως μπορούμε να συνυπάρχουμε αλλά και να συνεργαζόμαστε, αρκεί βεβαίως να υπάρχει ένα σαφές πλαίσιο για τη συνύπαρξη αυτή.
Θεωρώ, λοιπόν, ότι η κίνηση του ΥΠΠΟ είναι πολύ βιαστική, αποτέλεσμα μιας επιτροπής στην οποία δεν εκπροσωπούμαστε καταλλήλως. Δεν καταλαβαίνω τι θέλουν να εκσυγχρονίσουν ακριβώς. Φυσικά υπάρχουν προβλήματα στη λειτουργία των ΔΗΠΕΘΕ, όπως άλλωστε υπάρχουν σε όλο το φάσμα των δημοσίων οργανισμών. Και βεβαίως θέλουμε να τα επιλύσουμε, να εκσυγχρονίσουμε ό,τι χρειάζεται ανανέωση, να καταβάλουμε κάθε αναγκαία προσπάθεια να αγκαλιάσουμε νέους προβληματισμούς, ιδέες και προτάσεις.
Για να γίνουν όλα αυτά δεν χρειάζεται να διαλύσουμε τις βάσεις των ΔΗΠΕΘΕ, δεν χρειαζόμαστε ένα νέο νομοσχέδιο, αλλά μια σταθερή και γόνιμη συνεργασία με το υπουργείο. Η εποχή επιτάσσει την ενότητα όλων μας για να μιλήσουμε για τα κοινά προβλήματα και τις ανησυχίες μας, ως υπεύθυνοι των περιφερειακών θεάτρων. Και αυτό το έχουμε καταφέρει τόσο εμείς, όσο και οι δήμαρχοι των περιοχών όπου αυτά εδρεύουν.
Στόχος μας κοινός πρέπει να είναι το καλύτερο δυνατό καλλιτεχνικό αποτέλεσμα, η βαθιά σύνδεση με την κοινωνία και η πρόσβαση στην Τέχνη για όλες και όλους.
Ας κλείσουμε τη συζήτηση μας με ένα σχόλιο σχετικά με το άλλο μείζον και ακανθώδες ζήτημα: το νομοσχέδιο για την ίδρυση Ακαδημίας Παραστατικών Τεχνών που εισάγεται ήδη στην κοινοβουλευτική συζήτηση.
Παρακολουθώ κι εγώ τις σχετικές εξελίξεις, μέσα από την πολύχρονη διδακτική μου εμπειρία στον χώρο της θεατρικής τέχνης και είμαι προβληματισμένος. Δεν βλέπω κριτήρια στους τρόπους επιλογής των διδασκόντων, εισαγωγής των διδασκομένων, πλαισίου λειτουργίας, διδακτέας ύλης. Προς ποια κατεύθυνση θα κινηθεί η Ακαδημία; Σε ποιους απευθύνεται; Η Ακαδημία οφείλει να λειτουργήσει επιπρόσθετα και όχι ακυρωτικά απέναντι στις Δραματικές Σχολές.
Και απέναντι στα τμήματα θεατρικών σπουδών των Πανεπιστημίων;
Μπορεί όντως να υπάρξει αντιπαράθεση με πανεπιστημιακά τμήματα, τις ιδιωτικές σχολές, όπως και με τις κρατικές σχολές του Εθνικού Θεάτρου και του ΚΘΒΕ. Υπάρχουν ήδη τμήματα υποκριτικής και σκηνοθεσίας εντός πανεπιστημιακών τμημάτων, αλλά πόσο καταρτισμένος βγαίνει κανείς;
Το σίγουρο είναι ότι η διαβούλευση δεν μπορεί να γίνει βιαστικά χωρίς να ακουστούν τα αιτήματα όλων των πλευρών. Δεν μιλάμε για αοριστία, αλλά για την αποφυγή βιαστικών κινήσεων. Ελπίζω οι συζητήσεις να έχουν στόχο μια καλύτερη καλλιτεχνική εκπαίδευση στη χώρα, τόσο στο κέντρο όσο και στην περιφέρεια.
Φωτογραφία: Από το facebook του Νικορέστη Χανιωτάκη
Φωτογραφία: Από το facebook του ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης
