«Το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο»
Το σινεμά έχει τους δικούς του ήρωες και είναι πολλοί. Ήρωες που έχουν αγαπηθεί από το κοινό, ηθοποιοί, που τους ενσάρκωσαν, έχουν κοσμήσει με τις φωτογραφίες τους τα δωμάτια εκατομμυρίων θαυμαστών τους σε ολόκληρο τον κόσμο. Η μεγάλη πλειοψηφία αυτών των κινηματογραφικών ηρώων έκαναν προηγουμένως «καριέρα» στα λαϊκά εικονογραφημένα περιοδικά και από εκεί πήραν μεταγραφή στη μεγάλη οθόνη χάρη στην οποία η φήμη τους εξαπλώθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο.
Ο άρχοντας της ζούγκλας Ταρζάν, ο μασκοφόρος εκδικητής Ζορό, ο άνθρωπος νυχτερίδα Μπάτμαν, ο ανίκητος Σούπερμαν, αλλά και ο αλητάκος του Τσάπλιν Σαρλό ή ο ατίθασος Γαλάτης Αστερίξ, ή ο ταξιδιάρης Τεν Τεν και διάφοροι ακόμη που λόγω στενότητας χώρου αδυνατούμε να αναφέρουμε.
Όμως το θέμα μας δεν είναι οι χάρτινοι και οι κινηματογραφικοί ήρωες που έχουν εμπλουτίσει τη μυθολογία του σινεμά, αλλά ο ένας και μοναδικός ήρωας ο οποίος δεν προέρχεται από λαϊκό εικονογραφημένο περιοδικό ούτε είναι προϊόν κάποιου ευφάνταστου σεναριογράφου. Αλλά είναι εκείνος που λατρεύτηκε από εκατομμύρια ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο και πρωτοεμφανίστηκε σε ένα παλιό βιβλίο, πολύ παλαιότερο από όλα τα εικονογραφημένα λαϊκά περιοδικά. Οι πρώτοι αναγνώστες διάβασαν εκείνο το βιβλίο σε χειρόγραφο αφού γράφτηκε περίπου 15 αιώνες πριν από την εφεύρεση της τυπογραφίας. Το βιβλίο ήταν η Καινή Διαθήκη και ο ήρωάς του είναι ο Ιησούς Χριστός. Δηλαδή ο ιδρυτής του Χριστιανισμού, η ζωή του οποίου ενέπνευσε πολλούς σεναριογράφους και σκηνοθέτες, μεταφέρθηκε πολλές φορές και με πολλές μορφές στη μεγάλη οθόνη με αποτέλεσμα αυτός, κατά τη γνώμη μου, να είναι ο πλέον δημοφιλής ήρωας στην ιστορία του παγκόσμιου κινηματογράφου. Οι ταινίες που παίζοντας στην τηλεόραση -παλαιότερα και στους κινηματογράφους- αυτές τις μέρες που γιορτάζεται το Πάσχα, αποδεικνύουν του λόγου το αληθές.
Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι ότι εκτός από εκείνες που αφηγούνται τη ζωή, τον θάνατο και την ανάσταση του Χριστού, όπως αυτά περιγράφονται στην Καινή Διαθήκη, με πιο χαρακτηριστική την ταινία «Ιησούς από τη Ναζαρέτ» (1976) του Φράνκο Τζεφιρέλι, έχουν γυριστεί και άλλες που δείχνουν το εύρος της έμπνευσης που προσφέρει το πρόσωπο του Ιησού.
Για παράδειγμα ο Μελ Γκίμπσον με «Τα πάθη του Χριστού» (2004) επιλέγει να δείξει με ιδιαίτερα ρεαλιστικό τρόπο τα βασανιστήρια και τον ανθρώπινο πόνο της Σταύρωσης αφηγούμενος τις 12 τελευταίες ώρες της ζωής του.
Ο Πιεερ Πάολο Παζολίνι στο «Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο» (1964) επιχειρεί μια πιο συναισθηματική αλλά και φιλοσοφική προσέγγιση εστιάζοντας στο δράμα της ζωής του Ιησού από τη γέννηση ως τη σταύρωση και την ανάσταση.
Ο Μάρτιν Σκορσέζε στον «Τελευταίο πειρασμό» (1988) μεταφέρει στο σινεμά το βιβλίο του Νίκου Καζαντζάκη, δίνοντας έμφαση στον εσωτερικό αγώνα που δίνει η ανθρώπινη με τη θεία φύση του Χριστού, μια προσέγγιση φιλοσοφική, αλληγορική που θεωρήθηκε προκλητική για τους φανατικούς που δημιούργησαν προβλήματα με την προβολή της ταινίας στην Ελλάδα.
Ο Νόρμαν Τζούισον με το «Ιησούς Χριστός Υπέρλαμπρο Άστρο» (1973) ροκ όπερα τη ζωή του Ιησού, σε ένα εντυπωσιακό υπερθέαμα σε μουσική του Άντριου Λόιντ Βέμπερ. Όμως και αυτήν αντιμετώπισε προβλήματα με την προβολή της εξαιτίας των φανατικών χριστιανών.
Ο Τέρι Τζόουνς και η ομάδα των Μόντι Πάιθον με το «Ένας προφήτης μα τι προφήτης» (1979) έστησαν μια πανέξυπνη κωμωδία με ήρωα τον Μπράιαν, έναν νεαρό που γεννήθηκε την ίδια μέρα και στην ίδια γειτονιά με τον Χριστό και οι άνθρωποι θεώρησαν ότι αυτός είναι ο Μεσσίας.
