Η «Εποχή» μιλά με τον Νίκο Ράπτη, συμπρόεδρο του «Κόσμος – Πράσινη Συμφωνία» και περιφερειακό σύμβουλο Θεσσαλίας, με αφορμή το βιβλίο του «Από τον σοσιαλισμό στη Βιωσιμότητα», που εκδόθηκε πρόσφατα από τις εκδόσεις Ασίνη.
To βιβλίο σου περιλαμβάνει μεγάλο εύρος θεμάτων. Κατά τη γνώμη σου ποιο είναι το κυρίαρχο και νοσηρό σημείο της πολιτικής συγκυρίας;
Αν μιλάμε για τη συγκυρία, θα έλεγα πως το πιο νοσηρό χαρακτηριστικό της είναι το «σπάσιμο» των ανθρώπων, η απογοήτευση, η παραίτηση. Αλλά αυτό δεν είναι παρά το σύμπτωμα μιας πιο βαθιάς τάσης, της σταδιακής πλήρους κυριαρχίας του νεοφιλελευθερισμού σε όλη τη Δύση, και πλέον και στην Ελλάδα. Ο νεοφιλελευθερισμός εκτίναξε τις κοινωνικές ανισότητες. Επιπλέον, σήμερα μετεξελίσσεται σε ένα είδος νεοφασισμού, που δεν μπορεί να μας υποσχεθεί παρά μόνο πόλεμο, εκπτώχευση και τυραννία…
Ποιες οι επιπτώσεις της τρέχουσας διεθνούς αναταραχής (πόλεμοι, rearm Europe κ.ά.) στην πράσινη μετάβαση;
Αυτό που οι οικολόγοι δεν είδαμε –ή σταματήσαμε να βλέπουμε από κάποια στιγμή και μετά– είναι πως ο νεοφιλελευθερισμός είναι ασύμβατος με την οικολογική και κλιματική μετάβαση. Όπως γράφω στο βιβλίο, το νεοφιλελεύθερο δέντρο παράγει μόνο νεοφιλελεύθερους καρπούς. Αυτό που συνέβη, είναι πως πλέον ένα ασήμαντο ποσοστό υπερπλούσιων ιδιοποιείται πελώριους πόρους, που λείπουν απελπιστικά από την κοινωνία, προκειμένου να εφαρμοστούν περιβαλλοντικές και κοινωνικές πολιτικές. Χρειάζεται να ξαναθυμηθούμε ότι η κερδοφορία είναι πάντοτε επίσης ένα είδος αντικοινωνικού φόρου υπέρ των πιο πλούσιων, μια μεταφορά πλούτου, από τα «κάτω» προς τα «πάνω».
Η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος είναι φυσικά η υπερσυγκέντρωση της εξουσίας. Σήμερα, η πολιτική έκφραση του κεφαλαίου επιλέγει συνειδητά την κλιματική απραξία: σε αντίθεση με την κλιματική μετάβαση, βλέπετε, η αδράνεια είναι πιο φτηνή στον βραχύ χρόνο (που κυρίως ενδιαφέρει τον κανιβαλικό καπιταλισμό, που πάσχει από «παροντισμό»). Επίσης, πλήττει κυρίως τους πιο φτωχούς και τους πληθυσμούς που δεν ζουν στη Δύση, που δεν ενδιαφέρουν τόσο τις εξουσίες μας. Τέλος, η κλιματική ακινησία δεν ανοίγει τη συζήτηση γι’ αυτό που ο Νίκολας Στερν είχε ονομάσει τη «μεγαλύτερη αποτυχία της οικονομίας της αγοράς στην ιστορία». Η άρνηση της κλιματικής αλλαγής έχει άρα πολύ συγκεκριμένο ταξικό και πολιτικό πρόσημο.
