Στις 25 Ιουνίου, στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στη Χάγη, οι ευρωπαίοι ηγέτες υπέκυπταν στην απαίτηση του Τραμπ για αύξηση των εξοπλιστικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ έως το 2035.
Στις 25 Ιουλίου, στη Σκωτία, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπέγραφε με τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών μια ετεροβαρή δέσμευση των 27, που προβλέπει δασμούς 15% τις ευρωπαϊκές εξαγωγές στις ΗΠΑ, αύξηση των αγορών αμερικανικών οπλικών συστημάτων, επενδύσεις 600 δισ. δολαρίων στην αμερικανική οικονομία, αγορές αμερικανικών προϊόντων ενέργειας (πετρέλαιο, φυσικό αέριο κ.λπ.) ύψους 250 δισ. δολαρίων ετησίως για τα επόμενα τρία χρόνια. Χωρίς αντιστάθμισμα. Με την ΕΕ, αντιθέτως, να συναινεί στη μείωση κάτω από το 1% του μέσου δασμού στα αγαθά που εισάγει από τις ΗΠΑ.[1]
Στις 25 Αυγούστου, ο Μάριο Ντράγκι, στην ομιλία του στην ετήσια Σύνοδο του Ρίμινι για την Ευρώπη και την Ειρήνη, κατέθετε τη μελαγχολική διαπίστωση ότι «το 2025 θα μείνει ως η χρονιά κατά την οποία εξανεμίστηκε η ψευδαίσθηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ότι το οικονομικό της μέγεθος της προσέδιδε γεωπολιτική ισχύ και διεθνή επιρροή». Η Κίνα, είπε ο Ντράγκι, «έχει καταστήσει σαφές ότι δεν θεωρεί την Ευρώπη ισότιμο εταίρο». Πολλώ μάλλον οι ΗΠΑ του προέδρου Τραμπ, «στις πρωτοβουλίες του οποίου για την Ουκρανία η Ευρώπη αφέθηκε στο περιθώριο».[2]
Συμφωνία «εμπορικής ειρήνης» είχε χαρακτηρίσει τις δεσμεύσεις του Ιουλίου στη Σκωτία η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Υπό το φως των τελευταίων, ραγδαίων εξελίξεων, περισσότερο με «συμβόλαιο γεωπολιτικής αυτοχειρίας» μοιάζει –στα μέτρα των σχεδιασμών του αμερικανού προέδρου, το στίγμα των οποίων ο Τραμπ είχε δώσει ευκρινώς στη συνάντησή του με τον Πούτιν στην Αλάσκα στις 15 Αυγούστου.
Η ευρωπαϊκή ηγεσία δεν αξιολόγησε επαρκώς εκείνο το μήνυμα. Με αποτέλεσμα να «συλλαμβάνεται αδιάβαστη» από τη νέα Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας των ΗΠΑ, που ο Λευκός Οίκος γνωστοποίησε στις 5 Δεκεμβρίου. Ένα κείμενο 33 σελίδων για το οποίο πρέπει να έχουν μέχρι στιγμής δαπανηθεί τόμοι αναλύσεων και το οποίο ανατρέπει τη στρατηγική συμμαχιών που ακολούθησαν όλες οι αμερικανικές κυβερνήσεις από το τέλος του Β΄Παγκόσμιου Πολέμου.
Κηρύσσεται το «τέλος εποχής» και η έναρξη μια νέας, στην οποία η ενίσχυση και διεύρυνση του ΝΑΤΟ παύει να είναι στρατηγικός στόχος των ΗΠΑ, προκειμένου να επιτευχθεί η σταθεροποίηση των σχέσεων με τη Ρωσία και να αποδυναμωθούν οι δεσμοί Μόσχας – Πεκίνου.
Στην Ευρώπη, η νέα στρατηγική επιφυλάσσει ένα σκληρό μήνυμα: συμμόρφωση με τα προτάγματα του δόγματος Τραμπ ή διεθνής περιθωριοποίηση.
Ο Τραμπ ήταν ωμά απερίφραστος μιλώντας την περασμένη Δευτέρα στο Politico. Η ΕΕ είναι, είπε, ένα γκρουπ κρατών «σε αποσύνθεση», με «αδύναμους» ηγέτες που «δεν ξέρουν τι κάνουν». Μάλλον εννοούσε το προφανές: δεν ανοίγεις ταυτόχρονα μέτωπο με την Αμερική και τη Ρωσία χωρίς να έχεις διασφαλίσει τις απαραίτητες οικονομικές και αμυντικές προϋποθέσεις. Επιχαίρει ο αμερικανός πρόεδρος ότι τέτοιες ανερμάτιστες κινήσεις οδηγούν μαθηματικά στην ενίσχυση των εθνικιστικών και ακροδεξιών εκφάνσεων τις οποίες αυτός πριμοδοτεί προσβλέποντας σε μια Ευρώπη χωρίς συνοχή, ευάλωτη ανταγωνιστικά.