Βλέπουμε λοιπόν ότι ο Ιησούς Χριστός έχει εμπνεύσει σκηνοθέτες για να γυρίσουν κάθε είδους ταινία (ρεαλιστική, κωμωδία, δράμα, μιούζικαλ, ιστορική, βιογραφική, φιλοσοφική), ενώ η κάθε παραλλαγή στο ίδιο θέμα έχει το δικό της ενδιαφέρον και πάντοτε υπάρχει το κοινό στο οποίο απευθύνονται.
Έχουν γυριστεί βέβαια και άλλες ταινίες στις οποίες η ζωή του Χριστού είναι ιδωμένη ως παράλληλη ιστορία μαζί με κάποια άλλη, ή μέσα από τα μάτια κάποιου άλλου ήρωα.
«Μπεν Χουρ»
Για παράδειγμα η «Μαρία Μαγδαληνή» (2018) του Γκαρθ Ντέιβις έχει στο επίκεντρο τη ζωή της Μαγδαληνής και την κοινή της πορεία με τον Ιησού. Ή ο «Βαραββάς» (1961) του Ρίτσαρντ Φλάισερ που έχει στο επίκεντρο τον ληστή που ελευθερώθηκε αντί του Ιησού. Ή τον «Μπεν Χουρ» (1959) του Γουίλιαμ Γουάιλερ ακολουθεί έναν άνδρα που ασπάστηκε το Χριστιανισμό και παράλληλα ξετυλίγεται και η ζωή του Χριστού. Ή, τέλος, το «Χιτώνα» (1953) του Χένρι Κόστερ που αφηγείται τη ζωή του Ρωμαίου στρατιώτη που κέρδισε το χιτώνα του Χριστού στη σταύρωσή του.
Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα περίπτωση είναι μια ταινία με θέμα τη ζωή του Ιησού που γυρίστηκε το 2007 από τον ιρανό σκηνοθέτη Ναντίρ Ταλεμπζαντέχ. Το σενάριο της ταινίας «Ο Μεσσίας» είναι βασισμένο στην ισλαμική εκδοχή, όπως δηλαδή την περιγράφει το Κοράνι αλλά και το Ευαγγέλιο του Βαρνάβα. Το εν λόγω Ευαγγέλιο, το οποίο ανακαλύφθηκε τον 16ο αιώνα, είναι ένα εκτενές κείμενο το οποίο σε όγκο υπερβαίνει τον όγκο και των τεσσάρων Ευαγγελίων της Καινής Διαθήκης! Ο Ταλεμπζαντέχ, λοιπόν, παρουσιάζει στην ταινία του τον Ιησού ως προφήτη. Επίσης υποστηρίζει δεν σταυρώθηκε αλλά στη θέση του σταυρώθηκε κάποιος άλλος ο οποίος ήταν ο Ιούδας ο Ισκαριώτης.
Το πιο ενδιαφέρον όμως σημείο της ταινίας είναι το φινάλε, όπου ο Ταλεμπζαντέχ χρησιμοποιεί τόσο τη χριστιανική όσο και την ισλαμική εκδοχή.
Στη χριστιανική δείχνει όλα όσα γνωρίζουμε, δηλαδή, την προδοσία του Ιούδα, τη σύλληψη και την Σταύρωση. Στην ισλαμική εκδοχή, όμως, όλα παρουσιάζονται διαφορετικά. Ακούμε τη φωνή του Θεού να λέει πως «οι άπιστοι ήθελαν να σε σκοτώσουν αλλά ο Θεός έχει άλλα σχέδια. Θα σε πάρω από αυτόν και θα σε φέρω κοντά μου». Κι όντως, ο Ιησούς προχωράει προς το φως όπου τον παραλαμβάνει ο αρχάγγελος Γαβριήλ και τον οδηγεί στον ουρανό. Στη συνέχεια ακολουθεί η τιμωρία του προδότη Ιούδα. Με θεϊκή παρέμβαση ο Ιούδας αλλάζει μορφή και αποκτά τη μορφή του Ιησού. Τον συλλαμβάνουν οι Ρωμαίοι και τον φέρνουν ενώπιον του πλήθους το οποίο ζητά τον θάνατό του. Μάταια εκείνος προσπαθεί να τους πείσει πως δεν είναι ο Ιησούς αλλά ο Ιούδας! Μάλιστα μέχρι κι ο Πόντιος Πιλάτος αρχίζει να αμφιβάλει και λέει απευθυνόμενος στον όχλο: «Δεν ξέρω τι να πιστέψω. Τα μάτια μου που λένε πως είναι ο Ιούδας; Ή τη συνείδησή μου που μου λέει πως δεν είναι;». Κι έτσι ο Ιούδας, με τη μορφή του Χριστού, οδηγείται στο Γολγοθά και σταυρώνεται ενώ επάνω στο σταυρό αναφωνεί “Θεέ γιατί με εγκατέλειψες;”». Αυτήν η εκδοχή είναι όπως αναφέρεται στο Κοράνιο, στη Σούρα Αν-Νίσα και στα κεφάλαια 156-158.
Νομίζω ότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο μοναδικός ιδρυτής θρησκείας ο οποίος εκτός από αντικείμενο λατρείας κατέχει και τον τίτλο του πλέον δημοφιλούς κινηματογραφικού ήρωα.
Καλή Ανάσταση!