Σε ό,τι αφορά τη μετατροπή της Ευρώπης σε πολεμική οικονομία, εντάσσεται στη στρατηγική της Δύσης να κρατήσει τα ηνία του κόσμου, που τα χάνει μετά από πεντακόσια χρόνια: στον ανταγωνισμό της με τον παγκόσμιο Νότο, η Δύση χάνει έδαφος στη δημογραφία, στην οικονομία, στην καινοτομία, στην επιρροή των ιδεών. Συνεχίζει να υπερέχει μόνο στα όπλα: η νατοϊκή Ευρώπη, η ίδια που μας λένε πως βρίσκεται σε γεωπολιτικό «λήθαργο», έχει εδώ και δεκαετίες πολλαπλάσιες στρατιωτικές δαπάνες από τη Ρωσία, όπως και οι ΗΠΑ έχουν καταλυτική υπεροπλία σε σχέση με την Κίνα. Όλα συμβαίνουν ως η Δύση να μετακινεί τον διεθνή ανταγωνισμό στο γήπεδο του πολεμικού ανταγωνισμού, όπου νιώθει πως υπερέχει. Αλλά αυτή είναι μια πολύ γλιστερή επιλογή: κατ’ αρχήν, ο πόλεμος έχει αλλάξει μορφή, έχει αποκτήσει κοινωνική διάσταση. Επιβεβαιώνεται διαρκώς ότι η στρατιωτική υπεροπλία δεν οδηγεί πια στην πολιτική νίκη. Το είδαμε στον αντιαποικιακό αγώνα, στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν, στη μακρά σειρά των ηττών των ΗΠΑ (στον Λίβανο, στη Σομαλία, στη Λιβύη, στη Συρία κ.λπ). Σήμερα, στις ΗΠΑ του Τραμπ είναι δόγμα πως το «boots on the ground» είναι εκτός συζήτησης! Επίσης, οι εξοπλισμοί είναι μία εξόχως αντικοινωνική δαπάνη. Οδηγούν σε ακόμα μεγαλύτερη κοινωνική διάλυση, σε αύξηση της έντασης. Είναι η βασιλική οδός για τη διάλυση των Ευρωπαϊκής Ένωσης και για τη συνέχιση και κλιμάκωση της εσωτερικής αποσύνθεσης των ΗΠΑ.
Πώς εκτιμάς την πολιτική της Ελλάδας σε σχέση με τις κλιματικές και περιβαλλοντικές προδιαγραφές ΕΕ και ΟΗΕ;
Η WWF έχει χαρακτηρίσει τη σχετική πολιτική της Ελλάδας ως «δεσμεύσεις χωρίς εφαρμογή». Υπογράφουμε ενθουσιωδώς ό,τι μας φέρνουν ΕΕ και ΟΗΕ, για να μην εφαρμόσουμε παρά μόνο ό,τι «μπορούμε», που σημαίνει σχεδόν τίποτα. Πρόκειται για κλαυσίγελο, που αποκαλύπτει την ανεπάρκεια και την υποκρισία του καθεστώτος ελληνικού πολιτικού συστήματος, εδώ και δεκαετίες.
Συνυπέγραψες το μανιφέστο που δημοσιεύτηκε τις προάλλες από την επιτροπή Σιακαντάρη, ως προπαρασκευαστικό στάδιο του κόμματος Α. Τσίπρα. Του ασκήθηκε κριτική ότι υστερεί στην οικολογική πτυχή του, πχ για τις εξορύξεις ή το δημογραφικό. Πώς το κρίνεις;
Κάνεις ένα λογικό άλμα εδώ. Κληθήκαμε από ένα think tank (το «Ινστιτούτο Αλέξη Τσίπρα») να συντάξουμε ένα κείμενο «για τη Σύγκλιση της Σοσιαλδημοκρατίας, της Ριζοσπαστικής Αριστεράς και της Πολιτικής Οικολογίας». Δεν κληθήκαμε να συμμετέχουμε σε κάποια κομματική διαδικασία, αν και πράγματι υπήρχαν πολλές δημοσιογραφικές πληροφορίες που επέμεναν πως στην πράξη αυτό ακριβώς κάναμε. Μπορεί να είχαν δίκιο de facto, αλλά όχι de jure. Δεν μου διαφεύγει πως το πόρισμά μας δημοσιεύτηκε ως μανιφέστο «για τη συμπαράταξη» αυτών των δυνάμεων, κάτι διαφορετικό από τη «σύγκλιση». Σε κάθε περίπτωση, αναφερόμασταν σε τρία διακριτά πολιτικά ρεύματα που θέλουμε να συγκλίνουν/συμπαραταχθούν, πράγμα που σημαίνει πως έχουν κάποια πολιτική (και οργανωτική) αυτονομία. Αλλιώς θα μιλούσαμε για «συγχώνευση»… Η σύγκλιση αυτών των δυνάμεων είναι ένα ζητούμενο από παλιά. Θυμίζω την ανάλογη «Κίνηση των 58», το 2013-2014, στην οποία επίσης συμμετείχα.
