Με το ΡΒ του πρώην προέδρου Ρούμεν Ράντεφ να έχει δημοσκοπικό προβάδισμα από το GERB του Μπόικο Μπορίσοφ, γίνονται στις 19 Απριλίου οι πρόωρες εκλογές στη Βουλγαρία. Η Νταϊάνα Χουσεΐν, η οποία ζει στη Σόφια και είναι γεννημένη σε παλαιστινιοβουλγαρική οικογένεια, μιλάει στην Εποχή για τα επίδικα των εκλογών, την αστάθεια του πολιτικού συστήματος, και την επόμενη ημέρα. Η Ντ. Χουσεΐν είναι και διεθνής αναλύτρια με εξειδίκευση στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, και ειδικεύεται σε θέματα κρίσεων και πολιτικής επικοινωνίας.
Πώς είναι το πολιτικό σκηνικό δέκα ημέρες πριν από τις εκλογές;
Η προεκλογική εκστρατεία είναι σε μεγάλο βαθμό υποτονική και απογοητευτική για τους ψηφοφόρους που έλπιζαν ότι αυτές οι εκλογές θα λύσουν τον γόρδιο δεσμό μιας πολιτικής κρίσης που βρίσκεται τώρα στον πέμπτο χρόνο της. Ο λόγος έγκειται στην υποβάθμισή τους από τους ηγέτες των κύριων πολιτικών δυνάμεων, οι οποίοι αποφεύγουν να θέτουν στο επίκεντρο της συζήτησης τα ζητήματα που απασχολούν την κοινωνία. Αντ’ αυτού, καταφεύγουν σε σποραδικές προσωπικές επιθέσεις, χαρακτηριστικό γνώρισμα του πολιτικού λόγου τα τελευταία χρόνια. Εξωτερικοί παράγοντες, όπως η αμφιλεγόμενη απόφαση της υπηρεσιακής κυβέρνησης να υπογράψει μια 10ετή αμυντική συμφωνία με την Ουκρανία, τους αναγκάσαν συχνότερα να πάρουν θέση. Τα κόμματα συνεχίζουν να καταβάλλουν ελάχιστη προσπάθεια για να διευρύνουν την απήχησή τους ή να προσεγγίσουν νέους ψηφοφόρους, εστιάζοντας αντ’ αυτού στη διατήρηση της βασικής τους υποστήριξης. Αυτό, στην πραγματικότητα, οδηγεί σε έντονη πόλωση του εκλογικού σώματος. Στις τελευταίες εκλογές του Οκτωβρίου του 2024, η προσέλευση ήταν κάτω από 39%. Παρά τις αρχικές προβλέψεις για υψηλότερη συμμετοχή, η προεκλογική εκστρατεία έχει μειωμένο ενδιαφέρον και η συμμετοχή στις εκλογές θα μπορούσε κάλλιστα να πέσει κάτω από το 50%. Ένα άλλο βασικό ερώτημα είναι εάν το Βουλγαρικό Σοσιαλιστικό Κόμμα (BSP) και το ακροδεξιό Velichie θα ξεπεράσουν το όριο του 4%. Το πρώτο έχει χάσει μεγάλο μέρος του εκλογικού του σώματος, ενώ το δεύτερο φαίνεται να έχει μια κρυφή ψήφο.
Ποιοι παράγοντες καθορίζουν το πολιτικό πλαίσιο αυτών των εκλογών;
Οι εκλογές πυροδοτήθηκαν από τις μεγαλύτερες διαμαρτυρίες που έχουν γίνει από το 1989, οι οποίες ξέσπασαν τον Δεκέμβριο του 2025. Ο τρικομματικός μειοψηφικός συνασπισμός, με επικεφαλής το αυτοαποκαλούμενο δεξιό λαϊκιστικό GERB, μαζί με το αριστερό BSP και το ΙΤΝ, έναν άλλο λαϊκιστικό σχηματισμό, αναγκάστηκε να παραιτηθεί. Ακόμα και κατά τον σχηματισμό του υπουργικού συμβουλίου, με επικεφαλής τον πρωθυπουργό Ρόσεν Ζελιάζκοφ, μακροχρόνιο στέλεχος του GERB, υπήρχαν προσδοκίες ότι δεν θα ολοκλήρωνε μια πλήρη θητεία. Η επίσημη αιτία της δημόσιας οργής ήταν ο προτεινόμενος προϋπολογισμός του 2026. Οι βαθύτεροι λόγοι, ωστόσο, συνδέονται με τον Μπόικο Μπορίσοφ, ηγέτη του GERB και τρεις φορές πρωθυπουργό μέχρι το 2021, και τον Ντελιάν Πέεφσκι, στον οποίο έχουν επιβληθεί κυρώσεις για διαφθορά από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο βάσει του νόμου Μαγκνίτσκι, ηγέτη του κόμματος DPS–NN. Τα σημάδια άτυπης συνεργασίας μεταξύ των δύο είναι εμφανή από το 2014. Η επιρροή του Πέεφσκι στην προηγούμενη κυβέρνηση ήταν πολύ ορατή για να την αποδεχτεί ο κόσμος Η φαινομενική κοινοβουλευτική υποστήριξη χωρίς επίσημη συμμετοχή στο υπουργικό συμβούλιο αντισταθμίστηκε από την ισχυρή επιρροή εντός του BSP, του GERB και του ITN. Συχνά εξέδιδε δημόσιες οδηγίες προς τους υπουργούς και τον πρωθυπουργό για το πως να ενεργούν σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.