Το Βερολίνο, το Παρίσι και το Λονδίνο θεωρούσαν ότι εάν το Κίεβο στηριχθεί αυτόν τον χειμώνα, τα οικονομικά προβλήματα της Μόσχας θα επιδεινώνονταν το 2026, επί ζημία της διαπραγματευτικής ισχύος του Πούτιν.
Η ψυχρολουσία τις νέας Συνθήκης Ασφαλείας έδειξε τα όρια αυτής της προσέγγισης. Η κυβέρνηση Τραμπ, ορίζοντας χρονικά την εφαρμογή της στη διάρκεια της θητείας της, έδειξε στους Ευρωπαίους ότι ματαιοπονούν υπολογίζοντας σε μια αλλαγή ηγεσίας στις ΗΠΑ το 2028, ή έστω στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου 2026 για το Κογκρέσο. Σε κάθε περίπτωση, τίποτε δεν προδικάζει ότι οι ΗΠΑ θα διεκδικήσουν στο προβλεπτό μέλλον επιστροφή στην πάλαι ποτέ κραταιά μονοπολική θέση τους, με ή χωρίς τον Τραμπ.
Μπορεί, άρα, η Ευρώπη να συνεχίσει να στηρίζει την Ουκρανία στρατιωτικά και οικονομικά; Αμφίβολο, δεδομένου ότι δεν έχει μέχρι στιγμής παρουσιάσει ένα βιώσιμο σχέδιο. Η πρόταση να χρησιμοποιηθούν τα «παγωμένα» ρωσικά περιουσιακά στοιχεία προσκρούει στην άρνηση του Βελγίου, στη δικαιοδοσία του οποίου βρίσκεται το Euroclear, το αποθετήριο τίτλων όπου «λιμνάζει» το μεγαλύτερο μέρος των κονδυλίων αυτών.
Αλλά όχι μόνο του Βελγίου. Η Ιταλία, η Μάλτα, η Βουλγαρία, η Τσεχία, η Σλοβακία και η Ουγγαρία, συντάσσονται με το αίτημα της κυβέρνησης Μπαρτ ντε Βέβερ να διερευνηθούν εναλλακτικές λύσεις, όπως το κοινό ευρωπαϊκό χρέος. Λύση στην οποία αντιτίθεται σφόδρα η Γερμανία, που έφριττε πάντα στην ιδέα της έκδοσης ευρωομολόγων.
Στη σύνοδο Κορυφής της ΕΕ, που ξεκίνησε την Πέμπτη ενώ γράφονταν αυτές οι αράδες, για να ολοκληρωθεί την Παρασκευή κυριολεκτικά επί του πιεστηρίου, θα κριθεί αν η Ένωση θα παραμείνει ενωμένη ή αν θα «λάβει την άγουσα» στον αργόσυρτο διχασμό.
Προς αποφυγή ενός τέτοιου ενδεχόμενου, στο επίκεντρο της συνόδου κορυφής τέθηκε ένα σχέδιο Β που προωθεί η Κομισιόν για να αμβλυνθούν οι δυσχέρειες από την άμεση «αξιοποίηση» των ρωσικών κεφαλαίων. Προβλέπει ένα «δάνειο αποζημιώσεων» ύψους 165 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία, το οποίο θα αντληθεί μεν από τα «παγωμένα» ρωσικά κεφάλαια, αλλά με την εγγύηση των ευρωπαίων εταίρων, ανάλογα με το μέγεθος της οικονομίας ενός εκάστου. Αυτό θα σήμαινε για τη χώρα μας την υποχρέωση να δώσει εγγυήσεις 2,8 δισ. ευρώ.
Δεν θα είναι το μόνο, ούτε το τελευταίο, ρίσκο για την Ελλάδα. Η σταδιακή απαγκίστρωση των ΗΠΑ από την Ευρώπη και η υπονόμευση της Ευρωπαϊκής Ένωσης σημαίνει ότι η Αθήνα δεν μπορεί πλέον –αν μπορούσε ποτέ–να υπολογίζει στην Ουάσιγκτον ως τελικό εγγυητή της ασφάλειάς της. Οφείλει, άρα, να επαναξιολογήσει τις παραδοχές που διαμόρφωσαν την εθνική στρατηγική δεκαετιών, και σίγουρα τις επιλογές της κυβέρνησης Μητσοτάκη αναφορικά με το Ουκρανικό, η διαγραφόμενη τροπή του οποίου προεξοφλεί ότι ο μεγάλος ηττημένος στην Ουκρανία θα είναι η Ευρώπη.
—
[1] «Το μελαγχολικό φθινόπωρο της Ευρώπης των 27», Η ΕΠΟΧΗ, 31 Αυγούστου 2025.
[2] Ομοίως.
Φωτο: Δημήτρης Παπαμήτσος / Γραφείο Τύπου Πρωθυπουργού / Eurokinissi