Απαντώντας στις κριτικές πως το «μανιφέστο» δεν είναι αρκούντως οικολογικό, χρειάζεται να έχουμε συνείδηση των πολιτικών μεγεθών. Στην Ελλάδα, οι όροι «Σοσιαλδημοκρατία» και «ανανεωτική και ριζοσπαστική Αριστερά», παραπέμπουν σε δύο κυβερνητικά κόμματα, το ΠΑΣΟΚ και τον ΣΥΡΙΖΑ. Η «πολιτική οικολογία» σε τι παραπέμπει; Σε μία ανεπαίσθητη πολιτική κίνηση, που υπάρχει κυρίως ως αντανάκλαση ενός διεθνούς ρεύματος και έχει δεκαπέντε χρόνια να καταγραφεί εκλογικά με κάτι διαφορετικό από εξευτελιστικά ποσοστά. Από την άποψη αυτή, και μόνο που «μας παίζουν» σαν ισότιμο πόλο είναι για εμάς επιτυχία. Προς επίρρωση αυτής της κατάστασης, δεν είναι τυχαίο πως ήμασταν δύο στους «58» και ήμουν ένας στους 13 στην «επιτροπή Σιακαντάρη». Αυτή η ανισορροπία έχει φυσικά πολιτικές επιπτώσεις. Σε αντίθεση με την Αριστερά στην Ευρώπη, που είναι σχεδόν εξίσου οικολογική με τους Πράσινους, η ελληνική Αριστερά απέχει πολύ από να έχει ενσωματώσει την οικολογική οπτική. Το μεγαλύτερο τμήμα της π.χ. θεωρεί πως οι εξορύξεις και οι εξοπλισμοί έχουν κάποιο θετικό «εθνικό» πρόσημο. Ακόμα και σε θέματα ανθρώπινων δικαιωμάτων, η «πολιτική της αποτροπής» στο μεταναστευτικό υπήρξε στην πράξη το επίσημο πολιτικό δόγμα επί κυβερνήσεων ΣΥΡΙΖΑ. Ήταν λογικό αυτή η καχεκτική οικολογική συνείδηση της «όλης Αριστεράς» να αποτυπωθεί στο κείμενο που υπογράψαμε. Οπότε ναι, η σχετική κριτική από τον χώρο αριστερά του ΣΥΡΙΖΑ ή από κάποιους οικολόγους είναι πραγματολογικά σωστή. Από την άλλη, η σύνταξη παρόμοιων «μανιφέστων», και οι πολιτικές τους συνέπειες, είναι στιγμές «θερισμού», όχι «σποράς». Απλά καταγράφονται οι πολιτικοί συσχετισμοί. Για να είμαστε σοβαροί, για το ότι αυτοί οι συσχετισμοί είναι τόσο χάλια για εμάς, ευθυνόμαστε κυρίως εμείς, οι οικολόγοι, που εδώ και σαράντα χρόνια δεν διαμορφώσαμε συνειδήσεις, δεν βαρύναμε πολιτικά, αλλά παραμείναμε μια εξωτική –και κάπως αστική– υποσημείωση στην ελληνική προοδευτική πολιτική.
Το πραγματικό πολιτικό δίλημμα, για εμάς είναι το εξής: αναζητούμε έναν φορέα με πολιτική «καθαρότητα», που θα είναι ριζοσπαστικός αλλά θα έχει σχετικά περιορισμένη εκλογική απήχηση, ή δεχόμαστε να ενταχθούμε σε μία «μεγάλη τέντα» με κυβερνητική προοπτική, σε έναν πολιτικό χώρο που θα προωθεί, στον βαθμό του «ρεαλιστικού», την κοινωνική ευημερία, την ειρήνη και τη δημοκρατία, χωρίς φυσικά να ενστερνίζεται, ελέω «ρεαλισμού», τις πολιτικές μας για τους εξοπλισμούς, τις εξορύξεις ή τα δικαιώματα; Είμαστε κοντολογίς στην εποχή των πολυκομματικών πόλων ή των ιδεολογικών κομμάτων; Αναζητούμε κάποια ατόφια πολιτική έκφραση ή απλά ένα ευνοϊκό πολιτικό «οικοσύστημα», στο οποίο οι ιδέες και οι πολιτικές μας τουλάχιστον να επιβιώνουν, όταν δεν μπορούν να κυριαρχήσουν; Οφείλω να ομολογήσω πως δυσκολεύομαι να απαντήσω με άνεση στο δίλημμα αυτό.Μολαταύτα, μπορώ να πω ότι, εφόσον μιλάμε για «τέντες», αυτές είναι εξορισμού ευάερες και ατείχιστες. Δεν υπάρχουν πλατιά κόμματα με τριτοδιεθνιστικές ή προσωποπαγείς δομές.
Φωτογραφία: Νίκος Ράπτης / Facebook