Γιατί δεν μπορεί να σταθεροποιηθεί το πολιτικό σύστημα από την στιγμή που δεν υπάρχουν ουσιαστικές διαφορές στα προγράμματα των κυρίαρχων κομμάτων;
Αυτές είναι οι όγδοες εκλογές μέσα σε πέντε χρόνια. Στην πραγματικότητα, η Βουλγαρία βρίσκεται σε βαθιά πολιτική κρίση από το 2020, όταν ξέσπασαν οι πρώτες μεγάλης κλίμακας διαμαρτυρίες κατά της τρίτης κυβέρνησης του Μπορίσοφ. Η κοινωνική οργή πυροδοτήθηκε από μια σειρά σκανδάλων διαφθοράς, ένα στάσιμο και αναποτελεσματικό δικαστικό σύστημα, και τη σκιά του Πέεφσκι τόσο στην κυβέρνηση όσο και στην εισαγγελία. Τον Απρίλιο του 2021 έγιναν οι τακτικές βουλευτικές εκλογές, αλλά στη συνέχεια πυροδότησαν έναν κύκλο πρόωρων ψήφων. Ο λόγος έγκειται σε μια κατακερματισμένη αντιπολίτευση, ανίκανη να αναδείξει είτε μια ισχυρή ενωτική προσωπικότητα είτε σταθερές κυβερνήσεις συνασπισμού ικανές να απομακρύνουν την κομματική επιρροή από τη διοίκηση και να μεταρρυθμίσουν το δικαστικό σώμα. Για παράδειγμα, το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο, το οποίο διορίζει δικαστές και εισαγγελείς και εκλέγει τον γενικό εισαγγελέα, λειτουργεί με ληγμένη θητεία από το 2022, ενώ η θέση του γενικού εισαγγελέα παραμένει κενή εδώ και δύο χρόνια.
Γιατί το πολιτικό σκηνικό στη Βουλγαρία έχει μετακινηθεί τόσο πολύ προς τα δεξιά;
Οι προσδοκίες της κοινωνίας αποκλίνουν έντονα από αυτές των κομμάτων. Στο εσωτερικό, υπάρχει μια διαμάχη για επιρροή και έλεγχο μεταξύ των λεγόμενων κομμάτων του στάτους κβο και εκείνων που προβάλλονται ως εναλλακτική λύση. Στην εξωτερική πολιτική, όλες οι πλευρές επιδιώκουν να κερδίσουν την εμπιστοσύνη και την υποστήριξη εξωτερικών παραγόντων. Με άλλα λόγια, το ζήτημα δεν είναι οι διαφορές στον άξονα Αριστεράς – Δεξιάς, αλλά το γεγονός ότι υπάρχει ένα στάτους κβο που δεν μπορεί να επιβιώσει στην αντιπολίτευση, με την εξουσία να είναι η μόνη εγγύηση της πολιτικής του επιβίωσης. Μεταξύ του περίπου 60% που δεν ψηφίζει, περίπου οι μισοί αναζητούν ένα κόμμα που μπορούν να εμπιστευτούν. Κάποιοι είχαν εναποθέσει ισχυρές ελπίδες στον Ρούμεν Ράντεφ, ο οποίος με την πάροδο των ετών τοποθετήθηκε ως σφοδρός αντίπαλος του Μπορίσοφ και του Πέεφσκι. Τον Ιανουάριο, ο Ράντεφ ανακοίνωσε ότι θα παραιτηθεί ένα χρόνο πριν από το τέλος της θητείας του για να ξεκινήσει ένα νέο πολιτικό σχέδιο και να συμμετάσχει στις εκλογές. Η παραίτηση του υπουργικού συμβουλίου του Ζελιάζκοφ και οι μαζικές διαμαρτυρίες ώθησαν πολλούς να δηλώσουν ότι θα ψηφίσουν ξανά. Μεγάλο μέρος αυτής της υποστήριξης αναμένεται να πάει στον Ράντεφ και την Προοδευτική Βουλγαρία (ΡΒ). Ωστόσο, καθώς προχωράει η προεκλογική εκστρατεία και ελλείψει ισχυρών μηνυμάτων από τον ίδιο τον Ράντεφ, η υποστήριξη που έχει μειώνεται. Εξακολουθεί να είναι έτοιμος να έρθει πρώτος, αλλά η διαφορά με το δεύτερο GERB είναι πιθανό να είναι μικρότερη από το αρχικά προβλεπόμενο 12%. Υπήρχαν επίσης προσδοκίες ότι θα τοποθετούταν στην κεντροαριστερά, αλλά εξέπληξε τους αριστερούς υποστηρικτές του παρουσιάζοντας ένα δεξιό πρόγραμμα. Όμως τα λάθη της προεκλογικής του εκστρατείας δεν σταματούν εκεί. Είναι ιδιαίτερα μετριοπαθής. Με τους ψηφοφόρους να ανησυχούν για την άνοδο των τιμών των καυσίμων και των τροφίμων εν μέσω του πολέμου στον Περσικό Κόλπο, πολλοί περιμένουν από αυτόν, ως πρώην στρατηγός της πολεμικής αεροπορίας, να προσφέρει λύσεις και να αποδείξει ότιθα μπορούσε να οδηγήσει τη χώρα έξω από την πολιτική κρίση.
Τα τελευταία χρόνια έχουμε δει μια νέα γενιά αριστερών ακτιβιστών, καθώς και μια σειρά από νέες εξωκοινοβουλευτικές οργανώσεις και ΜΚΟ που κάνουν εξαιρετική δουλειά στην αναζωογόνηση της Αριστεράς. Γιατί δεν μπορεί να υπάρξει κάτι με εκλογική δυναμική;
Για πολλούς Βούλγαρους, η Αριστερά εξισώνεται με τον κομμουνισμό και όχι με την κοινωνική δικαιοσύνη. Αυτό έχει δημιουργήσει ένα παράδοξο, όπου κόμματα που περιγράφουν τον εαυτό τους ως δεξιό, φιλελεύθερο και έντονα ευρωατλαντικά προσανατολισμένο, στην πράξη προωθούν πολιτικές αριστερής τάσης. Ο κύριος λόγος είναι ότι το BSP, ο διάδοχος του Κομμουνιστικού Κόμματος, δεν μεταρρυθμίστηκε ποτέ για να γίνει μια σύγχρονη, προοδευτική αριστερή δύναμη. Οι προσπάθειες δημιουργίας νέων αριστερών κομμάτων προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από εξέχουσες προσωπικότητες του BSP. Οι εσωτερικές διαιρέσεις έχουν διαβρώσει την Αριστερά σε τέτοιο βαθμό που υπάρχει πραγματική πιθανότητα το επόμενο κοινοβούλιο να μείνει χωρίς αριστερή εκπροσώπηση. Για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, ωστόσο, το BSP φέτος εξέλεξε ηγέτη τον Κρουμ Ζάρκοφ, που ταιριάζει σε γενικές γραμμές στο προφίλ μιας νέας, προοδευτικής και μεταρρυθμιστικής προσωπικότητας. Η εκλογή του μπορεί να αποδειχθεί σανίδα σωτηρίας για το κόμμα, το οποίο θα μπορούσε πλέον να ξεπεράσει το όριο του 4%. Υπάρχει επίσης μεγάλη πιθανότητα να διεξαχθούν ξανά βουλευτικές εκλογές το φθινόπωρο παράλληλα με τις προεδρικές εκλογές. Οι διαφορές μεταξύ των κομμάτων και τα προβλεπόμενα αποτελέσματα που είναι απίθανο να δώσουν έναν ξεκάθαρο νικητή, καθιστούν τον σχηματισμό μιας σταθερής κυβέρνησης εξαιρετικά δύσκολο.
